गरुडपुराणम्

विवाहमौंञ्जीदिवसे मूढबुद्धे जुगुप्सितान्धारयित्वा सुभक्त्या । वरारार्तिकं कांस्यपात्रे निधाय कृत्वार्तिक्यं उदउदैति शब्दम् ॥ ३,२८.

लग्नाच्या मुंज दिवशी, अज्ञान्याने ती अशुद्ध वस्त्रं भक्तीने घालून, कांस्याच्या ताटात शुभ दिवा ठेवून आरती करताना आवाज होतो.

तथैव दष्ट्वा पिचुमन्दस्य पत्रं सुनर्तयित्वा परमादरेण । यदा तदा यमदूतैश्च पाशैर्बद्ध्वा बद्ध्वा ताड्यमानश्च सम्यक् ॥ ३,२८.

त्याचप्रमाणे, पिचुमंदाचं पान पाहून आणि ते मोठ्या आदराने नाचवून, जेव्हा यमदूत तुला दोरांनी बांधतील, तेव्हा तुला चांगलाच मार मिळेल.

तव स्वामिन्कुलदेवो महात्मन्पलायितः कुत्र मे तद्वदस्व । स्वदेहानां पूजयित्वा च सम्यक्कण्ठाभरणैर्विधुराणां च केशैः ॥ ३,२८.

तुझा कुलदैवत, हे महात्मा, कुठे पळून गेला ते मला सांग. विधवांच्या केसांनी केलेली दागिन्यांची पूजा करून—

संतिष्ठमाने यमदूता बलिष्ठा संताड्यमाने मुसलैर्भिन्दिपालैः । यदा तदा कुत्र पलायिता सा केशैर्विहीना लंबकर्णं च कृत्वा ॥ ३,२८.

बळकट यमदूत समोर उभे असताना, आणि तुला मुसळ व गदा यांनी मार मिळत असताना, ती केस नसलेली, लोंबत्या कानांची स्त्री कुठे पळून गेली?

स्ववामहस्ते वेणुपात्रं निधाय दीपं धृत्वा सव्यहस्ते च मूढः । गृहेगृहे भैक्षचर्यां च कृत्वा संतिष्ठमाने स्वगृहं चैव देवी ॥ ३,२८.

डाव्या हातात बांबूचं भांडे घेऊन, उजव्या हातात दिवा धरून, घराघरांत भिक्षा मागत फिरताना, देवी तुझ्याच घरी असते—

यदा तदा यमदूतैश्च मूढ दीपैः सहस्रैर्दह्यमानश्च सम्यक् । निर्नासिका रेणुका मूढबुद्धे पलायिता कुत्र सा मे वदस्व ॥ ३,२८.

मग, अज्ञान्यांनो, जेव्हा यमदूत तुला हजारो दिव्यांनी जाळतात, तेव्हा नाक नसलेली रेणुका कुठे पळून गेली, ते मला सांग.

सदा मूढं खड्गदेवं च भक्त्या तं भक्तवत्पूजयित्वा च सम्यक् । तैः सार्धं त्वं श्वानवद्गर्जयित्वा संतिष्ठमाने स्वगृहे चैव नित्यम् ॥ ३,२८.

नेहमी, अज्ञान्यांनो, भक्तीने खड्गदेवाची पूजा करून, त्याला भक्तासारखं मान देऊन, त्यांच्या सोबत कुत्र्यांसारखं भुंकत, तू कायम तुझ्याच घरी राहतोस.

यदा तदा यमदूतैश्च सम्यक्संताड्यमानस्तत्र शब्दं प्रकुर्वन् । संतिष्ठमाने भक्तवर्यं विहाय तदा देवः कुत्र पलायितोभूत् ॥ ३,२८.

मग, जेव्हा यमदूत तुला चांगलाच मारतात आणि तिथे आवाज होतो, आणि श्रेष्ठ भक्त तिथेच असतो, तेव्हा तो देव कुठे पळून गेला?

स पार्थक्याद्भीमसेनप्रतीकं पञ्चामृतैः पूजयित्वा च सम्यक् । सुव्यञ्जने चान्नकौपीनमेव दत्त्वा मूढस्तिष्ठमाने स्वगेहे ॥ ३,२८.

भीमसेनासारख्या मूर्तीची पंचामृतांनी पूजा करून, सुंदर भांड्यात थोडं अन्न देऊन, अज्ञानी माणूस आपल्या घरीच राहतो.

यदा तदा यमदूतैश्च सम्यक्संताड्यमाने यममार्गे च मूढः । भीमः स वै कुत्र पलायितोभूदतो मूलं विष्णुपादं भजस्व ॥ ३,२८.

मग, जेव्हा यमदूत तुला यमाच्या मार्गावर चांगलाच मारतात, अज्ञान्यांनो, भीम कुठे पळून गेला? म्हणून, मूळ कारण म्हणजे विष्णूंच्या पायांमध्ये शरण जा.

