गरुडपुराणम्

स्नानं कुरु यथान्या यं शय्यादानं तथा कुरु । जैगीषव्येन मुनिना त्वेवमुक्ता च कन्यका ॥ ३,२६.

इतर जसे स्नान करतात तसेच तूही स्नान कर. तसेच शय्यादान कर. जैगीषव्य ऋषींनी त्या कन्येला असे सांगितले.

स्वामिपुष्करिणीस्नानं सा चकार धृतव्रता । तीर्थेष्वेतेषु सुस्नाता दानं चक्रे सुभामिनी ॥ ३,२६.

ती निर्धारपूर्वक व्रत पाळत स्वामीपुष्करणीत स्नान केले. या सर्व तीर्थांत नीट स्नान करून, त्या सुंदर स्त्रीने दान केले.

उवास तत्र सा दवी त्रिः सप्तकन्दिनानि च । स्वामिपुष्करणीतीरमहिमानं शृणोति यः । स याति परमां भक्तिं श्रीनिवासे जगन्मये ॥ ३,२६.

ती तिथे एकवीस दिवस राहिली. जो कोणी स्वामीपुष्करणीच्या काठीचे माहात्म्य ऐकतो, तो श्रीनिवास, या विश्वनाथाच्या परम भक्तीला पोहोचतो.

श्रीगरुडमहापुराणम् २७ श्रीकृष्ण उवाच । सा गता स्नातुकामाथ नन्दां पापनिवारिणीम् । पप्रच्छ तं गुरुं विप्रं विनयावनता सुधीः ॥ ३,२७.

श्रीकृष्ण म्हणाले: ती स्नानासाठी पापांचा नाश करणाऱ्या नंदा नदीकडे गेली. नम्रतेने आणि बुद्धीने तिने आपल्या गुरु ब्राह्मणाला विचारले.

किन्नामेयं नदी विप्र किं कार्यं चात्र मे वद । जैगीषव्यस्त्वेवमुक्तो वाक्यमेतदुवाच ह ॥ ३,२७.

"ही नदीचे नाव काय आहे, ब्राह्मण? इथे मला काय करावे लागेल, ते सांगा." असे विचारल्यावर जैगीषव्याने असे उत्तर दिले.

जैगीषव्य उवाच । शृणु भद्रे प्रवक्ष्यामि माहात्म्यं पापनाशनम् । इयं नदी महाभागे सदा पापविनाशिनी ॥ ३,२७.

जैगीषव्य म्हणाले: "हे शुभे, ऐक. मी तुला या नदीचे पावित्र्य सांगतो, जी पापांचा नाश करते. ही नदी, हे महाभाग्यवती, नेहमी पापांचा नाश करणारी आहे."

ब्रह्महत्यादिपापौघो यत्र स्नानेन नश्यति । प्रत्यक्षं दृश्यते ह्यत्र स्नानं कर्तुं समुद्यतैः ॥ ३,२७.

ब्रह्महत्या यासारख्या सर्व पापांचा समूह इथे स्नान केल्याने नष्ट होतो. जे स्नान करण्यास उत्सुक असतात, त्यांना इथे हे प्रत्यक्ष दिसते.

जलं चाशुभ्ररूपेण पापैश्च परिदृश्यते । यावच्छुभ्रोदकं देवि तावत्सनानं च कारयेत् ॥ ३,२७.

पापांमुळे पाणी अशुद्ध दिसते. जोपर्यंत पाणी शुद्ध होत नाही, तोपर्यंत, हे देवी, स्नान करत राहावे.

यावच्छुभ्रोदकं नैव तावत्पापं न नश्यति । शुद्धोदके समायाते पापं नष्टमिति ध्रुवम् ॥ ३,२७.

पाणी शुद्ध नसेपर्यंत पाप नष्ट होत नाही. पाणी शुद्ध दिसू लागले की, पाप नक्कीच नाहीसे होते.

कलावित्थं विशालाक्षि महिमा दृश्यते भुवि । अत्र स्नानं प्रकर्तव्यं दातव्यं दान मुत्तमम् । ततश्च ज्ञानमासाद्य विविष्णुलोकं स गच्छति ॥ ३,२७.

