गरुडपुराणम्

गुरुस्त्रीगमनाच्चन्द्र अहल्यायां गतो हरिः । सुरापानाच्च शुक्रस्तु सुवर्णहरणाद्बलिः ॥ ३,२७.

गुरूंनी परस्त्रीकडे गेल्यामुळे चंद्र अहल्येच्या अंगात गेला; हरीनेही तसेच केले. मद्यपान केल्यामुळे शुक्राने तसे केले; सोनं चोरल्यामुळे बळीनेही तसंच केलं.

ब्रह्महत्यायाश्च रुद्रो नागो दत्तापहारकः । सूतस्य हननाद्रामो निर्मुक्तो ह्यत्र भामिनि ॥ ३,२७.

ब्राह्मणहत्या केल्यामुळे रुद्र, दिलेली वस्तू परत घेतल्यामुळे नाग, आणि सारथ्याचा वध केल्यामुळे राम — हे सर्व इथे मुक्त झाले, हे सुंदर स्त्री.

नानेन सदृशं तीर्थं न भूतं न भविष्यति । स्नानं कुरु महाभागे तेन सिद्धिं ह्यवाप्स्यसि ॥ ३,२७.

या तीर्थासारखे दुसरे कोणतेही तीर्थ पूर्वी झाले नाही, ना भविष्यात होईल. म्हणून, हे भाग्यवती, इथे स्नान कर; नक्कीच सिद्धी मिळेल.

जैगीषव्येण मुनिना पित्रा सह च कन्यका । स्नानं चकार विधिवदुदतिष्ठच्च भामिनि ॥ ३,२७.

जैगीषव्य ऋषी आणि त्यांची कन्या, दोघांनीही इथे विधिपूर्वक स्नान केले, हे सुंदर स्त्री.

यावच्च पौरुषं सूक्तं तावत्कालं हि तिष्ठति । पश्चाज्जप्त्वा महामन्त्रं वेङ्कटेशाभिधं परम् ॥ ३,२७.

पुरुषसूक्त म्हणत असतानाच ते तिथे थांबले; नंतर, वेंकटेश या परमेश्वराचे मोठे मंत्र जपले.

द्विजातीन्प्रीणयित्वा सा वस्त्रद्रव्यादिभूषणैः । तस्माच्च प्रययौ देवी कमारीतीर्थमुत्तमम् ॥ ३,२७.

तिने ब्राह्मणांना वस्त्र, धन आणि दागिने देऊन संतुष्ट केले; त्यानंतर ती देवी कामारी या उत्तम तीर्थात गेली.

कुमारीमहिमानं च श्रुत्वा स्नानं चकार सा । पुनरावृत्य सा देवी ह्यन्तरा विरजानदीम् ॥ ३,२७.

कुमारीचे महत्त्व ऐकून तिने तिथे स्नान केले; मग ती देवी पुन्हा विरजा नावाच्या नदीकडे परतली.

दृष्ट्वा पप्रच्छ सा देवी जैगीषव्यं गुरुं प्रभुम् । किं संज्ञिकेयं विप्रेन्द्र किं कार्यं ह्यत्र मे वद ॥ ३,२७.

त्या देवीने जैगीषव्य गुरु व प्रभू यांना पाहून विचारले, 'हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, या स्थळाचे नाव काय? मला इथे काय करावे?'

जैगीषव्यः पृष्ट एव मुवाच करुणानिधिः । इयं भागीरथी कन्ये आयाति ह्यन्तरेण तु ॥ ३,२७.

जैगीषव्य, करुणेचा सागर, विचारल्यावर म्हणाले, 'हे कन्ये, ही भगीरथी आहे, जी इथे आतून वाहते.'

अतः सा प्रोच्यते ह्यन्तर्गङ्गेति परमर्षिभिः । कन्ये त्वस्यास्तु सलिलं श्रीनिनिवासप्रियं सदा ॥ ३,२७.

म्हणूनच या नदीला महान ऋषी 'अंतर्गंगा' असे म्हणतात. कन्ये, इथले पाणी नेहमी श्रीनिवासाला प्रिय असो.