महादेवं पूजयित्वा च सम्यक् हरेत्युक्त्वा स्वगृहे विद्यमाने । यदा गृहं दह्यते वह्निना तु तदा हरः कुत्र पलायितोभूत् ॥ ३,२८.

महादेवाची नीट पूजा करून, 'हरी' असं म्हणत, तो तुझ्या घरी असताना, जेव्हा तुझं घर आगीत जळतं, तेव्हा हर कुठे पळून गेला?

शाकंभरीदिवसे सर्वमेव शाकंभरी सा च देवी महात्मन् । पलायिता कुत्र मे त्वं वदस्व कुलालदेवं पूजयित्वा च भक्त्या ॥ ३,२८.

शाकंभरीच्या दिवशी सगळीकडे शाकंभरी देवीच आहे, ती मोठ्या आत्म्याची देवी. मला सांग, तू कुंभार देवाची भक्तीने पूजा करून कुठे पळून गेलीस?

कार्पासं वै तेन दत्तं गृहीत्वा संतिष्ठमाने यमदूतैश्च सम्यक् । संहन्यमानस्तीक्षणधारैः कुठारैः कुलालदेवं च सुदंष्ट्रनेत्रम् । विहाय वै कुत्र पलायितोभून्न ज्ञायतेऽन्वेषणाच्चापि केन ॥ ३,२८.

त्याने कापूस दिल्यावर, यमदूत आजूबाजूला उभे असताना, तीक्ष्ण कुऱ्हाडीने मार मिळत असताना, ती तिखट दात आणि डोळ्यांची कुंभार देवता सोडून कुठे पळाली, आणि तिला शोधायला कोण गेलं, हे कुणालाही कळलं नाही.

यदा पञ्चम्यां मृन्मयीं शेषमूर्तिं संपूज्य भक्त्या विद्यमाने स्वगेहे । तदा बद्ध्वा यमदूताश्च सम्यक्संनह्यमाने नागपाशैश्च बद्ध्वा ॥ ३,२८.

पंचमीच्या दिवशी, मातीच्या शेषमूर्तीची भक्तीने घरात पूजा केली असता, तेव्हा यमदूतांनी नागाच्या दोऱ्यांनी घट्ट बांधून त्याला आवळून धरलं.

स्वभक्तवर्यं प्रविहाय नागः पलायितः कुत्र वै संवद त्वम् । दूर्वाङ्कुरैर्मोदकैः पूजयित्वा विनायकं पञ्चखाद्यैस्तथैव ॥ ३,२८.

तिच्या श्रेष्ठ भक्ताला सोडून तो नाग कुठे पळून गेला, ते सांग. दुर्व्याच्या कोंबांनी, मोदकांनी आणि पाच प्रकारच्या खाऊने गणपतीची पूजा करून.

संतिष्ठंमाने यमदूतैश्च सम्यक्संताड्यमाने तप्तदण्डैश्च मूढ । दन्तं विहायैव च विघ्नराजः पलायितः कुत्र मे तं वदत्वम् ॥ ३,२८.

यमदूत आजूबाजूला उभे असताना, तापलेल्या सळईने मार मिळत असताना, विघ्नराज आपल्या भक्ताला सोडून कुठे पळून गेला, ते मला सांग.

विवाहकाले पिष्टदेवीं सुभक्त्या संपूजयित्वा विद्यमानो गृहे स्वे । यदा तदा यमदूतैश्च बद्ध्वा संपीड्यमानो यममार्गे स मूढः ॥ ३,२८.

लग्नाच्या वेळी, पीठाच्या देवीची भक्तीने घरात पूजा केली असता, तेव्हा यमदूतांनी बांधून त्या भोळ्याला यमाच्या वाटेवर छळायला सुरुवात केली.

विष्ठादेवी पीड्यमानं च भक्तं विहाय सा कुत्र पलायिताभूत् । विवाहकाले रजकस्य गेहं गत्वा सम्यक्प्रार्थयित्वा च मूढः ॥ ३,२८.

विष्ठादेवीने आपल्या दुःखात असलेल्या भक्ताला सोडून कुठे पळ काढला? लग्नाच्या वेळी, तो भोळा राजकुमार धोपट्याच्या घरी गेला आणि तिथे मनापासून विनवणी केली.

यस्तंभसूत्रं कलशे परीत्य पूजां कृत्वा विद्यमानो गृहे स्वे । यदा तदा यमदूतश्च सम्यक्तं स्तंभसूत्रं तस्य मुखे निधाय ॥ ३,२८.

स्तंभसूत्र कुंभाभोवती गुंडाळून, पूजा करून घरात असताना, तेव्हा यमदूतांनी तो स्तंभसूत्र त्याच्या तोंडात ठेवला.

संताड्यमाने स्तंभसूत्रस्थदेवी पलायिता कुत्र मे संवदस्व । विवाहकाले पूजयित्वा च सम्यक्चण्डालदेवीं भक्तवश्यां च तस्याः ॥ ३,२८.

मार मिळत असताना, स्तंभसूत्रात राहणारी देवी कुठे पळून गेली, ते मला सांग. लग्नाच्या वेळी, चांगली भक्ती करून चांडाळदेवीची पूजा केली.

