गरुडपुराणम्

तपस्तप्यति योऽरण्ये यजेद्देवाञ्जुहोति च 49.

जो वनात तप करतो, देवांची पूजा करतो आणि होम करतो.

तपसा कर्शितोऽत्यर्थं यस्तु ध्यानपरो भवेत् 49.

जो तपाने फार कृश झाला आहे, तो ध्यानात मग्न होतो.

योगाभ्यासरतो नित्यमारुरुक्षुर्जितेन्द्रियः 49.

जो नेहमी योगाभ्यासात मग्न असतो, वर जाण्याची इच्छा बाळगतो आणि इंद्रिये जिंकलेली असतात.

यस्त्वात्मरतिरेव स्यान्नित्यतृप्तो महामुनिः 49.

ज्याला आत्म्यातच आनंद मिळतो, जो नेहमी समाधानी असतो, तो महान ऋषी आहे.

भैक्ष्यं श्रुतं च मौनित्वं तपो ध्यानं विशेषतः 49.

भिक्षा मागणे, शास्त्र शिकणे, मौन धारण करणे, तप करणे आणि विशेषतः ध्यान करणे हे कर्तव्य आहे.

ज्ञानसन्यासिनः केचिद्वेदसन्यासिनोऽपरे 49.

काही जण ज्ञानाचा संन्यास घेतात, तर काही वेदांचा संन्यास घेतात.

योगी च त्रिविधो ज्ञेयो भौतिकः क्षत्त्र एवं च 49.

योगी तीन प्रकारचे असतात: भौतिक, क्षत्रिय आणि तसेच इतर.

प्रथमा भावना पूर्वे मोक्षे त्वक्ष(दुष्क) रभावना 49.

मागील मुक्तीसाठी प्रथम ध्यान असते; पण सध्याच्या मुक्तीसाठी ध्यान करणे कठीण असते.

धर्मात्संजायते मोक्षो ह्यर्थात्कामोऽभिजायते 49.

धर्मातून मुक्ती मिळते आणि संपत्तीपासून इच्छा उत्पन्न होते.

ज्ञानं पूर्वं निवृत्तं स्यात्प्रवृत्तं चाग्निदेवकृत् 49.

ज्ञान आधी मागे घेतले जाते आणि नंतर अग्निदेवतेमुळे ते पुन्हा सुरू होते.

आर्जवं चान्सूया च तीर्थानुसरणं तथा 49.

सरळपणा, मत्सराचा अभाव आणि तसेच तीर्थयात्रा करणे.

देवताभ्यर्चनं पूजा ब्राह्मणानां विशेषतः 49.

देवतांची पूजा आणि विशेषतः ब्राह्मणांचा सन्मान करणे.

एते आश्रमिका धर्माश्चतुर्वर्ण्यं ब्रवीम्यतः 49.

हे सर्व आश्रमधर्म आहेत; आता मी चार वर्ण सांगतो.

स्थानमैन्द्रं क्षत्त्रियाणां संग्रामेष्वपलायिनाम् 49.

युद्धात न पळणाऱ्या क्षत्रियांना इंद्राचे स्थान मिळते.

गान्धर्वं शूद्रजातीनां परिचारे च वर्त्तताम् 49.

शूद्रजाती आणि सेवा करणाऱ्यांसाठी गंधर्वलोक असतो.

स्मृतं तेषां तु यत्स्थानं तदेव वन (गुरु) वासिनाम् 49.

त्यांच्यासाठी जे स्थान सांगितले आहे, तेच वनवासीयांचे (किंवा गुरूंचे) स्थान आहे.

यतीनां यतचित्तानां न्यासिनामूर्द्ध्वरेतसाम् 49.

ज्यांचे मन संयमित आहे, असे यती आणि ज्यांनी विषयांवर विजय मिळवला आहे, अशा संन्याशांसाठी.

योगिनाममृतस्थानं व्योमाख्यं परमाक्षरम् 49.

योग्यांसाठी अमरस्थान म्हणजे 'आकाश' असे सर्वोच्च अक्षर आहे.

मुक्तिरष्टाङ्गविज्ञानात्संक्षेपात्तद्वदे श्रृणु 49.

अष्टांग ज्ञानामुळे मुक्ती मिळते; ते थोडक्यात ऐक.

सत्यं भूतहितं वाक्यमस्तेयं स्वाग्रहं परम् 49.

सत्य, सर्व प्राण्यांच्या हितासाठी बोलणे, चोरी न करणे आणि श्रेष्ठ आत्मसंयम.

नियमाः पञ्च सत्याद्या बाह्यमाभ्यन्तरं द्विधा 49.

सत्यापासून सुरू होणारे पाच नियम दोन प्रकारचे असतात: बाह्य आणि आंतरिक.

स्वाध्यायः स्यान्मन्त्रजापः प्रणिधानं हरेर्यजिः 49.

स्वाध्याय, मंत्रजप आणि हरिप्रती भक्ती ही यज्ञासारखी असते.

मन्त्रध्यान तो गर्भो विपरीतो ह्यगर्भकः 49.

मंत्राचे ध्यान म्हणजे गर्भ; त्याच्या विरुद्धाला गर्भरहित म्हणतात.

कुम्भको निश्चलत्वाच्च रेचनाद्रेचकस्त्रिधा 49.

स्थिरतेमुळे कुम्भक होतो; श्वास सोडण्यापासून त्रिविध रेचक होतो.

षट्‌त्रिंशन्मात्रिकः श्रेष्ठः प्रत्याहारश्च रोधनम् 49.

छत्तीस मात्रांचा जो प्रात्याहार आहे तो श्रेष्ठ आहे; प्रात्याहार म्हणजेच नियंत्रण.

अहं ब्रह्मेत्यवस्थानं समाधिर्ब्रह्मणः स्थितिः 49.

‘मी ब्रह्म आहे’ ही अवस्था म्हणजेच समाधी होय; हीच ब्रह्माची खरी स्थिती आहे.

ब्रह्म विज्ञानमानन्दः स तत्त्वमसि केवलम् 49.

ब्रह्म म्हणजे ज्ञान आणि आनंद; हेच खरे तत्त्व आहे—तू तेच आहेस.

अहम्मनोबुद्धिमहदहङ्कारादिवर्जितम् 49.

ते अहंकार, मन, बुद्धी, महत्त्व आणि अशा सर्व भेदांपासून मुक्त आहे.

नित्यं शुद्धं बुद्धमुक्तं सत्यमानन्दमद्वयम् इति ध्यायन्विमुच्येत् ब्राह्मणो भवबन्धनात् ।। 49.

जे नेहमी शुद्ध, जागृत, मुक्त, सत्य, आनंदमय आणि अद्वैत आहे—असे ध्यान केल्याने ब्राह्मण जन्मबंधनातून मुक्त होतो.