अत्र स्नानं यः करोति स याति परमां गतिम् । स्नानं चकार सा कन्या जले परमपावने ॥ ३,२७.

इथे जो कोणी स्नान करतो तो सर्वोच्च स्थान प्राप्त करतो. त्या कन्येने या अत्यंत पवित्र पाण्यात स्नान केले.

दानादिकं तथा ज्ञात्वा जजाप परमं मनुम् । श्रीनिवाससमीपं तु पुनरागत्य भामिनी ॥ ३,२७.

दान व इतर विधी करून, आणि श्रेष्ठ मंत्र जपून, ती तेजस्वी कन्या पुन्हा श्रीनिवासाच्या सान्निध्यात आली.

अङ्गप्रदक्षिणं चक्रे भक्त्या वेङ्कटनायकम् । ब्राह्मणादीन्प्रीणयित्वा वस्त्रगन्धादिभूषणैः ॥ ३,२७.

तिने भक्तीने वेंकटनायकाची प्रदक्षिणा केली, आणि ब्राह्मण व इतरांना वस्त्र, गंध व दागिने देऊन संतुष्ट केले.

पुनः परदिने प्रातः स्वामिपुष्करिणीजले । स्नानं कृत्वा महाभागा ययौ तुंबुरुसंज्ञिकाम् ॥ ३,२७.

पुन्हा दुसऱ्या दिवशी सकाळी, तिने स्वामीच्या पुष्करणीच्या पाण्यात स्नान केले आणि तुंबुरु नावाच्या स्थळी गेली, हे महाभाग्यवती.

पप्रच्छ तं गुरुं देवी नाथं किन्नामिका त्वयम् । जैगीषव्य उवाच । इयं तुंबरुकाभिज्ञा नारी वै वरवर्णिनी ॥ ३,२७.

त्या देवीने गुरूला विचारले, 'नाथा, या स्थळाचे नाव काय?' जैगीषव्य म्हणाले, 'ही तुंबरुका म्हणून ओळखली जाते, ती एक सुंदर वर्णाची स्त्री आहे.'

पुरा तुं बुरुणा साकं नारदस्तपसि स्थितः । अत्र प्रादुरभूद्विष्णुर्नारदस्य हिताय च ॥ ३,२७.

पूर्वी तुंबुरु आणि नारद यांनी इथे तप केला; इथेच विष्णू नारदाच्या कल्याणासाठी प्रकट झाले.

स्नानं यः कुरुते ह्यत्र स याति परमां गतिम् । अत्र स्नानं मनुष्याणां सर्वेषां दुर्लभं कलौ ॥ ३,२७.

इथे जो कोणी स्नान करतो, तो सर्वोच्च स्थान प्राप्त करतो. कलियुगात इथे स्नान करणे सर्व लोकांसाठी दुर्मिळ आहे.

अत्र स्नानं मनुष्याणां नाल्पस्य तपसः फलम् । तत्र स्नात्वा च पीत्वा च दत्त्वा दानान्यकेशः ॥ ३,२७.

इथे मनुष्यांनी स्नान केल्यावर फारसा पुण्य मिळत नाही, जे कमी तप करतात त्यांना विशेष फल मिळत नाही; पण तिथे स्नान करून, पाणी पिऊन आणि दान दिल्यावर सर्व पापांपासून मुक्ती मिळते.

पुनरागत्य सा देवी श्रीनिवासं ननाम ह । तस्मिमन्दिने ब्राह्मणांश्च तर्पयामास भमिनि ॥ ३,२७.

नंतर ती देवी परत आली आणि श्रीनिवासाला वंदन केले; त्या दिवशी तिने ब्राह्मणांना तृप्त केले.

स्वामिपुष्करिणीं प्राप्य दीपान्प्राज्वालयत्सती । सोपानेषु महाभागा दीपावलिभिरञ्जसा । प्रीणयामास देवेशं श्रीनिवासं जगद्गुरुम् ॥ ३,२७.