तद्भक्तवर्यैः शूर्पमध्ये च तीरे संसेवयित्वा विद्यमानो गृहे स्वे । यदा तदा यमदूतैश्च बद्ध्वा संताड्यमानो यममार्गे महद्भिः ॥ ३,२८.

तिच्या श्रेष्ठ भक्तांनी, सुपाच्या मध्ये आणि काठीवर सेवा केली असता, घरात असतानाच, यमदूतांनी बांधून आणि मोठ्या जोराने यमाच्या वाटेवर मारहाण केली.

चऊलदेवी क्व पलायिताभूत्सुमूढबुद्धे विष्णुपादं भजस्व । ज्वरादिभिः पीड्यमाने स्वपुत्रे गृहे स्थितं ब्रह्मदेवं च सम्यक् ॥ ३,२८.

सुपाची देवी कुठे पळून गेली, अगदी गोंधळलेल्या मनाच्या? विष्णूच्या पायांची पूजा कर. तुझ्या घरात मुलगा ताप वगैरे आजारांनी त्रस्त असताना, ब्रह्मदेवाची नीट पूजा कर.

धूर्पैर्दीपैर्भक्ष्यभोज्यैश्च पुष्पैः पूजां कृत्वा विद्यमानश्च गेहे । यदा तदा यमदूतैश्च बद्ध्वा संताड्यमाने वेणुपाशादिभिश्च ॥ ३,२८.

जुंजर, दिवे, खाण्याचे पदार्थ आणि फुलांनी घरात पूजा केली असता, तेव्हा यमदूतांनी बांबूच्या दोऱ्यांनी बांधून आणि मारून छळ केला.

स ब्रह्मदेवः क्व पलायितोभूत्सुमूढबुद्धे विष्णुपादं भजस्व । सन्तानार्थं बृहतीं पूजयित्वा गलेन बद्ध्वा बृहतीं वै फलं च ॥ ३,२८.

तो ब्रह्मदेव कुठे पळून गेला, अगदी गोंधळलेल्या मनाच्या? विष्णूच्या पायांची पूजा कर. संततीसाठी, बृहती वनस्पतीची पूजा करून, गळ्यात बांध आणि तिचे फळही.

संतिष्ठमाने यमदूतैश्च बद्ध्वा संताड्यमाने बृहतीकण्टकैश्च । तदा देवी बृहती मूढबुद्धे पलायिता कुत्र मे तद्वद त्वम् ॥ ३,२८.

यमदूतांनी बृहतीच्या काट्यांनी बांधून आणि मारहाण करत असताना, तेव्हा बृहती देवी, अरे गोंधळलेल्या मनाच्या, कुठे पळून गेली, ते मला सांग.

भजस्व मूढ परदैवतं च नारायणं तारकं सर्वदुःखात् । सुक्षुद्रदेवेषु मतिं च मा कुरु न च शृणु त्वं फल्गुवाक्यं तथैव ॥ ३,२८.

अरे मूर्खा, सर्व दुःखातून तारणारा नारायण, हे परमदैवत, त्याचीच पूजा कर. लहान देवांमध्ये मन लावू नकोस, आणि फुकटच्या गोष्टी ऐकू नकोस.

सुक्षुद्रदेवान् भिन्दिपाले निधाय विसर्जयित्वा दूरदेशे महात्मन् । संधार्य त्वं स्वकुलाचारधर्मं संपातने नरकं हेतुभूतम् ॥ ३,२८.

लहान देवांना सुपात ठेवून, दूरवर पाठवून दे, अरे मोठ्या आत्म्याच्या. आपल्या कुलधर्माचा नीटपणे पालन कर, कारण तोच नरकात पडण्याचं कारण आहे.

पुनीहि गात्रं सर्वदा मूढबुद्धे मन्त्राष्टकैर्जन्मतीर्थे पवित्रे । हृदि स्थितां मौर्ख्यमुद्रां विहाय कृत्वा भूषां विष्णुमुद्राभिरग्र्याम् ॥ ३,२८.

नेहमीच, अरे गोंधळलेल्या मनाच्या, जन्मभूमीच्या पवित्र ठिकाणी आठ मंत्रांनी आपलं शरीर शुद्ध कर. मनातली मूर्खपणाची खूण सोडून दे, आणि त्याजागी विष्णूच्या श्रेष्ठ खूणा अंगावर धारण कर.

सदा मूढो हरिवार्तां भजस्व ह्यायुर्गतं व्यर्थमेवं कुबुद्ध्या । सद्वैष्णवानां संगमो दुर्लभश्च क्षुब्धं ज्ञानं तारतम्यस्वरूपम् ॥ ३,२८.

नेहमी, अरे मूर्खा, हरिच्या कथा ऐक आणि त्याची पूजा कर; तुझं आयुष्य अशा चुकीच्या विचारांनी वाया गेलं. खरे वैष्णव मिळणे फार कठीण, आणि ज्ञान सुद्धा अस्थिर, कारण त्यात भेदभाव असतो.