विशाल डोळ्यांची देवी, कलावित्त या स्थळी पृथ्वीवर मोठेपण दिसून येते. इथे स्नान करावे आणि उत्तम दान द्यावे. त्यानंतर ज्ञान मिळवून मनुष्य विष्णूच्या लोकात जातो.

गुरुस्त्रीगमनाच्चन्द्र अहल्यायां गतो हरिः । सुरापानाच्च शुक्रस्तु सुवर्णहरणाद्बलिः ॥ ३,२७.

गुरूंनी परस्त्रीकडे गेल्यामुळे चंद्र अहल्येच्या अंगात गेला; हरीनेही तसेच केले. मद्यपान केल्यामुळे शुक्राने तसे केले; सोनं चोरल्यामुळे बळीनेही तसंच केलं.

ब्रह्महत्यायाश्च रुद्रो नागो दत्तापहारकः । सूतस्य हननाद्रामो निर्मुक्तो ह्यत्र भामिनि ॥ ३,२७.

ब्राह्मणहत्या केल्यामुळे रुद्र, दिलेली वस्तू परत घेतल्यामुळे नाग, आणि सारथ्याचा वध केल्यामुळे राम — हे सर्व इथे मुक्त झाले, हे सुंदर स्त्री.

नानेन सदृशं तीर्थं न भूतं न भविष्यति । स्नानं कुरु महाभागे तेन सिद्धिं ह्यवाप्स्यसि ॥ ३,२७.

या तीर्थासारखे दुसरे कोणतेही तीर्थ पूर्वी झाले नाही, ना भविष्यात होईल. म्हणून, हे भाग्यवती, इथे स्नान कर; नक्कीच सिद्धी मिळेल.

जैगीषव्येण मुनिना पित्रा सह च कन्यका । स्नानं चकार विधिवदुदतिष्ठच्च भामिनि ॥ ३,२७.

जैगीषव्य ऋषी आणि त्यांची कन्या, दोघांनीही इथे विधिपूर्वक स्नान केले, हे सुंदर स्त्री.

यावच्च पौरुषं सूक्तं तावत्कालं हि तिष्ठति । पश्चाज्जप्त्वा महामन्त्रं वेङ्कटेशाभिधं परम् ॥ ३,२७.

पुरुषसूक्त म्हणत असतानाच ते तिथे थांबले; नंतर, वेंकटेश या परमेश्वराचे मोठे मंत्र जपले.

द्विजातीन्प्रीणयित्वा सा वस्त्रद्रव्यादिभूषणैः । तस्माच्च प्रययौ देवी कमारीतीर्थमुत्तमम् ॥ ३,२७.

तिने ब्राह्मणांना वस्त्र, धन आणि दागिने देऊन संतुष्ट केले; त्यानंतर ती देवी कामारी या उत्तम तीर्थात गेली.

कुमारीमहिमानं च श्रुत्वा स्नानं चकार सा । पुनरावृत्य सा देवी ह्यन्तरा विरजानदीम् ॥ ३,२७.

कुमारीचे महत्त्व ऐकून तिने तिथे स्नान केले; मग ती देवी पुन्हा विरजा नावाच्या नदीकडे परतली.

दृष्ट्वा पप्रच्छ सा देवी जैगीषव्यं गुरुं प्रभुम् । किं संज्ञिकेयं विप्रेन्द्र किं कार्यं ह्यत्र मे वद ॥ ३,२७.

त्या देवीने जैगीषव्य गुरु व प्रभू यांना पाहून विचारले, 'हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, या स्थळाचे नाव काय? मला इथे काय करावे?'

जैगीषव्यः पृष्ट एव मुवाच करुणानिधिः । इयं भागीरथी कन्ये आयाति ह्यन्तरेण तु ॥ ३,२७.

जैगीषव्य, करुणेचा सागर, विचारल्यावर म्हणाले, 'हे कन्ये, ही भगीरथी आहे, जी इथे आतून वाहते.'

