गरुडपुराणम्

सीतारामशिला देवि द्विविधा संप्रकीर्तिता । पञ्चचक्रयुता काचित्षट्रचक्रेण च संयुता ॥ ३,२६.

हे देवी, सिता-राम शिळा दोन प्रकारची सांगितली आहे: एक पाच चक्रांनी युक्त, आणि दुसरी सहा चक्रांनी युक्त.

तत्रापि षट्रचक्रयुता ह्युत्तमा संप्रकीर्तिता । पञ्चचक्रयुतायाश्च फलं द्विगुणमीरितम् ॥ ३,२६.

त्यातली सहा चक्र असलेली शिळा श्रेष्ठ मानली आहे; पाच चक्र असलेल्या शिळेचे फळ दुप्पट सांगितले आहे.

कुक्कुटाण्डप्रमाणं च सुसिग्धं नीलवर्णकम् । वदनत्रयसंयुक्तं सट्चक्रैः केसरैर्युतम् ॥ ३,२६.

ती शिळा कोंबडीच्या अंड्यासारखी आकाराची, गुळगुळीत, निळ्या रंगाची, तीन तोंडे असलेली, सहा चक्र आणि केसरांनी युक्त असावी.

स्वर्णरेखासमायुक्तं ध्वजवज्राङ्कुशैर्युतम् । एतादृशं तु वै भद्रे सीतारामाभिधं स्मृतम् ॥ ३,२६.

ती शिळा सोन्याच्या रेषांनी, ध्वज, वज्र आणि अंकुश यांच्या चिन्हांनी युक्त असावी; अशी शिळा, हे शुभे, सिता-राम म्हणून ओळखली जाते.

वदनेवन्दने देवि सीतारामस्य कोशकम् । दुर्लभं तु कलौ नॄणां स्वसाम्राज्यप्रदं शुभम् ॥ ३,२६.

हे देवी, सिता-राम शिळेचा कोष तोंडात किंवा मुखावर असतो; कलियुगात ती माणसांना दुर्मिळ असते, पण ती राज्यप्राप्ती देणारी आणि शुभ आहे.

इन्द्रतीर्थे महादेवि सीताराम भिधाशिला । या तद्दानं दुर्लभं तन्नाल्पस्य तपसः फलम् ॥ ३,२६.

हे महादेवी, इंद्रतीर्थावर सिता-राम नावाची शिळा देणे फार दुर्मिळ आहे; तिचे फळ थोड्या तपाने मिळत नाही.

दानस्य शक्त्यभावे तु श्रोतव्यं लक्षणं हरेः । शालग्राम शिलादानाद्यत्फलं तत्फलं लभेत् ॥ ३,२६.

दान करण्याची शक्ती नसेल, तर हरिची लक्षणे ऐकावीत; शालग्राम शिळा दानाचे जे फळ आहे, तेच मिळते.

आग्नेयकोणे श्रीनिवासस्य देवि तीर्थं त्वास्ते वह्निसंज्ञं सुशस्तम् । स वह्निदेवः श्रीनिवासस्य पूजां कर्तुं ह्यास्ते सर्वदा तीर्थमध्ये ॥ ३,२६.

हे देवी, श्रीनिवासाच्या आग्नेय दिशेला अग्नि नावाचे तीर्थ आहे, ते फार मंगल आहे; तिथे अग्निदेव नेहमी श्रीनिवासाची पूजा करण्यासाठी वास करतो.

यो वा तीर्थे वह्निसंज्ञे च देवि भक्त्या स्नानं कुरुतेऽजं स्मरन्हि । ज्ञानद्वारा मोक्षमाप्नोति देवि तत्र स्नानं दुर्ल्लभं वै नृणां च ॥ ३,२६.

हे देवी, जो कोणी अग्नि नावाच्या तीर्थात भक्तीने स्नान करतो आणि अजन्म्याचे स्मरण करतो, तो ज्ञानाने मुक्ती मिळवतो; तिथे स्नान करणे माणसांना फार दुर्मिळ आहे.

ज्ञात्वा स्नानं दुष्करं तीर्थराजे भक्तिस्तस्मिन्दुर्ल्लभा चैव देवि । शालग्रामे तच्छिलायाश्च दानं सुदुर्लभं वासुदेवाभिधायाः ॥ ३,२६.

