गरुडपुराणम्

जुगुप्सितां श्रुत्यनुक्तां च देवीं पतिद्रुहां सर्वदा सेवयित्वा । तस्याः प्रसादात्कुष्ठभगन्दराद्यैर्भुक्त्वा दुःखं संयमिनीं प्रयाहि ॥ ३,२८.

ती देवी जी निंदनीय, वेदांत न सांगितलेली आणि पतीविरोधी आहे, तिची नेहमी सेवा केल्यास तिच्या कृपेने कुष्ठ, भगंदर व इतर आजारांनी त्रस्त होशील आणि संयमाच्या लोकात जाशील.

तदा कुदेवी कुत्र गता वदस्व मे ह्यतः पते त्वं न भजस्व देवीम् । पते भज त्वं ब्राह्मणान्वैष्णवांश्च संसारदुःखात्तारन्सुष्ठुरूपान् ॥ ३,२८.

ती खोटी देवी कुठे गेली, मला सांग; म्हणून, प्रभो, तिची उपासना करू नकोस; ब्राह्मण आणि वैष्णव यांचीच उपासना कर, जे संसारदुःखातून खरेच तारतात.

सेवादिकं प्रविहायैव स्वच्छं मायादेव्या भजनात्किं वदस्व । ज्येष्ठाष्टम्यां ज्येष्ठदेवीं ह्यलक्ष्मीं लक्ष्मीति बुद्ध्या पूजयित्वा च सम्यक् ॥ ३,२८.

अशी सेवा सोडून, माया देवीची उपासना करून काय मिळते, ते सांग; ज्येष्ठ महिन्यातील अष्टमीला ज्येष्ठा देवी, जी अलक्ष्मी आहे, तिला लक्ष्मी समजून योग्यरीत्या पूजा कर.

तस्याः सूत्रं गलबद्धं च कृत्वा नानादुःखं ह्यनुभूयाः पते त्वम् । यदा पते यमदूतैश्च पाशैर्बद्ध्वा च सम्यक् ताड्यमानैः कशाभिः ॥ ३,२८.

तिचं दोरं गळ्यात बांधून, हे स्वामी, तुला अनेक दु:खं भोगावी लागतील. जेव्हा यमदूत तुला दोरांनी घट्ट बांधतील आणि चाबकांनी मारतील—

तदा ह्यलक्ष्मीः कुत्र पलायतेऽसावतो मूलं विष्णुपादं भजस्व । पते भज त्वं सर्वदा वायुतत्त्वं न चाश्रयेस्त्वं सूक्ष्मस्कन्दं च मूढ ॥ ३,२८.

तेव्हा ती दारिद्र्य कुठे पळून जाईल? म्हणून, मूळ कारण म्हणजे विष्णूंच्या पायांमध्ये शरण जा. हे स्वामी, नेहमी वायू तत्त्वाचा आधार घे, आणि मूर्खपणे सूक्ष्म स्कंदावर विसंबू नको.

तद्वत्तं त्वं नवनीतं च भक्त्या तदुच्छिष्टं भक्षयित्वा पते हि । तस्याश्च सूत्रं गलबद्धं च कृत्वा इहैव दुःखान्यनुभूयाः पते त्वम् ॥ ३,२८.

त्याचप्रमाणे, भक्तीने तुपाचं उरलेलं अन्न खाऊन आणि तिचं दोरं गळ्यात बांधून, इथेच तुला दु:खं भोगावी लागतील, हे स्वामी.

यदा पते यमदूतैश्च पाशैर्बद्ध्वा च सम्यक् ताड्यमानः कशाभिः । तदा स्कन्दः कुत्र पलायतेऽसावतो मूलं विष्णुपादं भजस्व ॥ ३,२८.

जेव्हा यमदूत तुला दोरांनी घट्ट बांधतील आणि चाबकांनी मारतील, तेव्हा स्कंद कुठे पळून जाईल? म्हणून, मूळ कारण म्हणजे विष्णूंच्या पायांमध्ये शरण जा.

दीपस्तंभं दापयित्वा पते त्वं सूत्रं च बद्ध्वा स्वगले च भक्त्या । तदा बद्ध्वा यमदूतैश्च पाशैर्दीपस्तंभैस्ताड्यमानस्तु सम्यक् ॥ ३,२८.

दिव्याचा काठी उभारून, भक्तीने गळ्यात दोर बांधून, जेव्हा यमदूत तुला दोरांनी बांधतील, तेव्हा तुला दिव्याच्या काठ्यांनी मार मिळेल.

दीपस्तंभः कुत्र पलायितोभूदतो मूलं विष्णुपादं भजस्व । लक्ष्मीदिने पूजयित्वा च लक्ष्मीं सूत्रं तस्याः स्वगले धारय त्वम् ॥ ३,२८.

तेव्हा तो दिव्याचा काठी कुठे पळून गेला? म्हणून, मूळ कारण म्हणजे विष्णूंच्या पायांमध्ये शरण जा. लक्ष्मीच्या दिवशी लक्ष्मीची पूजा करून, तिचं दोरं गळ्यात घाल.