अतः सा प्रोच्यते ह्यन्तर्गङ्गेति परमर्षिभिः । कन्ये त्वस्यास्तु सलिलं श्रीनिनिवासप्रियं सदा ॥ ३,२७.

म्हणूनच या नदीला महान ऋषी 'अंतर्गंगा' असे म्हणतात. कन्ये, इथले पाणी नेहमी श्रीनिवासाला प्रिय असो.

अत्र स्नानं यः करोति स याति परमां गतिम् । स्नानं चकार सा कन्या जले परमपावने ॥ ३,२७.

इथे जो कोणी स्नान करतो तो सर्वोच्च स्थान प्राप्त करतो. त्या कन्येने या अत्यंत पवित्र पाण्यात स्नान केले.

दानादिकं तथा ज्ञात्वा जजाप परमं मनुम् । श्रीनिवाससमीपं तु पुनरागत्य भामिनी ॥ ३,२७.

दान व इतर विधी करून, आणि श्रेष्ठ मंत्र जपून, ती तेजस्वी कन्या पुन्हा श्रीनिवासाच्या सान्निध्यात आली.

अङ्गप्रदक्षिणं चक्रे भक्त्या वेङ्कटनायकम् । ब्राह्मणादीन्प्रीणयित्वा वस्त्रगन्धादिभूषणैः ॥ ३,२७.

तिने भक्तीने वेंकटनायकाची प्रदक्षिणा केली, आणि ब्राह्मण व इतरांना वस्त्र, गंध व दागिने देऊन संतुष्ट केले.

पुनः परदिने प्रातः स्वामिपुष्करिणीजले । स्नानं कृत्वा महाभागा ययौ तुंबुरुसंज्ञिकाम् ॥ ३,२७.

पुन्हा दुसऱ्या दिवशी सकाळी, तिने स्वामीच्या पुष्करणीच्या पाण्यात स्नान केले आणि तुंबुरु नावाच्या स्थळी गेली, हे महाभाग्यवती.

पप्रच्छ तं गुरुं देवी नाथं किन्नामिका त्वयम् । जैगीषव्य उवाच । इयं तुंबरुकाभिज्ञा नारी वै वरवर्णिनी ॥ ३,२७.

त्या देवीने गुरूला विचारले, 'नाथा, या स्थळाचे नाव काय?' जैगीषव्य म्हणाले, 'ही तुंबरुका म्हणून ओळखली जाते, ती एक सुंदर वर्णाची स्त्री आहे.'

पुरा तुं बुरुणा साकं नारदस्तपसि स्थितः । अत्र प्रादुरभूद्विष्णुर्नारदस्य हिताय च ॥ ३,२७.

पूर्वी तुंबुरु आणि नारद यांनी इथे तप केला; इथेच विष्णू नारदाच्या कल्याणासाठी प्रकट झाले.

स्नानं यः कुरुते ह्यत्र स याति परमां गतिम् । अत्र स्नानं मनुष्याणां सर्वेषां दुर्लभं कलौ ॥ ३,२७.

इथे जो कोणी स्नान करतो, तो सर्वोच्च स्थान प्राप्त करतो. कलियुगात इथे स्नान करणे सर्व लोकांसाठी दुर्मिळ आहे.

अत्र स्नानं मनुष्याणां नाल्पस्य तपसः फलम् । तत्र स्नात्वा च पीत्वा च दत्त्वा दानान्यकेशः ॥ ३,२७.

इथे मनुष्यांनी स्नान केल्यावर फारसा पुण्य मिळत नाही, जे कमी तप करतात त्यांना विशेष फल मिळत नाही; पण तिथे स्नान करून, पाणी पिऊन आणि दान दिल्यावर सर्व पापांपासून मुक्ती मिळते.

पुनरागत्य सा देवी श्रीनिवासं ननाम ह । तस्मिमन्दिने ब्राह्मणांश्च तर्पयामास भमिनि ॥ ३,२७.

नंतर ती देवी परत आली आणि श्रीनिवासाला वंदन केले; त्या दिवशी तिने ब्राह्मणांना तृप्त केले.