गरुडपुराणम्

पञ्चान्यानि तु सार्द्धानि स्यन्दनस्य वृषध्वज 58.

रथाचे आणखी पाच आणि अर्धे भाग आहेत, हे वृषध्वज.

ह्रस्वोऽक्षस्तद्युगार्द्धेन ध्रुवाधारे रथस्य वै 58.

रथाचा अक्ष अर्धा युगाने लहान आहे आणि तो ध्रुवावर आधारलेला आहे.

गायत्त्री सबृहत्युष्णिग्जगतीत्रिष्टुबेव च 58.

गायत्री, बृहती, उष्णिक, जगती आणि त्रिष्टुपही आहेत.

धाता क्रतुस्थला चैव पुलस्त्यो वासुकिस्तथा 58.

धाता, क्रतु, स्थला, पुलस्त्य आणि वासुकीसुद्धा आहेत.

अर्य्यमा पुलहश्चैव रथौजाः पुञ्जिकस्थला 58.

अर्यमान, पुलह, रथाची शक्ती आणि पुंजिकास्थला आहेत.

मित्रोऽत्रिस्तक्षको रक्षः पौरुषेयोऽथ मेनका 58.

मित्र, अत्री, तक्षक, रक्ष, पौषेय आणि मेनका आहेत.

वरुणो वसिष्ठो रम्भा सहजन्या कुहुर्बुधः । 58.

वरुण, वसिष्ठ, रंभा, सहजंया, कुहू आणि बुध आहेत.

इन्द्रो विश्वावसुः स्त्रोत(श्रोत्र) एलापत्रस्तथाङ्गिराः 58.

इंद्र, विश्वावसु, स्त्रोत, एलापत्र आणि अंगिरा,

विवस्वानुग्रसेनश्च भृगुरापूरणस्तथा 58.

विवस्वान, उग्रसेन, भृगु आणि आपूरण,

पूषा च सुरुचिर्धाता गौतमोऽथ धनञ्जयः 58.

पूषा, सुरुचि, धाता, गौतम आणि धनंजय,

विश्वावसुर्भरद्वाजः पर्जन्यैरावतौ तदा 58.

विश्वावसु, भरद्वाज, पर्जन्य आणि ऐरावत,

अंशुश्च काश्यपस्तार्क्ष्यो महापद्मस्तथोर्वशी 58.

अंशु, कश्यप, तार्क्ष्य, महापद्म आणि उर्वशी,

क्रतुर्भर्गस्तथोर्णायुः स्फूर्जः कर्कोटकस्तथा पौषमासे वसन्त्येते सप्त भास्करमण्डले ॥ 58.

क्रतु, भर्ग, उर्णायू, स्फूर्ज आणि कर्कोटक—हे सात जण पौष महिन्यात सूर्याच्या मंडळात वास करतात.

त्वष्टाथ जमदग्निश्च कम्बलोऽथ तिलोत्तमा माघमासे वसन्त्येते सप्त भास्करमण्डले ॥ 58.

त्वष्टा, जमदग्नी, कंबळ आणि तिलोत्तमा—हे सात जण माघ महिन्यात सूर्याच्या मंडळात वास करतात.

विष्णुरश्वतरो रम्भा सूर्य्यवर्च्चाश्च सत्यजित् 58.

विष्णु, अश्वतर, रंभा, सूर्यवर्चा आणि सत्यजित,

सवितुर्मण्डले ब्रह्मन्विष्णुशक्त्युपबृंहिताः 58.

सवितृच्या मंडळात, हे ब्राह्मण, हे सर्व विष्णुशक्तीने युक्त आहेत.

नृत्यन्त्योऽप्सरसो यान्ति सूर्य्यस्यानुनिशाचराः 58.

अप्सरा नृत्य करतात आणि सूर्याच्या मागे रात्रभर फिरतात.

बालखिल्यास्तथैवैनं परिवार्य्य समासते 58.

त्याचप्रमाणे बालखिल्यही त्याला वेढून असतात.

वामदक्षिणतो युक्ता दश तेन चरत्यसौ 58.

डाव्या आणि उजव्या बाजूला दहा जण जुंपलेले आहेत, त्यामुळे तो पुढे जातो.

पिशंगेस्तुरगैर्युक्तः सोऽष्टाभिर्वायुवेगिभिः 58.

तो पिशंगाच्या आठ वाऱ्यासारख्या वेगवान घोड्यांनी जुंपलेला आहे.

सोपासङ्गपताकस्तु शुक्रस्यापि रथो महान् 58.

शुक्राचा मोठा रथ सेवक आणि पताकांनी युक्त आहे.

अष्टाश्वः काञ्चनः श्रीमान् भौमस्यापि रथो महान् ॥ 58.

भौमाचा मोठा रथ सुवर्णाचा, तेजस्वी आणि आठ घोड्यांनी ओढलेला आहे.

पद्मरागारुणैरश्वैः संयुक्तो वह्निसंभवैः 58.

तो पद्मरागासारख्या लाल आणि अग्निजन्म घोड्यांनी युक्त आहे.

तिष्ठंस्तिष्ठति वर्षं वै राशौराशौ बृहस्पतिः 58.

बृहस्पती प्रत्येक राशीत एक वर्ष थांबतो आणि राहतो.

समारुह्य शनैर्याति मन्दगामी शनैश्चरः 58.

शनैश्चर हळूहळू चढतो आणि मंद गतीने प्रवास करतो.

सकृद्यक्तास्तु भूतेशबहन्त्यविरतं शिव 58.

शिवा, जे लोक एकदाच यज्ञ करतात, त्यांना पुन्हा कधीही भूतांचे स्वामी त्रास देत नाहीत.

पलालधूमवर्णाभा लाक्षारसनिभारुणाः 58.

त्यांचा रंग गवताच्या धुरासारखा उजळ आणि लाखेच्या रंगासारखा लाल असतो.

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे भुवनकोशनिरूपणं नामाष्टपञ्चाशत्तमोऽध्यायः

या प्रकारे श्रीगारुड महापुराणाच्या पूर्वखंडातील आचारकांडात 'भुवनकोशाचे वर्णन' नावाचा अठ्ठावन्नावा अध्याय संपला.

(अथ ज्योतिः शास्त्रम्) ज्योतिश्चक्रं भुवो मानमुक्त्वा प्रोवाच केशवः 59.

(आता ज्योतिषशास्त्र) पृथ्वीच्या गोलाचा माप सांगून केशव पुढे बोलू लागले.