गरुडपुराणम्

यजनं याजनं दानं ब्राह्मणस्य प्रतिग्रहः 49.

ब्राह्मणासाठी पूजा करणे, यज्ञ घडवून आणणे, दान देणे आणि दान स्वीकारणे हे कर्तव्य आहे.

दानमध्ययनं यज्ञो धर्मः क्षत्त्रियवैश्ययोः 49.

क्षत्रिय आणि वैश्य यांच्यासाठी दान देणे, अध्ययन करणे आणि यज्ञ करणे हे धर्म आहेत.

शुश्रूषैव द्विजातीनां शूद्राणां धर्मसाधनम् 49.

शूद्रांसाठी द्विजांची सेवा करणे हेच धर्मसाधन आहे.

भिक्षाचर्य्याथ शुश्रूषा गुरोः स्वाध्याय एव च 49.

भिक्षा मागणे, गुरूची सेवा करणे, गुरूकडून शिक्षण घेणे आणि स्वतः अभ्यास करणे हेही कर्तव्य आहे.

सर्वेषामाश्रमाणां च द्वैविध्यं तु चतुर्विधम् 49.

सर्व आश्रमांसाठी दोन प्रकार आणि चार प्रकार अशी विभागणी आहे.

योऽधीत्य विधिवद्वेदान् गृहस्थाश्रममाव्रजेत् 49.

जो विधिपूर्वक वेदांचे अध्ययन करतो, त्याने गृहस्थाश्रम स्वीकारावा.

अग्नयोऽतिथिशुश्रूषा यज्ञो दानं सुरार्चनम् 49.

पवित्र अग्नी जपणे, पाहुण्यांची सेवा करणे, यज्ञ करणे, दान देणे आणि देवांची पूजा करणे हे कर्तव्य आहे.

उदासीनः साधकश्च गृहस्थो द्विविधो भवेत् 49.

गृहस्थ दोन प्रकारचे असतात: एक उदासीन आणि दुसरा सक्रीय.

ऋणानि त्रीण्यपाकृत्य त्यक्त्वा भार्य्याधनादिकम् 49.

तीन ऋणांची पूर्तता करून, पत्नी, संपत्ती वगैरे सोडून द्यावे.

भूमौ मूलफलाशित्वं स्वाध्यायस्तप एव च 49.

पृथ्वीवर राहून मूळे आणि फळे खाणे, स्वाध्याय करणे आणि तप करणे हे कर्तव्य आहे.

तपस्तप्यति योऽरण्ये यजेद्देवाञ्जुहोति च 49.

जो वनात तप करतो, देवांची पूजा करतो आणि होम करतो.

तपसा कर्शितोऽत्यर्थं यस्तु ध्यानपरो भवेत् 49.

जो तपाने फार कृश झाला आहे, तो ध्यानात मग्न होतो.

योगाभ्यासरतो नित्यमारुरुक्षुर्जितेन्द्रियः 49.

जो नेहमी योगाभ्यासात मग्न असतो, वर जाण्याची इच्छा बाळगतो आणि इंद्रिये जिंकलेली असतात.

यस्त्वात्मरतिरेव स्यान्नित्यतृप्तो महामुनिः 49.

ज्याला आत्म्यातच आनंद मिळतो, जो नेहमी समाधानी असतो, तो महान ऋषी आहे.

भैक्ष्यं श्रुतं च मौनित्वं तपो ध्यानं विशेषतः 49.

भिक्षा मागणे, शास्त्र शिकणे, मौन धारण करणे, तप करणे आणि विशेषतः ध्यान करणे हे कर्तव्य आहे.

ज्ञानसन्यासिनः केचिद्वेदसन्यासिनोऽपरे 49.

काही जण ज्ञानाचा संन्यास घेतात, तर काही वेदांचा संन्यास घेतात.

योगी च त्रिविधो ज्ञेयो भौतिकः क्षत्त्र एवं च 49.

योगी तीन प्रकारचे असतात: भौतिक, क्षत्रिय आणि तसेच इतर.

प्रथमा भावना पूर्वे मोक्षे त्वक्ष(दुष्क) रभावना 49.

मागील मुक्तीसाठी प्रथम ध्यान असते; पण सध्याच्या मुक्तीसाठी ध्यान करणे कठीण असते.

धर्मात्संजायते मोक्षो ह्यर्थात्कामोऽभिजायते 49.

धर्मातून मुक्ती मिळते आणि संपत्तीपासून इच्छा उत्पन्न होते.

ज्ञानं पूर्वं निवृत्तं स्यात्प्रवृत्तं चाग्निदेवकृत् 49.

ज्ञान आधी मागे घेतले जाते आणि नंतर अग्निदेवतेमुळे ते पुन्हा सुरू होते.

आर्जवं चान्सूया च तीर्थानुसरणं तथा 49.

सरळपणा, मत्सराचा अभाव आणि तसेच तीर्थयात्रा करणे.

देवताभ्यर्चनं पूजा ब्राह्मणानां विशेषतः 49.

देवतांची पूजा आणि विशेषतः ब्राह्मणांचा सन्मान करणे.

एते आश्रमिका धर्माश्चतुर्वर्ण्यं ब्रवीम्यतः 49.

हे सर्व आश्रमधर्म आहेत; आता मी चार वर्ण सांगतो.

स्थानमैन्द्रं क्षत्त्रियाणां संग्रामेष्वपलायिनाम् 49.

युद्धात न पळणाऱ्या क्षत्रियांना इंद्राचे स्थान मिळते.

गान्धर्वं शूद्रजातीनां परिचारे च वर्त्तताम् 49.

शूद्रजाती आणि सेवा करणाऱ्यांसाठी गंधर्वलोक असतो.

स्मृतं तेषां तु यत्स्थानं तदेव वन (गुरु) वासिनाम् 49.

त्यांच्यासाठी जे स्थान सांगितले आहे, तेच वनवासीयांचे (किंवा गुरूंचे) स्थान आहे.

यतीनां यतचित्तानां न्यासिनामूर्द्ध्वरेतसाम् 49.

ज्यांचे मन संयमित आहे, असे यती आणि ज्यांनी विषयांवर विजय मिळवला आहे, अशा संन्याशांसाठी.

योगिनाममृतस्थानं व्योमाख्यं परमाक्षरम् 49.

योग्यांसाठी अमरस्थान म्हणजे 'आकाश' असे सर्वोच्च अक्षर आहे.

मुक्तिरष्टाङ्गविज्ञानात्संक्षेपात्तद्वदे श्रृणु 49.

अष्टांग ज्ञानामुळे मुक्ती मिळते; ते थोडक्यात ऐक.