गरुडपुराणम्

तत्र स्नात्वा भूवराहस्य मर्तेः शृणोति यो लक्षणं सम्यगेव । स तेन पुण्यं समुपैति देवि स मुक्तिभाङ्नात्र विचार्यमस्ति ॥ ३,२६.

जो कोणी तिथे स्नान करून, मृतासाठी भूवराहाची लक्षणे नीट ऐकतो, तो त्या पुण्याला पात्र होतो आणि त्याला मुक्ती मिळते, यात शंका नाही.

ईशानकोणे श्रीनिवासस्य देवि रौद्रं तीर्थं परमं पावनं च । तत्र स्थित्वा रुद्रदेवो महात्मा पूजां करोति श्रीनिवासस्य नित्यम् ॥ ३,२६.

ईशान्य कोपऱ्यात, हे देवी, श्रीनिवासाचे रौद्र आणि अत्यंत पावन तीर्थ आहे; तिथे महात्मा रुद्रदेव नेहमी श्रीनिवासाची पूजा करतो.

हस्ताष्टकं तत्प्रमाणं वदन्ति तत्र स्नानं वैष्णवैः कार्यमेव । तत्र स्नात्वा प्रयतो वै मुरारेः कथां दिव्यां शृणुयादादरेण । स्नानं पानं तत्र दानं च कुर्याल्लक्ष्मीनृसिंहप्रीयते देवि नित्यम्३,२६.

त्याचा आकार आठ हातांचा आहे असे सांगतात; तिथे वैष्णवांनी स्नान करावे. तिथे भक्तीने स्नान करून, मुरारिची दिव्य कथा आदराने ऐकावी. तिथे स्नान, पाणी पिणे आणि दान केल्याने लक्ष्मीनृसिंह नेहमी प्रसन्न होतो, हे देवी.

बदरीफलमात्रं च वर्तुलं बिन्दुसंयुतम् ॥ ३,२६.

ती मूर्ती बदरीफळाएवढी गोल असून, त्यावर ठिपका आहे.

देवस्य वामभागे तु चक्रद्वयसमन्वितम् । सुवर्णरेखासंयुक्तं किञ्चिद्रक्तसमन्वितम् ॥ ३,२६.

देवताच्या डाव्या बाजूला, दोन चक्रे, सोन्याची रेषा आणि किंचित लालसरपणा असलेली आहे.

वैश्यवर्णं सवदनं पद्मरेखादिचिह्नितम् । लक्ष्मीनृसिंहं तं विद्धि भुक्तिमुक्तिप्रदायकम् ॥ ३,२६.

ती मूर्ती वैश्यवर्णाची, चेहर्याने युक्त, कमलरेषा आणि इतर चिन्हांनी चिन्हित आहे; लक्ष्मीनृसिंह दोन्ही भोग आणि मोक्ष देणारा आहे, हे जाण.

एता दृशं गण्डिकायाः शिलाया मूर्तेर्दानं दुर्घटं विद्धि वीन्द्र । तत्र स्नात्वा श्रीनृसिंहस्वरूपं लक्ष्मीपतेः शृणुयाद्भक्तियुक्तः ॥ ३,२६.

ही गंडिका शिलाची लक्षणे आहेत; मूर्तीचे दान करणे कठीण आहे, हे इंद्रा. तिथे स्नान करून, भक्तीने श्रीनृसिंह लक्ष्मीपतीचे स्वरूप ऐकावे.

मूर्तेर्दानात्फलमाप्नोति देवि सत्यंसत्यं नात्र विचार्यमस्ति ॥ ३,२६.

मूर्तीचे दान केल्याने फळ मिळते, हे देवी; हे खरे आहे, यात शंका नाही.

ईशानशक्रयोर्मध्ये ब्रह्मतीर्थमुदाहृतम् । दुर्लभं मानुषाणां तु स्नानं सर्वार्थसाधकम् ॥ ३,२६.

ईशान आणि शक्र यांच्या मध्ये ब्रह्मतीर्थ आहे असे सांगितले आहे; तिथे स्नान करणे माणसांसाठी दुर्मिळ आहे, पण सर्व इच्छित साध्य होते.