तीर्थराजात स्नान करणे कठीण आहे हे जाणून, तिथे भक्तीही दुर्मिळ असते, हे देवी; शालग्रामात वासुदेव नावाची शिळा दान करणे फारच दुर्मिळ आहे.

ह्रस्वं तथा वर्तुलं नीलवर्णं सूक्ष्मं मुखं मुखचक्रं सुशुद्धम् । सुवेणुयुक्तं वासुदेवाभिधेयं दानं कलौ दुर्लभं तस्य भद्रे ॥ ३,२६.

ती शिळा लहान, गोल, निळ्या रंगाची, सूक्ष्म तोंड असलेली, शुद्ध तोंडचक्र असलेली, सुंदर रेषांनी युक्त, वासुदेव नावाची शिळा कलियुगात दान करणे फार दुर्मिळ आहे, हे शुभे.

दाने तस्याः शक्त्य भावे च देवि स्नात्वा तीर्थे वासुदेवाभिधस्य । सम्यक्श्राव्यं लक्षणं वै शिलायास्तयोस्तुल्यं फलमाहुर्महान्तः ॥ ३,२६.

दान करण्याची शक्ती नसेल, तर हे देवी, वासुदेव नावाच्या तीर्थात स्नान करून, त्या शिळेची लक्षणे नीट ऐकावीत; या दोन्हींचे फळ मोठ्या ज्ञानी लोकांनी समान सांगितले आहे.

दक्षिणे श्रीनिवासस्य यमतीर्थं च संस्मृतम् । तत्रास्ते यमराजस्तु पूजां कर्तुं हरेः सदा ॥ ३,२६.

श्रीनिवासाच्या दक्षिणेला यमतीर्थ आहे, जिथे यमराज नेहमी हरिची पूजा करण्यासाठी वास करतो.

तत्र स्नानं च दानं चाप्यक्षयं परमं स्मृतम् । शालग्रामशिलादानं कार्यं तत्र महामुने ॥ ३,२६.

त्या ठिकाणी स्नान आणि दान यांना अत्यंत अक्षय मानले गेले आहे. तिथे शाळग्राम शिळेचे दान करावे, हे महर्षे.

पट्टाभिरामसंज्ञायाः शिलाया दानमिष्यते । तच्चूतफलवत्स्थूलं वदनत्रयसंयुतम् ॥ ३,२६.

पत्ताभिराम नावाच्या शिळेचे दान करावे असे सांगितले आहे. ती आंब्याच्या फळाएवढी मोठी असून, तिला तीन तोंडे आहेत.

शिरश्चक्रेण रहितं सप्तचक्रैः समन्वितम् । नीलवर्णं स्वर्णरेखं गोशुराद्यैः समन्वितम् ॥ ३,२६.

तिच्या डोक्यावर चक्र नाही, पण सात चक्रांनी युक्त आहे. ती निळ्या रंगाची असून, सोन्याच्या रेषेने आणि गायीच्या खुराच्या खुणांनी युक्त आहे.

पट्टवर्धनरामं तु दुर्लभं बहुभाग्यदम् । पट्टवर्धनरामं तु यो ददाति च तत्र वै । पट्टाभिषिक्तो भवति नात्र कार्या विचारणा ॥ ३,२६.

पट्टवर्धनराम ही शिळा फार दुर्मिळ असून, मोठे भाग्य देते. जो कोणी तिथे पट्टवर्धनराम शिळेचे दान करतो, तो नक्कीच पाटबंधित राजा होतो, यात शंका नाही.

श्रीनिवासस्य नैरृत्ये नैरृतं तीर्थमुत्तमम् । आस्ते हि निरृतिस्तत्र पूजां कुर्तुं च सर्वदा ॥ ३,२६.

श्रीनिवासाच्या नैऋत्य दिशेला नैऋत तीर्थ हे श्रेष्ठ मानले गेले आहे. तिथे नेहमीच निरृति वास करते आणि पूजा स्वीकारते.

तत्र स्नानं प्रकर्तव्यं पुनर्जन्म न विद्यते । शालग्रामशिलायाश्चः पुरुषोत्तमसंज्ञिकाम् ॥ ३,२६.

