गरुडपुराणम्

परीक्षापरिशुद्धानां रत्नानां पृथिवीभुजा 68.

जरी रत्नांची परीक्षा करून शुद्धता पाहिली, तरीही राजांनी

शास्त्रज्ञाः कुशलाश्चापि रत्नभाजः परीक्षकाः 68.

शास्त्र जाणणारे, कुशल आणि अनुभवी रत्नपरीक्षक यांच्याकडून ती रत्ने तपासून घ्यावीत.

महा प्रभावं विबुधैर्यस्यमाद्वज्रमुदाहृतम् 68.

वज्र हे रत्न, ज्याला ज्ञानी लोक फार मोठे प्रभावशाली मानतात,

तस्यास्थिलेशो निपपात येषु भुवः प्रदेशेषु कथञ्चिदेव 68.

त्याच्या अगदी लहान तुकड्याने जिथे जिथे पृथ्वीवर पडले,

हैममातङ्गसौराष्ट्राः पौण्ड्रकालिङ्गकोशलाः 68.

ती स्थळे म्हणजे हेममातंग, सौराष्ट्र, पौंड्र, कलिंग आणि कोशल होती.

आताम्रा हिमशैलजाश्च शशिभा वेण्वातटीयाः स्मृताः सौवीरे त्वसिताब्जमेघसदृशास्ताम्राश्च सौराष्ट्रजाः 68.

हिमालयातून मिळणारे वज्र तांबूस रंगाचे असते; चंद्रापासून मिळणारे वज्र चंद्रासारखे शुभ्र असते; बांबूच्या काठीजवळ मिळणारे वज्र सौवीर नावाने ओळखले जाते; काळ्या कमळासारखे किंवा मेघासारखे गडद व तांबूस रंगाचे वज्र सौराष्ट्रातून मिळते.

अत्यर्थं लघु वर्णतश्च गुणवत्पार्श्वेषु सम्यक् समंरेखाबिन्दुकलङ्ककाकपदकत्रासादिभिर्वर्जितम् 68.

ते वज्र रंगाने आणि गुणाने फार हलके असावे, बाजू नीटस आणि सम असाव्यात, रेषा, ठिपके, डाग किंवा कावळ्याच्या पावलांसारखे दोष नसावेत.

वज्रेषु वर्णयुक्त्या देवानामपि विग्रहः प्रोक्तः 68.

वज्रामधील रंगांच्या रचनेवरून देवतांचे स्वरूपसुद्धा सांगितले गेले आहे.

हरितसितपीतपिंगश्यामास्ताम्राः स्वभावतो रुचिराः 68.

हिरवे, पांढरे, पिवळे, तांबूस, काळे आणि तांबड्या रंगाचे वज्र स्वभावतः मनाला आवडणारे असतात.

विप्रस्य शङ्खकुमुदस्फटिकावदातः स्यात्क्षत्त्रियस्य शशबभ्रुविलोचनाभः 68.

ब्राह्मणासाठी वज्र शंख, कुमुद किंवा स्फटिकासारखे स्वच्छ असावे; क्षत्रियासाठी ते सश्यासारखे, तपकिरी किंवा डोळ्यासारख्या रंगाचे असावे.

द्वौ वज्रवर्णौ पृथिवीपतीनां सद्भिः प्रदिष्टौ न तु सार्वजन्यौ 68.

राजांसाठी दोन वज्रांचे रंग विद्वानांनी सांगितले आहेत, पण ते सर्वांसाठी नाहीत.

ईशत्वात्सर्ववर्णानां गुणवत्सार्ववर्णिकम् 68.

सर्व रंगांचा अंश असलेले, सर्व गुणांनी युक्त वज्र हे सर्वांसाठी योग्य मानले जाते.

अधरोत्तरवृत्तया हि यादृक् स्याद्वर्णसङ्करः 68.

खालच्या आणि वरच्या भागांमुळे ज्या प्रकारचा रंगमिश्रण तयार होते, तो तसाच असतो.

न च मार्गविभागमात्रवृत्त्या विदुषा वज्रपरिग्रहो विधेयः 68.