शालग्रामस्य दानं तु दुर्लभं तत्र वै नृणाम् । लक्ष्मीनारायणस्यैव मूर्तेर्दानं सुदुर्लभम् ॥ ३,२६.

शाळग्रामाचे दान तिथे माणसांसाठी दुर्मिळ आहे; लक्ष्मीनारायणाच्या मूर्तीचे दान तर फारच दुर्मिळ आहे.

स्थलमौदुंबरसमं तत्प्रमाणमुदाहृतम् । छत्त्राकारं वर्तुलं च प्रसन्नवदनं शुभम् ॥ ३,२६.

ते स्थान औदुंबराच्या आकाराएवढे आहे असे सांगितले जाते; छत्रासारखे, गोल, प्रसन्न आणि शुभ चेहरा असलेले आहे.

चणकप्रदेशमात्रं च वदनं समुदाहृतम् । सव्ये दक्षिणपार्श्वे च समयोः पुष्कलान्वितम् ॥ ३,२६.

चेहरा हरभऱ्यासारखा आहे असे सांगितले जाते; डाव्या आणि उजव्या बाजूला, सांध्यांवर, तो भरगच्च आहे.

गोयूथवत्सवर्णं च चतुश्चक्रसमन्वितम् । गोखुरैश्च समायुक्तं सुवर्णकिणसंयुतम् ॥ ३,२६.

ती मूर्ती गायींच्या कळपासारख्या रंगाची, चार चक्रांनी युक्त, गायींच्या खुरांनी आणि सोन्याच्या ठिपक्यांनी सजलेली आहे.

वनमालाभिसंयुक्तं वज्रपुङ्खैश्च संयुतम् । एतादृशीं दरेर्मूर्ति लक्ष्मीनारायणं विदुः ॥ ३,२६.

वनमाळा आणि वज्राच्या टोकांसारख्या चिन्हांनी युक्त अशी मूर्ती लक्ष्मीनारायण म्हणून ओळखली जाते.

कलौ नृणां तस्य लाभो दुर्लभः संस्मृतो भुवि । दानं च सुतरां देवि दर्लभं किं वदामि ते ॥ ३,२६.

कलियुगात माणसांना हे मिळणे फारच दुर्मिळ आहे; आणि त्याचे दान तर फारच दुर्मिळ आहे, हे देवी, मी तुला आणखी काय सांगू?

ब्रह्मतीर्थे च संस्नाय श्रोतव्या वै हरेः कथा । गण्डिकायाः शिलायाश्च लक्ष्मीनारायणस्य तु ॥ ३,२६.

ब्रह्मतीर्थात स्नान करून, लक्ष्मी-नारायणाच्या गंडिका या शिळेवर बसून, हरिच्या कथा ऐकाव्यात.

लक्षणं यो विजानाति तदा तत्सदृशं फलम् । प्राप्नोत्येव न संदेहो नात्र कार्या विचारणा ॥ ३,२६.

जो कोणी त्या शिळेची लक्षणे ओळखतो, त्याला तसाच फळ मिळतो; यात काहीच शंका नाही, विचार करण्याची गरज नाही.

श्रीनिवासस्य तीर्थस्य पूर्वे स्यादिन्द्रतीर्थकम् । श्रीनिवासस्य पूजां तु कर्तुमास्ते शचीपतिः ॥ ३,२६.

श्रीनिवासाच्या तीर्थाच्या पूर्वेला इंद्रतीर्थ आहे, जिथे शचीपती श्रीनिवासाची पूजा करण्यासाठी वास करतो.

शालग्रामशिलादानं कर्तव्यं श्रोत्रियायवै । शालग्रामशिलादानं हत्याकोटिविनाशनम् ॥ ३,२६.

शालग्राम शिळा विद्वान ब्राह्मणाला द्यावी; अशी शिळा दान केल्याने अनंत पापे नष्ट होतात.

तस्मिंस्तीर्थे तु यो देवि सीतारामशिलाभिधाम् । ददाति भूतले भद्रे भूपतेः सदृशो भवेत् ॥ ३,२६.

