गरुडपुराणम्

क्व चाश्वत्थः क्व च स्नानं क्व शौचमेतत्सर्वं नाम नाशं करोति । मूढं पतिं रेणुकां पूजयस्व मायादेव्या दीपदानं कुरुष्व ॥ ३,२८.

अश्वत्थ कुठे, स्नान कुठे, शुद्धता कुठे? हे सगळं ती नष्ट करते. मूर्ख पतीची पूजा कर, रेणुकेला मान दे, आणि मायादेवीला दिवा अर्पण कर.

सुभैरवादीन् भज मूढ त्वमन्ध हारिद्रचूर्णन्धारयेः सर्वदापि । ज्येष्ठाष्टम्यां ज्येष्ठदेवीं भजस्व भक्त्या सूत्रं गलबन्धं कुरुष्व ॥ ३,२८.

अरे मूर्ख, सुभैरव वगैरे देवांची पूजा कर, नेहमी हळदीचा लेप लाव, ज्येष्ठ शुद्ध अष्टमीला ज्येष्ठादेवीची भक्तीने पूजा कर, आणि गळ्यात दोर बांध.

मरिगन्धाष्टम्यां मरिगन्धं भजस्व तथा सूत्रं स्वगले धारयस्व । दीपस्तंभं सुदिने पूजयस्व तत्सूत्रमेव स्वगले धारयस्व ॥ ३,२८.

मार्गशीर्ष महिन्यातील अष्टमीला मारीगंधाची पूजा कर, आणि गळ्यात दोर घाल; शुभ दिवशी दीपस्तंभाची पूजा कर, आणि तोच दोर गळ्यात बांध.

महालक्ष्मीं चाद्यलक्ष्मीं च सम्यक्पूजां कुरु त्वं हि भक्त्याथ जीव । लक्ष्मीसूत्रं स्वागले धारयस्व महालक्ष्मीवान् भवसीत्युत्तरत्र ॥ ३,२८.

महालक्ष्मी आणि अलक्ष्मी यांची नीट भक्तीने पूजा कर, हे जीव; लक्ष्मीचा दोर गळ्यात घाल, आणि पुढे महालक्ष्मी तुझ्या ठिकाणी येईल.

विहाय मौञ्जीदिवसे भाग्यकामः सुगुग्गुलान्धारयस्वातिभक्त्या । सुवासिनीः पूजयस्वाशु भक्त्या गन्धैः पुष्पैर्धूपदीपैः प्रतोष्य ॥ ३,२८.

मौंजीर बांधण्याच्या दिवशी, भाग्य मिळावं म्हणून उत्तम गूगुळ लाव, आणि मोठ्या भक्तीने सुवासिनींची पूजा कर; त्यांना सुगंध, फुले, धूप, दिवे देऊन संतुष्ट कर.

वरार्तिक्यं कांस्यपात्रे निधाय कुर्वार्तिक्यं देवतादेवतानाम् । पिचुमन्दपत्राणि वितत्य भूमौ नमस्व त्वं क्षम्यतां चेति चोक्त्वा ॥ ३,२८.

देवतांसाठीची आरती कांस्याच्या ताटात ठेव, पिचुमंदाच्या पानांची चटई जमिनीवर अंथर, नमस्कार कर आणि म्हण, 'माफ करा.'

महादेवीं पूजयस्वाद्य भक्त्या सद्वैष्णवानां मा ददस्वाप्यथान्नम् । सद्वैष्णवानां यदि वान्नं ददासि भाग्यं च ते पश्यतो नाशमेति ॥ ३,२८.

आता महादेवीची भक्तीभावाने पूजा कर; जे खरे वैष्णव नाहीत त्यांना कधीच अन्न देऊ नकोस. खऱ्या वैष्णवांना अन्न दिल्यास तुझे भाग्य तुझ्या डोळ्यांसमोर कधीच नष्ट होणार नाही.