फक्त मार्ग किंवा आकाराच्या विभागावरूनच वज्र निवडू नये, हे ज्ञानी व्यक्तीने लक्षात घ्यावे.

एकमपि यस्य श्रृङ्गं विदलितमवलोक्यते विशीर्णं वा 68.

ज्या वज्राचा एकही टोक तुटलेला किंवा फुटलेला दिसतो,

स्फुटिताग्निविशीर्णश्रृङ्गदेशं मलवर्णैः पृषतैरुपेतमध्यम् 68.

ज्या वज्राचे टोक आगीत फुटलेले, तुटलेले, किंवा डाग व ठिपक्यांनी भरलेले असेल, ते मध्यम प्रतीचे मानले जाते.

यस्यैकदेशः क्षतजावभासो यद्वा भवेल्लोहितवर्णचित्रम् 68.

ज्या वज्राच्या कुठल्याही भागात रक्तासारखा रंग दिसतो किंवा लाल रंगाचे डाग असतात,

कोट्यः पार्श्वनि धाराश्च षडष्टौ द्वादशेति च 68.

त्याच्या कडा, बाजू आणि धारांना सहा, आठ किंवा बारा असे भाग असतात असे सांगितले आहे.

षट्कोटि शुद्वममलं स्फुटतीक्ष्णधारं वर्णान्वितं लघु सुपार्श्वमपेतदोषम् 68.

सहा धारांचे, स्वच्छ, डागरहित, तीक्ष्ण धार असलेले, रंगीत, हलके, नीटस बाजूचे आणि दोषरहित वज्र उत्तम समजले जाते.

तीक्ष्णाग्रं विमलमपेतसर्वदोषं धत्ते यः प्रयततनुः सदैव वज्रम् 68.

जो मनुष्य नेहमी तीक्ष्ण टोकाचे, स्वच्छ व सर्व दोषांपासून मुक्त वज्र भक्तीभावाने धारण करतो,

व्यालवह्निविषव्याघ्रतस्कराम्बुभयानि च 68.

मग साप, आग, विष, वाघ, चोर, पाणी आणि इतर संकटे,

यदि वज्रमपेतसर्वदोषं बिभृयात्तण्डुलविंशतिं गुरुत्वे 68.

जो मनुष्य वीस तांदळाच्या दाण्यांच्या वजनाचे, सर्व दोषांपासून मुक्त वज्र धारण करतो,

त्रिभागहीनार्द्धतदर्द्धशेषं त्रयोदशं त्रिंशदतोऽर्द्धभागाः 68.

जर ते वज्र तिसऱ्या भागाने, अर्ध्या किंवा पाव भागाने कमी असेल, तेरापर्यंत, तीसपर्यंत किंवा अर्ध्या भागांपर्यंत असू शकते.

यत्तण्डुलैर्द्वादशभिः कृतस्य वज्रस्य मूल्यं प्रथमं प्रदिष्टम् 68.

वज्राचा मूळ भाव बारा तांदळाच्या दाण्याइतका सांगितला आहे.

न चापि तण्डुलैरेव वज्राणां धारणक्रमः 68.

पण वज्र घालायची पद्धत फक्त तांदळाच्या दाण्यांवर ठरवत नाही.

यत्तु सर्वगुणैर्युक्तं वज्रं तरति वारिणि 68.

सर्व गुणांनी युक्त असलेले वज्र पाण्यालाही मागे टाकते.

अल्पेनापि हि दोषेण लक्ष्यालक्ष्येण द्वषितम् 68.

कितीही छोटा दोष असला, दिसला किंवा न दिसला, तरी ते वज्र दोषयुक्तच मानले जाते.

प्रकटानेकदोषस्य स्वल्पस्य महतोऽपि वा 68.

दोष लहान असो वा मोठा, एक असो वा अनेक, तो स्पष्टपणे ओळखता येतो.

स्पष्टदोषमलङ्कारे वज्रं यद्यपि दृश्यते 68.

जर अलंकारात वज्राचा दोष स्पष्ट दिसत असेल, तरीही ते तसंच पाहिलं जातं.