गरुडपुराणम्

पशुवत्स विशस्तस्तैः स्ववाक्याशनियन्त्रितः 68.

तो स्वतःच्या शब्दाने बांधला गेल्यामुळे, त्या देवांनी त्याची यज्ञातील पशूसारखी हत्या केली.

तस्य सत्त्वविशुद्धस्य विशुद्धेन च कर्मणा 68.

त्याच्या शुद्ध स्वभावामुळे आणि पुण्यकर्मामुळे,

देवानामथ यक्षाणां सिद्धानां पवनाशिनाम् 68.

त्याच्यापासून देव, यक्ष, सिद्ध आणि वायुपरायण यांच्या रत्नांचा जन्म झाला.

तेषां तु पततां वेगाद्विमानेन विहायसा 68.

ती रत्ने त्यांच्या विमानातून आकाशातून वेगाने खाली पडली,

महोदधौ सरिति वा पर्वते काननेऽपि वा 68.

ती कधी महासागरात, कधी नद्यांमध्ये, कधी पर्वतांवर, तर कधी जंगलात पडली.

तेषु रक्षोविषव्यालव्याधिघ्नान्यघहानि च 68.

त्यामध्ये काही रत्ने राक्षस, विष, वन्य प्राणी आणि रोगांचा नाश करतात, तसेच पापही दूर करतात.

वज्रं मुक्तामणयः सपद्मरागाः समरकताः प्रोक्ताः 68.

वज्र, मुक्तामणी, पद्मराग, पाचू आणि पन्ना ही त्यातील काही रत्ने मानली जातात.

कर्केतनं सपुलकं रुधिराख्यसमन्वितं तथा स्फटिकम् 68.

कार्केतन, पुलक, रुधिर नावाचे रत्न आणि स्फटिकही त्यात आहेत.

आकारवर्णौ प्रथमं गुणदोषौ तत्फलं परीक्ष्य च 68.

सर्वप्रथम त्यांच्या आकार आणि रंगाची, मग गुण-दोषांची आणि त्यानंतर त्यांच्या परिणामांची परीक्षा करावी.

कुलग्नेषूपजायन्ते यानि चोपहतेऽहनि 68.

ज्या रत्नांचा जन्म नष्ट झालेल्या कुळात किंवा अशुभ दिवशी होतो,

परीक्षापरिशुद्धानां रत्नानां पृथिवीभुजा 68.

जरी रत्नांची परीक्षा करून शुद्धता पाहिली, तरीही राजांनी

शास्त्रज्ञाः कुशलाश्चापि रत्नभाजः परीक्षकाः 68.

शास्त्र जाणणारे, कुशल आणि अनुभवी रत्नपरीक्षक यांच्याकडून ती रत्ने तपासून घ्यावीत.

महा प्रभावं विबुधैर्यस्यमाद्वज्रमुदाहृतम् 68.

वज्र हे रत्न, ज्याला ज्ञानी लोक फार मोठे प्रभावशाली मानतात,

तस्यास्थिलेशो निपपात येषु भुवः प्रदेशेषु कथञ्चिदेव 68.

त्याच्या अगदी लहान तुकड्याने जिथे जिथे पृथ्वीवर पडले,

हैममातङ्गसौराष्ट्राः पौण्ड्रकालिङ्गकोशलाः 68.

ती स्थळे म्हणजे हेममातंग, सौराष्ट्र, पौंड्र, कलिंग आणि कोशल होती.

आताम्रा हिमशैलजाश्च शशिभा वेण्वातटीयाः स्मृताः सौवीरे त्वसिताब्जमेघसदृशास्ताम्राश्च सौराष्ट्रजाः 68.

हिमालयातून मिळणारे वज्र तांबूस रंगाचे असते; चंद्रापासून मिळणारे वज्र चंद्रासारखे शुभ्र असते; बांबूच्या काठीजवळ मिळणारे वज्र सौवीर नावाने ओळखले जाते; काळ्या कमळासारखे किंवा मेघासारखे गडद व तांबूस रंगाचे वज्र सौराष्ट्रातून मिळते.