हे शुभे, त्या तीर्थात जो कोणी सिता-राम नावाची शिळा पृथ्वीवर देतो, तो राजासारखा होतो.

सीतारामशिला देवि द्विविधा संप्रकीर्तिता । पञ्चचक्रयुता काचित्षट्रचक्रेण च संयुता ॥ ३,२६.

हे देवी, सिता-राम शिळा दोन प्रकारची सांगितली आहे: एक पाच चक्रांनी युक्त, आणि दुसरी सहा चक्रांनी युक्त.

तत्रापि षट्रचक्रयुता ह्युत्तमा संप्रकीर्तिता । पञ्चचक्रयुतायाश्च फलं द्विगुणमीरितम् ॥ ३,२६.

त्यातली सहा चक्र असलेली शिळा श्रेष्ठ मानली आहे; पाच चक्र असलेल्या शिळेचे फळ दुप्पट सांगितले आहे.

कुक्कुटाण्डप्रमाणं च सुसिग्धं नीलवर्णकम् । वदनत्रयसंयुक्तं सट्चक्रैः केसरैर्युतम् ॥ ३,२६.

ती शिळा कोंबडीच्या अंड्यासारखी आकाराची, गुळगुळीत, निळ्या रंगाची, तीन तोंडे असलेली, सहा चक्र आणि केसरांनी युक्त असावी.

स्वर्णरेखासमायुक्तं ध्वजवज्राङ्कुशैर्युतम् । एतादृशं तु वै भद्रे सीतारामाभिधं स्मृतम् ॥ ३,२६.

ती शिळा सोन्याच्या रेषांनी, ध्वज, वज्र आणि अंकुश यांच्या चिन्हांनी युक्त असावी; अशी शिळा, हे शुभे, सिता-राम म्हणून ओळखली जाते.

वदनेवन्दने देवि सीतारामस्य कोशकम् । दुर्लभं तु कलौ नॄणां स्वसाम्राज्यप्रदं शुभम् ॥ ३,२६.

हे देवी, सिता-राम शिळेचा कोष तोंडात किंवा मुखावर असतो; कलियुगात ती माणसांना दुर्मिळ असते, पण ती राज्यप्राप्ती देणारी आणि शुभ आहे.

इन्द्रतीर्थे महादेवि सीताराम भिधाशिला । या तद्दानं दुर्लभं तन्नाल्पस्य तपसः फलम् ॥ ३,२६.

हे महादेवी, इंद्रतीर्थावर सिता-राम नावाची शिळा देणे फार दुर्मिळ आहे; तिचे फळ थोड्या तपाने मिळत नाही.

दानस्य शक्त्यभावे तु श्रोतव्यं लक्षणं हरेः । शालग्राम शिलादानाद्यत्फलं तत्फलं लभेत् ॥ ३,२६.

दान करण्याची शक्ती नसेल, तर हरिची लक्षणे ऐकावीत; शालग्राम शिळा दानाचे जे फळ आहे, तेच मिळते.

आग्नेयकोणे श्रीनिवासस्य देवि तीर्थं त्वास्ते वह्निसंज्ञं सुशस्तम् । स वह्निदेवः श्रीनिवासस्य पूजां कर्तुं ह्यास्ते सर्वदा तीर्थमध्ये ॥ ३,२६.

हे देवी, श्रीनिवासाच्या आग्नेय दिशेला अग्नि नावाचे तीर्थ आहे, ते फार मंगल आहे; तिथे अग्निदेव नेहमी श्रीनिवासाची पूजा करण्यासाठी वास करतो.

यो वा तीर्थे वह्निसंज्ञे च देवि भक्त्या स्नानं कुरुतेऽजं स्मरन्हि । ज्ञानद्वारा मोक्षमाप्नोति देवि तत्र स्नानं दुर्ल्लभं वै नृणां च ॥ ३,२६.

हे देवी, जो कोणी अग्नि नावाच्या तीर्थात भक्तीने स्नान करतो आणि अजन्म्याचे स्मरण करतो, तो ज्ञानाने मुक्ती मिळवतो; तिथे स्नान करणे माणसांना फार दुर्मिळ आहे.