गरुडपुराणम्

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे रत्नतद्विशेषवज्रपरीक्षणादिवर्णनं नामाष्टषष्टितमोऽध्यायः

श्रीगरुड महापुराणाच्या पूर्वखंडातील आचारकांडात 'रत्न व वज्रांची परीक्षा' या वर्णनाचा अठ्ठ्याऐंशीवा अध्याय इथे संपला.

द्विपेन्द्रजीमूतवराहशङ्खमत्स्याहिशुक्त्युद्भववेणुजानि 69.

हत्ती, मेघ, वराह, शंख, मासे, सर्प, शिंपले आणि वाळ्याच्या बांबूतून मोती जन्माला येतात.

तत्रैव चैकस्य हि मूलमात्र निविश्यते रत्नपदस्य जातु 69.

यापैकी प्रत्येक मोत्याचा मूळ स्रोत नेहमी एकाच ठिकाणी असतो.

त्वक्सारनागेन्द्रतिमिप्रसूतं यच्छङ्खजं यच्च वरा हजातम् 69.

काही मोती त्वचेपासून, मीठातून, सर्पातून आणि व्हेलमाशातून तसेच शंख आणि वराह यांच्या उदरातून निर्माण होतात.

या मौक्तिकानामिह जातयेऽष्टौ प्रकीर्त्तिता रत्नविनिश्चयज्ञैः 69.

रत्न ओळखणारे जाणकार या आठ प्रकारच्या मोत्यांचा येथे उल्लेख करतात.

स्वयोनिमद्यच्छवितुल्यवर्णं शाङ्खं बृहल्लोलफलप्रमाणम् 69.

शंखातून मिळणारा मोती त्याच्या मूळसारखा रंगाचा, मोठा आणि गोलाकार, सुंदर आकाराचा असतो.

ये कम्बवः शांर्गमुखावमर्शपीतस्य शङ्खप्रवरस्य गोत्रे 69.

‘कंबव’ असे जे मोती ओळखले जातात, ते उत्तम शंखाच्या वंशातील, ज्याच्या तोंडाला धनुष्याच्या दोरीचा स्पर्श झाला आहे.

उत्पद्यते मौक्तिकमेषु वृत्तमापीतवर्णं प्रभया विहीनम् 69.

यापैकी एक मोती गोल, फिकट रंगाचा आणि चमक नसलेला जन्मतो.

उत्पद्यते वारिचराननेषु मत्स्याश्चे ते मध्यचराः पयोधेः 69.

पाण्यात राहणाऱ्या प्राण्यांच्या तोंडातही मोती तयार होतात, आणि हे मासे समुद्राच्या मधोमध राहतात.

क्वचित्कथञ्चित्स भुवः प्रदेशे प्रजायते सूकरवद्विशिष्टः 69.

कधी कधी पृथ्वीवरील काही विशिष्ट ठिकाणी वराहासारखा विशेष असा मोती जन्मतो.

ते वेणवो दिव्यजनोपभोग्ये स्थाने प्ररोहन्ति न सार्वजन्ये 69.

वाळ्याच्या बांबूतून मिळणारे मोती फक्त देवतांना प्रिय अशा जागी उगवतात, सर्वत्र नाही.

नितान्तधौतप्रविकल्पमाननिस्त्रिंशधारासमवर्णकान्ति 69.

हे मोती पूर्णपणे धुतलेल्या चांदीसारखे तेजस्वी आणि तलवारीच्या धारेसारखी चमक असलेले असतात.

तेजोऽन्विताः पुण्यकृतो भवन्ति मुक्ताफलस्याहिशिरोभवस्य 69.

चांगल्या कर्माने मिळणारे, तेज असलेले हे मोती सर्पाच्या डोक्यातून उत्पन्न होतात.

रक्षाविधानं सुमहद्विधाय हर्म्योपरिष्ठं क्रियते यदा तत् 69.

जेव्हा मोठे रक्षणाचे विधी केले जातात, तेव्हा ते नेहमी महालाच्या छतावर केले जातात.

पयोधराक्रान्तिविलम्बिनम्रैर्धनैवैराव्रियतेऽन्तरिक्षम् 69.

मेघांच्या ओझ्याने वाकलेल्या, लोंबकळणाऱ्या धनांनी आकाश झाकले जाते.