अत्यर्थं लघु वर्णतश्च गुणवत्पार्श्वेषु सम्यक् समंरेखाबिन्दुकलङ्ककाकपदकत्रासादिभिर्वर्जितम् 68.

ते वज्र रंगाने आणि गुणाने फार हलके असावे, बाजू नीटस आणि सम असाव्यात, रेषा, ठिपके, डाग किंवा कावळ्याच्या पावलांसारखे दोष नसावेत.

वज्रेषु वर्णयुक्त्या देवानामपि विग्रहः प्रोक्तः 68.

वज्रामधील रंगांच्या रचनेवरून देवतांचे स्वरूपसुद्धा सांगितले गेले आहे.

हरितसितपीतपिंगश्यामास्ताम्राः स्वभावतो रुचिराः 68.

हिरवे, पांढरे, पिवळे, तांबूस, काळे आणि तांबड्या रंगाचे वज्र स्वभावतः मनाला आवडणारे असतात.

विप्रस्य शङ्खकुमुदस्फटिकावदातः स्यात्क्षत्त्रियस्य शशबभ्रुविलोचनाभः 68.

ब्राह्मणासाठी वज्र शंख, कुमुद किंवा स्फटिकासारखे स्वच्छ असावे; क्षत्रियासाठी ते सश्यासारखे, तपकिरी किंवा डोळ्यासारख्या रंगाचे असावे.

द्वौ वज्रवर्णौ पृथिवीपतीनां सद्भिः प्रदिष्टौ न तु सार्वजन्यौ 68.

राजांसाठी दोन वज्रांचे रंग विद्वानांनी सांगितले आहेत, पण ते सर्वांसाठी नाहीत.

ईशत्वात्सर्ववर्णानां गुणवत्सार्ववर्णिकम् 68.

सर्व रंगांचा अंश असलेले, सर्व गुणांनी युक्त वज्र हे सर्वांसाठी योग्य मानले जाते.

अधरोत्तरवृत्तया हि यादृक् स्याद्वर्णसङ्करः 68.

खालच्या आणि वरच्या भागांमुळे ज्या प्रकारचा रंगमिश्रण तयार होते, तो तसाच असतो.

न च मार्गविभागमात्रवृत्त्या विदुषा वज्रपरिग्रहो विधेयः 68.

फक्त मार्ग किंवा आकाराच्या विभागावरूनच वज्र निवडू नये, हे ज्ञानी व्यक्तीने लक्षात घ्यावे.

एकमपि यस्य श्रृङ्गं विदलितमवलोक्यते विशीर्णं वा 68.

ज्या वज्राचा एकही टोक तुटलेला किंवा फुटलेला दिसतो,

स्फुटिताग्निविशीर्णश्रृङ्गदेशं मलवर्णैः पृषतैरुपेतमध्यम् 68.

ज्या वज्राचे टोक आगीत फुटलेले, तुटलेले, किंवा डाग व ठिपक्यांनी भरलेले असेल, ते मध्यम प्रतीचे मानले जाते.

यस्यैकदेशः क्षतजावभासो यद्वा भवेल्लोहितवर्णचित्रम् 68.

ज्या वज्राच्या कुठल्याही भागात रक्तासारखा रंग दिसतो किंवा लाल रंगाचे डाग असतात,

कोट्यः पार्श्वनि धाराश्च षडष्टौ द्वादशेति च 68.

त्याच्या कडा, बाजू आणि धारांना सहा, आठ किंवा बारा असे भाग असतात असे सांगितले आहे.

षट्कोटि शुद्वममलं स्फुटतीक्ष्णधारं वर्णान्वितं लघु सुपार्श्वमपेतदोषम् 68.

सहा धारांचे, स्वच्छ, डागरहित, तीक्ष्ण धार असलेले, रंगीत, हलके, नीटस बाजूचे आणि दोषरहित वज्र उत्तम समजले जाते.