यदा पते यमदूतैश्च पाशैर्बध्वा सम्यक् ताड्यमानः कशाभिः । तदा लक्ष्मीः कुत्र पलायतेऽसावतो मूलं विष्णुपादं भजस्व ॥ ३,२८.

हे स्वामी, जेव्हा यमदूत तुला दोरांनी घट्ट बांधतील आणि चाबकांनी मारतील, तेव्हा लक्ष्मी कुठे पळून जाईल? म्हणून, मूळ कारण म्हणजे विष्णूंच्या पायांमध्ये शरण जा.

विवाहमौंञ्जीदिवसे मूढबुद्धे जुगुप्सितान्धारयित्वा सुभक्त्या । वरारार्तिकं कांस्यपात्रे निधाय कृत्वार्तिक्यं उदउदैति शब्दम् ॥ ३,२८.

लग्नाच्या मुंज दिवशी, अज्ञान्याने ती अशुद्ध वस्त्रं भक्तीने घालून, कांस्याच्या ताटात शुभ दिवा ठेवून आरती करताना आवाज होतो.

तथैव दष्ट्वा पिचुमन्दस्य पत्रं सुनर्तयित्वा परमादरेण । यदा तदा यमदूतैश्च पाशैर्बद्ध्वा बद्ध्वा ताड्यमानश्च सम्यक् ॥ ३,२८.

त्याचप्रमाणे, पिचुमंदाचं पान पाहून आणि ते मोठ्या आदराने नाचवून, जेव्हा यमदूत तुला दोरांनी बांधतील, तेव्हा तुला चांगलाच मार मिळेल.

तव स्वामिन्कुलदेवो महात्मन्पलायितः कुत्र मे तद्वदस्व । स्वदेहानां पूजयित्वा च सम्यक्कण्ठाभरणैर्विधुराणां च केशैः ॥ ३,२८.

तुझा कुलदैवत, हे महात्मा, कुठे पळून गेला ते मला सांग. विधवांच्या केसांनी केलेली दागिन्यांची पूजा करून—

संतिष्ठमाने यमदूता बलिष्ठा संताड्यमाने मुसलैर्भिन्दिपालैः । यदा तदा कुत्र पलायिता सा केशैर्विहीना लंबकर्णं च कृत्वा ॥ ३,२८.

बळकट यमदूत समोर उभे असताना, आणि तुला मुसळ व गदा यांनी मार मिळत असताना, ती केस नसलेली, लोंबत्या कानांची स्त्री कुठे पळून गेली?

स्ववामहस्ते वेणुपात्रं निधाय दीपं धृत्वा सव्यहस्ते च मूढः । गृहेगृहे भैक्षचर्यां च कृत्वा संतिष्ठमाने स्वगृहं चैव देवी ॥ ३,२८.

डाव्या हातात बांबूचं भांडे घेऊन, उजव्या हातात दिवा धरून, घराघरांत भिक्षा मागत फिरताना, देवी तुझ्याच घरी असते—

यदा तदा यमदूतैश्च मूढ दीपैः सहस्रैर्दह्यमानश्च सम्यक् । निर्नासिका रेणुका मूढबुद्धे पलायिता कुत्र सा मे वदस्व ॥ ३,२८.

मग, अज्ञान्यांनो, जेव्हा यमदूत तुला हजारो दिव्यांनी जाळतात, तेव्हा नाक नसलेली रेणुका कुठे पळून गेली, ते मला सांग.

सदा मूढं खड्गदेवं च भक्त्या तं भक्तवत्पूजयित्वा च सम्यक् । तैः सार्धं त्वं श्वानवद्गर्जयित्वा संतिष्ठमाने स्वगृहे चैव नित्यम् ॥ ३,२८.

नेहमी, अज्ञान्यांनो, भक्तीने खड्गदेवाची पूजा करून, त्याला भक्तासारखं मान देऊन, त्यांच्या सोबत कुत्र्यांसारखं भुंकत, तू कायम तुझ्याच घरी राहतोस.

यदा तदा यमदूतैश्च सम्यक्संताड्यमानस्तत्र शब्दं प्रकुर्वन् । संतिष्ठमाने भक्तवर्यं विहाय तदा देवः कुत्र पलायितोभूत् ॥ ३,२८.

मग, जेव्हा यमदूत तुला चांगलाच मारतात आणि तिथे आवाज होतो, आणि श्रेष्ठ भक्त तिथेच असतो, तेव्हा तो देव कुठे पळून गेला?

स पार्थक्याद्भीमसेनप्रतीकं पञ्चामृतैः पूजयित्वा च सम्यक् । सुव्यञ्जने चान्नकौपीनमेव दत्त्वा मूढस्तिष्ठमाने स्वगेहे ॥ ३,२८.

भीमसेनासारख्या मूर्तीची पंचामृतांनी पूजा करून, सुंदर भांड्यात थोडं अन्न देऊन, अज्ञानी माणूस आपल्या घरीच राहतो.

यदा तदा यमदूतैश्च सम्यक्संताड्यमाने यममार्गे च मूढः । भीमः स वै कुत्र पलायितोभूदतो मूलं विष्णुपादं भजस्व ॥ ३,२८.