स्ववामहस्ते वेणुपात्रे निधाय दीपं धृत्वा सव्यहस्ते पते त्वम् । उत्तिष्ठ भोः पञ्चगृहेषु भिक्षां कुरुष्व सम्यक्प्रविहायैव लज्जाम् ॥ ३,२८.

आपल्या डाव्या हातात बांबूच्या पात्रात दिवा ठेव, उजव्या हाताने तो धर आणि म्हण, 'उठा, प्रभो, पाच घरांतून भिक्षा मागा, सर्व लाज बाजूला ठेवून.'

आदौ गृहे षड्रसान्नं च कुत्वा जगद्गोप्यं भोजनं त्वं कुरुष्व । तच्छेषान्नं भोजयित्वा पते त्वं तासां च रे शरणं त्वं कुरुष्व ॥ ३,२८.

सर्वप्रथम घरात जगाचे रक्षण करणाऱ्या देवींसाठी सहा रसांचे अन्न तयार कर; त्यांना अन्न दिल्यावर उरलेले अन्न घे आणि त्यांच्याच आश्रयाला जा.

तासां हस्तं पुस्तके स्तापयित्वा त्राहीत्येवं तन्मुखैर्वाचयस्व । त्वं खड्गदेवं पूजयस्वाद्यभर्तस्तत्सेवकान्पूजयस्वाद्य सम्यक् ॥ ३,२८.

त्यांच्या हातावर पुस्तक ठेवून त्यांच्या तोंडून 'आमचे रक्षण करा' असे म्हणवून घे; मग खड्गदेवाची पूजा कर आणि त्याच्या सेवकांचा योग्य सन्मान कर.

तैः सार्धं त्वं श्वानशब्दं कुरुष्व हरिद्राचूर्णं सर्वदा त्वं दधस्व । कुरुष्व त्वं भीमसेनस्य पूजां पञ्चामृतैः षोडशभिश्चोपचारैः ॥ ३,२८.

त्यांच्यासोबत कुत्र्याचा आवाज काढ, नेहमी हळदीचे पूड अर्पण कर; भीमसेनाची पंचामृत आणि सोळा उपचारांनी पूजा कर.

तत्कौपीनं रौप्यजं कारयित्वा समर्पयित्वा दीपमालां कुरुष्व । तद्दासवर्यान् भोजयस्वाद्य भक्त्या गर्जस्व त्वं भीमभीमेति सुष्ठु ॥ ३,२८.

चांदीचे कौपीन तयार करून अर्पण कर, दिव्यांची माळ लाव; मग त्याच्या श्रेष्ठ सेवकांना भक्तीने अन्न खाऊ घाल आणि मोठ्याने 'भीम, भीषण' असे म्हण.

तद्दासवर्यान्मोदयस्व स्ववस्त्रैर्मद्यैर्मांसद्रव्यजालेन नित्यम् । महादेवं पूजयस्वाद्य सम्यग्महारुद्रैरतिरुद्रैश्च सम्यक् ॥ ३,२८.

त्या श्रेष्ठ सेवकांना स्वतःचे वस्त्र, मद्य आणि मांसाच्या पदार्थांनी नेहमी आनंदित कर; आता महादेवाची, महा-रुद्र आणि अनेक रुद्रांसह, योग्य रीतीने पूजा कर.

हरेत्युक्त्वा जङ्गमान्पूजयस्व शैवागमे निपुणाञ्छूद्रजातान् । शाकंभरीं विवशः सर्वशाकान्सुपाचयित्वा च गृहे गृहे च ॥ ३,२८.

'हरे' असे म्हणून, शैव पंथातील कुशल शूद्र जातीच्या भिक्षुकांची पूजा कर; सर्व प्रकारची भाजी चांगली शिजवून प्रत्येक घरात वाट.

ददस्व भक्त्या परमादरेण स्वलङ्कृत्य प्रास्तुवंस्तद्गुणांश्च । कुलादेवं पूजयस्वाद्य भक्त्या त्वं दृग्भ्यां वै तद्दिने शंभुबुद्ध्या ॥ ३,२८.