ती स्वामीच्या पुष्करणीवर पोहोचली आणि तिथे दिवे लावले; त्या पायऱ्यांवर दिव्यांच्या रांगा लावून तिने आनंदाने देवांचा स्वामी, जगाचा गुरु श्रीनिवास यांना प्रसन्न केले.

पुनः परदिने प्राप्ते शक्रतीर्थमनुत्तमम् । कपिलाख्योर्ध्वदेशे तु तत्तीर्थं पावनं स्मृतम् ॥ ३,२७.

दुसऱ्या दिवशी ती परत आली आणि श्रेष्ठ अशा शक्रतीर्थाला गेली; कपिल नावाच्या प्रदेशात ते तीर्थ पावन मानले जाते.

तत्र स्नात्वा महाभागा तदूर्ध्वं स्नापयेत्स्वयम् । विष्वसेनसरस्तत्र सर्वपापविनाशनम् ॥ ३,२७.

तिथे त्या पुण्यवतीने स्नान केले आणि मग स्वतः स्नान घातले; तिथे विष्वसेन सरोवर आहे, जे सर्व पापांचा नाश करते.

तत ऊर्ध्वं महाभागा ययौ तत्र ददर्श सा । पञ्चायुधानां तीर्थानि तेषु स्नानं चकार सा ॥ ३,२७.

त्याच्या पुढे ती पुण्यवती पुढे गेली आणि तिथे तिने पाच आयुधांची तीर्थस्थळे पाहिली; त्या सर्व ठिकाणी तिने स्नान केले.

तदूर्ध्वं चाग्निकुण्डं स्याद्दुरारोहं ततोग्रतः । तस्योपरि ब्रह्मतीर्थं ब्रह्महत्याविमोचनम् ॥ ३,२७.

त्याच्या पुढे अग्निकुंड आहे, ते चढायला कठीण आहे; त्याच्या वरती ब्रह्मतीर्थ आहे, जे ब्रह्महत्येच्या पापातून मुक्त करते.

सप्तर्षीणां तदूर्ध्वं तु पुण्यतीर्थं च सत्फलम् । दशाधिकफलं तेषा तीर्थानामुत्तरोत्तरम् ॥ ३,२७.

त्याच्या पुढे सप्तर्षींचे पवित्र तीर्थ आहे, जे उत्तम फळ देते; प्रत्येक पुढील तीर्थाने मागच्या पेक्षा दहा पट जास्त पुण्य मिळते.

एतेषां चैव माहात्म्यं को वा वक्तुमिहार्हति । ऋषितीर्थेषु सा कन्या चचार तप उत्तमम् ॥ ३,२७.

या सर्वांची महती कोण सांगू शकतो? त्या ऋषींच्या तीर्थांवर त्या कन्येने श्रेष्ठ तप केले.

ममावतारपर्यन्तं चरित्वा तप उत्तमम् । योगधारण या देहं त्यक्त्वा जांबवतो गृहे ॥ ३,२७.

माझ्या अवतारापर्यंत तिने उत्तम तप केले आणि मग योगाच्या सामर्थ्याने देह सोडून ती जांबवताच्या घरी जन्माला आली.

जाता जांबवती नाम ववृधे तस्य वेश्मनि । तस्याः पिता जांबवान्स समादात्कन्यकां तदा । रुक्म्या अनं तरा सैषा मम भार्या खगेश्वर ॥ ३,२७.

ती जांबवती नावाने जन्मली आणि त्याच्या घरी वाढली; तिचे वडील जांबवत यांनी तिला कन्यादान केले; ती रुक्मीच्या शत्रूची पत्नी, म्हणजेच माझी पत्नी आहे, हे खगेश्वरा.

इदं हि परमाख्यानं वेङ्कटाद्रेर्महागिरेः । को वा वर्णयितुं शक्तो मदन्यः पुरुषो भुवि ॥ ३,२७.

हे वेंकटाद्री या महान पर्वताचे श्रेष्ठ आख्यान आहे; माझ्याशिवाय हे पृथ्वीवर कोण सांगू शकतो?