मग, जेव्हा यमदूत तुला यमाच्या मार्गावर चांगलाच मारतात, अज्ञान्यांनो, भीम कुठे पळून गेला? म्हणून, मूळ कारण म्हणजे विष्णूंच्या पायांमध्ये शरण जा.

महादेवं पूजयित्वा च सम्यक् हरेत्युक्त्वा स्वगृहे विद्यमाने । यदा गृहं दह्यते वह्निना तु तदा हरः कुत्र पलायितोभूत् ॥ ३,२८.

महादेवाची नीट पूजा करून, 'हरी' असं म्हणत, तो तुझ्या घरी असताना, जेव्हा तुझं घर आगीत जळतं, तेव्हा हर कुठे पळून गेला?

शाकंभरीदिवसे सर्वमेव शाकंभरी सा च देवी महात्मन् । पलायिता कुत्र मे त्वं वदस्व कुलालदेवं पूजयित्वा च भक्त्या ॥ ३,२८.

शाकंभरीच्या दिवशी सगळीकडे शाकंभरी देवीच आहे, ती मोठ्या आत्म्याची देवी. मला सांग, तू कुंभार देवाची भक्तीने पूजा करून कुठे पळून गेलीस?

कार्पासं वै तेन दत्तं गृहीत्वा संतिष्ठमाने यमदूतैश्च सम्यक् । संहन्यमानस्तीक्षणधारैः कुठारैः कुलालदेवं च सुदंष्ट्रनेत्रम् । विहाय वै कुत्र पलायितोभून्न ज्ञायतेऽन्वेषणाच्चापि केन ॥ ३,२८.

त्याने कापूस दिल्यावर, यमदूत आजूबाजूला उभे असताना, तीक्ष्ण कुऱ्हाडीने मार मिळत असताना, ती तिखट दात आणि डोळ्यांची कुंभार देवता सोडून कुठे पळाली, आणि तिला शोधायला कोण गेलं, हे कुणालाही कळलं नाही.

यदा पञ्चम्यां मृन्मयीं शेषमूर्तिं संपूज्य भक्त्या विद्यमाने स्वगेहे । तदा बद्ध्वा यमदूताश्च सम्यक्संनह्यमाने नागपाशैश्च बद्ध्वा ॥ ३,२८.

पंचमीच्या दिवशी, मातीच्या शेषमूर्तीची भक्तीने घरात पूजा केली असता, तेव्हा यमदूतांनी नागाच्या दोऱ्यांनी घट्ट बांधून त्याला आवळून धरलं.

स्वभक्तवर्यं प्रविहाय नागः पलायितः कुत्र वै संवद त्वम् । दूर्वाङ्कुरैर्मोदकैः पूजयित्वा विनायकं पञ्चखाद्यैस्तथैव ॥ ३,२८.

तिच्या श्रेष्ठ भक्ताला सोडून तो नाग कुठे पळून गेला, ते सांग. दुर्व्याच्या कोंबांनी, मोदकांनी आणि पाच प्रकारच्या खाऊने गणपतीची पूजा करून.

संतिष्ठंमाने यमदूतैश्च सम्यक्संताड्यमाने तप्तदण्डैश्च मूढ । दन्तं विहायैव च विघ्नराजः पलायितः कुत्र मे तं वदत्वम् ॥ ३,२८.

यमदूत आजूबाजूला उभे असताना, तापलेल्या सळईने मार मिळत असताना, विघ्नराज आपल्या भक्ताला सोडून कुठे पळून गेला, ते मला सांग.

विवाहकाले पिष्टदेवीं सुभक्त्या संपूजयित्वा विद्यमानो गृहे स्वे । यदा तदा यमदूतैश्च बद्ध्वा संपीड्यमानो यममार्गे स मूढः ॥ ३,२८.

लग्नाच्या वेळी, पीठाच्या देवीची भक्तीने घरात पूजा केली असता, तेव्हा यमदूतांनी बांधून त्या भोळ्याला यमाच्या वाटेवर छळायला सुरुवात केली.

विष्ठादेवी पीड्यमानं च भक्तं विहाय सा कुत्र पलायिताभूत् । विवाहकाले रजकस्य गेहं गत्वा सम्यक्प्रार्थयित्वा च मूढः ॥ ३,२८.

विष्ठादेवीने आपल्या दुःखात असलेल्या भक्ताला सोडून कुठे पळ काढला? लग्नाच्या वेळी, तो भोळा राजकुमार धोपट्याच्या घरी गेला आणि तिथे मनापासून विनवणी केली.

यस्तंभसूत्रं कलशे परीत्य पूजां कृत्वा विद्यमानो गृहे स्वे । यदा तदा यमदूतश्च सम्यक्तं स्तंभसूत्रं तस्य मुखे निधाय ॥ ३,२८.

स्तंभसूत्र कुंभाभोवती गुंडाळून, पूजा करून घरात असताना, तेव्हा यमदूतांनी तो स्तंभसूत्र त्याच्या तोंडात ठेवला.