भक्ती आणि अत्यंत आदराने, स्वतःला सुशोभित करून, त्यांचे गुण गायन कर आणि दान दे; त्या दिवशी कुलदेवतेची भक्तीने पूजा कर आणि तिला शंकर समजून डोळ्यांनी पाह.

तद्भक्तवर्यान्पूजयस्वाद्य सम्यक्तत्पादमूले वन्दनं त्वं कुरुष्व । सुपञ्चम्यां मृन्मयीं शेषमूर्तिं पूजां कुरुष्व क्षीरलाजादिकैश्च ॥ ३,२८.

आता त्या देवतेच्या पायाशी तिच्या श्रेष्ठ भक्तांची योग्यरीत्या पूजा कर आणि वंदन कर; शुभ पंचमीला मातीच्या मूर्तीची दूध, लाह्या व इतर पदार्थांनी पूजा कर.

सुनागपाशं हि गले च बद्ध्वा तच्छेषान्नं भोजयेर्भोः पुनस्त्वम् । दिने चतुर्थे भोजयस्वाद्य भक्त्या नैवेद्यान्नं भोजयस्वाद्य सुष्ठु ॥ ३,२८.

सुंदर नागपाश गळ्यात बांधून, उरलेले अन्न खाऊ घाल; चौथ्या दिवशी भक्तीने नैवेद्याचे अन्न खाऊ घाल आणि ते व्यवस्थित कर.

इत्यादिकं प्रेरयित्वा पतिं सा जीवेन नष्टं प्रकरोत्येव नित्यम् । तस्याः संगाज्जीवरूपः पतिस्त्वां सम्यग्दष्टामिहलोके परत्र ॥ ३,२८.

अशा प्रकारे पतीला हे सर्व सांगून ती नेहमी हरवलेले प्राण पुन्हा मिळवून देते; तिच्या संगतीने पतीला या जगात आणि पुढच्या जन्मातही जीवनरूप प्राप्त होते.

तस्याः संगं सुविदूरं विसृज्य चेष्ट्वा समग्रं कुरु सर्वदा त्वम् । सुबुद्धिरूपा त्वीरयन्ती जगाद भजस्व विष्णुं परमादरेण ॥ ३,२८.

तिच्या संगाचा पूर्णपणे त्याग करून, सर्व कर्तव्ये नेहमी पार पाड; तीच सुबुद्धिरूप देवी म्हणाली, 'परम आदराने विष्णूची उपासना कर.'

हरिं विनान्यं न भजस्व नित्यं सा रेणुका त्वां तु न पालयिष्यति । अदृष्टनामा हरिरेवं हि नित्यं फलप्रदो यदि न स्यात्खगेन्द्र ॥ ३,२८.

हरीशिवाय दुसऱ्या कुणाचीही कधीच उपासना करू नकोस; ती रेणुका तुला वाचवणार नाही. 'अदृश्यनामा' हरीच नेहमी फळ देतो, तोच नसेल तर दुसरा कोण देईल, हे पक्षीराज?

जुगुप्सितां श्रुत्यनुक्तां च देवीं पतिद्रुहां सर्वदा सेवयित्वा । तस्याः प्रसादात्कुष्ठभगन्दराद्यैर्भुक्त्वा दुःखं संयमिनीं प्रयाहि ॥ ३,२८.

ती देवी जी निंदनीय, वेदांत न सांगितलेली आणि पतीविरोधी आहे, तिची नेहमी सेवा केल्यास तिच्या कृपेने कुष्ठ, भगंदर व इतर आजारांनी त्रस्त होशील आणि संयमाच्या लोकात जाशील.

तदा कुदेवी कुत्र गता वदस्व मे ह्यतः पते त्वं न भजस्व देवीम् । पते भज त्वं ब्राह्मणान्वैष्णवांश्च संसारदुःखात्तारन्सुष्ठुरूपान् ॥ ३,२८.

ती खोटी देवी कुठे गेली, मला सांग; म्हणून, प्रभो, तिची उपासना करू नकोस; ब्राह्मण आणि वैष्णव यांचीच उपासना कर, जे संसारदुःखातून खरेच तारतात.