हिंसन्ति यस्याहिशिरः समुत्थं मुक्ताफलं तिष्ठति कोशमध्ये 69.

सर्पाच्या डोक्यातून जन्मलेला मोती जर त्याच्या फण्यामध्येच राहिला, तर इतर त्याला हानी पोहोचवतात.

अर्चिः प्रभानावृतदिग्विभागमादित्यवददुः खविभाव्यबिम्बम् 69.

त्याचे तेज सर्व दिशांना व्यापते, सूर्याप्रमाणे, आणि त्याचा गोल जणू आकाशात प्रकट झाल्यासारखा दिसतो.

दिवा यथा दीर्प्तिंकरं तथैव तमोऽवगाढास्वपि तन्निशासु 69.

जसा तो दिवसा प्रकाश देतो, तसाच तो गडद रात्रीच्याही अंधारात उजेड पसरतो.

मूल्यं न वा स्यादिति निश्चयो मे कृत्स्ना मही तस्य सुवर्णपूर्णा 69.

माझा ठाम विश्वास आहे की, त्याची किंमत ठरवता येत नाही—even जर संपूर्ण पृथ्वी सोन्याने भरली तरी.

सापत्न्यहीनां स महीं समग्रां भुनक्ति तत्तिष्ठति यावदेव 69.

तो जेव्हा पर्यंत त्याच्यावर कुणी स्पर्धक नसतो, तेव्हा पर्यंत तो संपूर्ण पृथ्वीचा आनंद घेतो.

तद्योजनानां परितः सहस्त्रं सर्वाननर्थान्विमुखी करोति 69.

सर्व बाजूंनी हजार योजनांपर्यंत, ती सर्व दुर्दैव दूर करते.

विचित्रवर्णेषु विशुद्धवर्णा पयः सु पत्युः पयसां पपात 69.

विविध रंगांमध्ये, सर्वात शुद्ध रंगाचं दूध उत्तम गायीपासून खाली पडलं.

तच्छुक्तिमत्सु स्थितिमाप बीजमासन्पुराऽप्यन्यभवानि यानि तस्मिन्पयस्तोयधरावकीर्णं शुक्तौ स्थितं मौक्तिकतामवाप ॥ 69.

ते बीज, जे पूर्वी दुसऱ्या ठिकाणाहून आलं होतं, ते शिंपल्यात गेलं; त्यावर दूधमिश्र पाण्याचा वर्षाव झाला, तेव्हा ते बीज शिंपल्यात राहून मोती बनलं.

सैंहलिकपारलौकिकसौराष्ट्रिकताम्रपर्णपारशवाः 69.

सिंहलिका, परालौकिक, सौराष्ट्र, ताम्रपर्ण आणि पारशव येथील हे मोती आहेत.

शुक्त्युद्भवं नातिनिकृष्टवर्णं प्रमाणसंस्थानगुणप्रभाभिः 69.

शिंपल्यातून जन्मलेले मोती रंगाने कमी दर्जाचे नसतात, आणि त्यांच्या आकार, उंची, गुण आणि चमक यामुळे ओळखले जातात.

चिन्त्या न तस्याकरजा विशेषा रूपे प्रमाणे च यतेत विद्वान् 69.

विद्वान माणसाने खाणीतून मिळणाऱ्या मोत्यांच्या वेगळेपणाचा विचार करू नये, तर त्यांच्या रूप आणि आकारावर लक्ष द्यावं.

एतस्य शुक्तिप्रभस्य मुक्ताफलस्य चान्येन समुन्मितस्य 69.

या शिंपल्यातून मिळालेल्या तेजस्वी मोत्याचा आणि दुसऱ्या किंचित कमी वजनाच्या मोत्याचा—

यन्माषकार्द्धेन ततो विहीनं तत्पंचभागद्वयहीनमूल्यम् 69.

जर ते अर्ध्या माषाने कमी असेल, तर त्याची किंमत दोन-पंचमांशाने कमी होते.

अर्द्धाधिकौ द्वौ वहतोऽस्य मूल्यं त्रिभिः शतैरप्यधिकं सहस्त्रम् 69.

जर ते अर्धा किंवा दोन माषाने जास्त असेल, तर त्याची किंमत हजार तीनशे पट जास्त होते.