तिथे स्नान अवश्य करावे, कारण तिथे स्नान केल्यावर पुन्हा जन्म मिळत नाही. तिथली शाळग्राम शिळा पुरुषोत्तम नावाने ओळखली जाते.

मूर्तिं ददाति यो मर्त्यः स याति परमां गतिम् । औदुंबरफलाकारं प्रसन्नवदनं शुभम् ॥ ३,२६.

जो कोणी ही मूर्ती माणसाला दान करतो, त्याला परमगती मिळते. ती शुभ असून, औदुंबर फळासारखी आणि प्रसन्न चेहऱ्याची आहे.

चक्रद्व्यसमायुक्तं शिरश्चक्रसमन्वितम् । सुवर्णबिन्दुसंयुक्तं वज्राङ्कुशसमान्वतम् ॥ ३,२६.

तिला दोन चक्रे, डोक्यावर एक चक्र, सोन्याचा ठिपका आणि वज्र व अंकुशाच्या खुणा आहेत.

तन्मूर्तिदानं दुर्लभं तत्र देवः प्रीणाति यस्माच्छ्रीनिवासो महात्मा । यदा दानं दुर्घटं स्याच्च देवि तदा श्रोतव्यं लक्षणं तस्य मूर्तेः ॥ ३,२६.

त्या मूर्तीचे दान फार दुर्मिळ आहे आणि तिथे श्रीनिवास हा महात्मा प्रसन्न होतो. हे देवी, जेव्हा हे दान मिळवणे कठीण असते, तेव्हा त्या मूर्तीची लक्षणे ऐकावीत.

पाशिनैरृतयोर्मध्ये शेषतीर्थं परं स्मृतम् । तत्र स्नात्वा शेषमूर्तिं प्रददाति द्विजातये ॥ ३,२६.

पाशिन आणि नैऋत या तीर्थांच्या मध्ये शेषतीर्थ श्रेष्ठ मानले गेले आहे. तिथे स्नान करून, शेषमूर्ती ब्राह्मणाला द्यावी.

स याति परमं लोकं पुनरावृत्तिवर्जितम् । औदुंबरफलाकारं कुण्डलाकृतिमेव च ॥ ३,२६.

तो माणूस परमलोकाला जातो, जिथून परत येणे नाही. ती औदुंबर फळासारखी आणि वेटोळ्याच्या आकाराची आहे.

शेषवद्वदनं तस्य तस्मिंश्चक्रद्वयं स्मृतम् । फलं तमेकचक्रेण संयुतं वल्मिकान्वितम् ॥ ३,२६.

तिचा चेहरा शेषासारखा आहे आणि तिथे दोन चक्रे आहेत. त्या फळाला एक चक्र आणि वाळवीच्या घरासारखी खूण आहे.

किञ्चिद्वर्णसमायुक्तं शेषमूर्ति मतिस्फुटम् । सुप्ता प्रबुद्धा द्विविधा शेषमूर्तिरुदाहृता ॥ ३,२६.

शेषमूर्ती थोड्या रंगाने ओळखता येते आणि ती दोन प्रकारची सांगितली आहे—झोपलेली आणि जागी.

फणोन्नता प्रबुद्धा स्यात्सप्तलक्षफणान्विता । तत्रापि दुर्लभा सुप्ता महाभाग्यकरीस्मृता ॥ ३,२६.

जागी शेषमूर्ती फणा उंचावलेली असते आणि सात लाख फणांनी युक्त असते. त्यातसुद्धा झोपलेली मूर्ती फार दुर्मिळ आणि मोठे भाग्य देणारी मानली जाते.

इह लोके परत्रापि मोक्षदा नात्र संशयः । नवचक्रादुपक्रम्य विंशत्यन्तं च यत्र सः ॥ ३,२६.

या जगात आणि पुढील जगातही ती मोक्ष देते—यात काहीच शंका नाही. नवचक्रापासून वीसपर्यंत जिथे ती मिळते—

अनन्त इति विज्ञेयो ह्यनन्तफलदायकः । विश्वंभरः स विज्ञेयो विंशत्यूर्ध्वं वरानने ॥ ३,२६.

ती अनंत म्हणून ओळखावी, कारण ती अनंत फळे देणारी आहे. वीसच्या पुढे ती विश्वंभऱ्या नावाने ओळखली जाते, हे सुंदर मुखी.