सेवादिकं प्रविहायैव स्वच्छं मायादेव्या भजनात्किं वदस्व । ज्येष्ठाष्टम्यां ज्येष्ठदेवीं ह्यलक्ष्मीं लक्ष्मीति बुद्ध्या पूजयित्वा च सम्यक् ॥ ३,२८.

अशी सेवा सोडून, माया देवीची उपासना करून काय मिळते, ते सांग; ज्येष्ठ महिन्यातील अष्टमीला ज्येष्ठा देवी, जी अलक्ष्मी आहे, तिला लक्ष्मी समजून योग्यरीत्या पूजा कर.

तस्याः सूत्रं गलबद्धं च कृत्वा नानादुःखं ह्यनुभूयाः पते त्वम् । यदा पते यमदूतैश्च पाशैर्बद्ध्वा च सम्यक् ताड्यमानैः कशाभिः ॥ ३,२८.

तिचं दोरं गळ्यात बांधून, हे स्वामी, तुला अनेक दु:खं भोगावी लागतील. जेव्हा यमदूत तुला दोरांनी घट्ट बांधतील आणि चाबकांनी मारतील—

तदा ह्यलक्ष्मीः कुत्र पलायतेऽसावतो मूलं विष्णुपादं भजस्व । पते भज त्वं सर्वदा वायुतत्त्वं न चाश्रयेस्त्वं सूक्ष्मस्कन्दं च मूढ ॥ ३,२८.

तेव्हा ती दारिद्र्य कुठे पळून जाईल? म्हणून, मूळ कारण म्हणजे विष्णूंच्या पायांमध्ये शरण जा. हे स्वामी, नेहमी वायू तत्त्वाचा आधार घे, आणि मूर्खपणे सूक्ष्म स्कंदावर विसंबू नको.

तद्वत्तं त्वं नवनीतं च भक्त्या तदुच्छिष्टं भक्षयित्वा पते हि । तस्याश्च सूत्रं गलबद्धं च कृत्वा इहैव दुःखान्यनुभूयाः पते त्वम् ॥ ३,२८.

त्याचप्रमाणे, भक्तीने तुपाचं उरलेलं अन्न खाऊन आणि तिचं दोरं गळ्यात बांधून, इथेच तुला दु:खं भोगावी लागतील, हे स्वामी.

यदा पते यमदूतैश्च पाशैर्बद्ध्वा च सम्यक् ताड्यमानः कशाभिः । तदा स्कन्दः कुत्र पलायतेऽसावतो मूलं विष्णुपादं भजस्व ॥ ३,२८.

जेव्हा यमदूत तुला दोरांनी घट्ट बांधतील आणि चाबकांनी मारतील, तेव्हा स्कंद कुठे पळून जाईल? म्हणून, मूळ कारण म्हणजे विष्णूंच्या पायांमध्ये शरण जा.

दीपस्तंभं दापयित्वा पते त्वं सूत्रं च बद्ध्वा स्वगले च भक्त्या । तदा बद्ध्वा यमदूतैश्च पाशैर्दीपस्तंभैस्ताड्यमानस्तु सम्यक् ॥ ३,२८.

दिव्याचा काठी उभारून, भक्तीने गळ्यात दोर बांधून, जेव्हा यमदूत तुला दोरांनी बांधतील, तेव्हा तुला दिव्याच्या काठ्यांनी मार मिळेल.

दीपस्तंभः कुत्र पलायितोभूदतो मूलं विष्णुपादं भजस्व । लक्ष्मीदिने पूजयित्वा च लक्ष्मीं सूत्रं तस्याः स्वगले धारय त्वम् ॥ ३,२८.

तेव्हा तो दिव्याचा काठी कुठे पळून गेला? म्हणून, मूळ कारण म्हणजे विष्णूंच्या पायांमध्ये शरण जा. लक्ष्मीच्या दिवशी लक्ष्मीची पूजा करून, तिचं दोरं गळ्यात घाल.