गरुडपुराणम्

चक्रद्वयसमायुक्तं गौपूरैः पञ्चभिर्युतम् । चापबाणसमायुक्तमनतं कुण्डलाकृतिम् ॥ ३,२६.

दोन चक्रांनी युक्त, पाच गायींच्या खुणांनी सजलेला, धनुष्य-बाण असलेला, किंचित वाकलेला आणि कुंडलाच्या आकाराचा—

वनमाल सुखयुतं मूर्ध्नसाहस्रसंयुतम् । रौप्यबिन्दुसमायुक्तं सव्ये भद्रार्धमात्रकम् ॥ ३,२६.

वनमाळा घातलेला, शिरावर हजार खुणा असलेला, चांदीच्या ठिपक्याने चिन्हांकित, आणि डाव्या बाजूला शुभतेचा अर्धा भाग असलेला—

चन्द्रेण सहितं देवि दधिवामनमुच्यते । एतादृशं कलौ नॄणां दुर्लभं बहुभाग्यदम् । लक्ष्मीनारायणसमां तां मूर्तिं विद्धि भामिनि ॥ ३,२६.

हे देवी, चंद्रासह असलेली ही मूर्ती दधिवामन म्हणून ओळखली जाते. कलियुगात अशा मूर्तीचे लाभणे फारच दुर्मिळ आणि मोठे भाग्य देणारे आहे. हे सुंदर स्त्री, ही मूर्ती लक्ष्मी-नारायणासारखीच आहे, असे जाण.

सुदुर्लभं तस्य मूर्तेश्च दानं तच्चन्द्रतीर्थे श्रवणं दुर्घटं च । सम्यक्स्वरूपं दधिवामनस्य सुदुर्घटं श्रवणं वैष्णवाच्च ॥ ३,२६.

त्या मूर्तीचे दान करणे अत्यंत दुर्मिळ आहे आणि चंद्रतीर्थात त्याचे श्रवण करणेही फारच कठीण आहे. दधिवामनाच्या खऱ्या स्वरूपाचे श्रवण वैष्णवांकडून करणे तर फारच कठीण आहे.

तत्र स्नात्वा वामनस्य स्वरूपश्रवणाद्विदुर्दानफलं समं च । दशहस्तप्रमाणं तु चन्द्रतीर्थमुदाहृतम् ॥ ३,२६.

तेथे स्नान करून आणि वामनाच्या खऱ्या स्वरुपाचे श्रवण केल्याने दानाचे पूर्ण फळ मिळते. चंद्रतीर्थाची लांबी दहा हात आहे, असे सांगितले आहे.

मध्याह्ने दुर्लभं स्नानं नृणां तत्र सुमङ्गले । तत्र स्थित्वा धन्यनरः सदा भजति वै हरिम् ॥ ३,२६.

हे अत्यंत मंगलमय स्त्री, तेथे मध्यान्ही स्नान करणे माणसांसाठी फारच दुर्मिळ आहे. जो तेथे उभा राहतो तो नेहमीच श्रीहरीची भक्ती करतो.

वराहमूर्तिदानं तु शालग्रामस्य दुर्लभम् । जंबूफलप्रमाणं तु एतद्वै कुक्कुटाण्डवत् ॥ ३,२६.

शाळग्रामातील वराहमूर्तीचे दान करणे फारच दुर्मिळ आहे. तिचा आकार जांभूळ फळासारखा आणि कोंबडीच्या अंड्यासारखा आहे.

वदनं वलयाकारं प्रमाणं चणकादिवत् । देवस्य वामभागे च मध्यदेशं विहाय च ॥ ३,२६.

देवताच्या डाव्या बाजूला, मधला भाग सोडून, चेहरा गोलाकार असून त्याचा आकार हरभऱ्यासारखा आहे.

चक्रद्वयसमायुक्तंमूर्धदेशे च भामिनि । सुवर्णबिन्दुना युक्तं भूवराहाख्यमुच्यते ॥ ३,२६.

सुंदर देवी, डोक्याच्या शेंड्यावर दोन चक्रे आणि सोन्याचा ठिपका असलेली ही मूर्ती 'भूवराह' म्हणून ओळखली जाते.

पूजां कृत्वा भूवराहस्य मर्तेर्दानं दत्त्वा श्रवणं चापि कृत्वा । तत्र स्थितं भूवराहं च दृष्ट्वा स वै नरः कृतकृत्यो हि लोके ॥ ३,२६.

जो कोणी भूवराहाची पूजा करून, मृतासाठी दान देतो आणि तिथे असलेल्या भूवराहाचे दर्शन घेतो, तो मनुष्य या जगात सर्व काही साध्य करतो.

तत्र स्नात्वा भूवराहस्य मर्तेः शृणोति यो लक्षणं सम्यगेव । स तेन पुण्यं समुपैति देवि स मुक्तिभाङ्नात्र विचार्यमस्ति ॥ ३,२६.

जो कोणी तिथे स्नान करून, मृतासाठी भूवराहाची लक्षणे नीट ऐकतो, तो त्या पुण्याला पात्र होतो आणि त्याला मुक्ती मिळते, यात शंका नाही.

ईशानकोणे श्रीनिवासस्य देवि रौद्रं तीर्थं परमं पावनं च । तत्र स्थित्वा रुद्रदेवो महात्मा पूजां करोति श्रीनिवासस्य नित्यम् ॥ ३,२६.

ईशान्य कोपऱ्यात, हे देवी, श्रीनिवासाचे रौद्र आणि अत्यंत पावन तीर्थ आहे; तिथे महात्मा रुद्रदेव नेहमी श्रीनिवासाची पूजा करतो.

हस्ताष्टकं तत्प्रमाणं वदन्ति तत्र स्नानं वैष्णवैः कार्यमेव । तत्र स्नात्वा प्रयतो वै मुरारेः कथां दिव्यां शृणुयादादरेण । स्नानं पानं तत्र दानं च कुर्याल्लक्ष्मीनृसिंहप्रीयते देवि नित्यम्३,२६.

त्याचा आकार आठ हातांचा आहे असे सांगतात; तिथे वैष्णवांनी स्नान करावे. तिथे भक्तीने स्नान करून, मुरारिची दिव्य कथा आदराने ऐकावी. तिथे स्नान, पाणी पिणे आणि दान केल्याने लक्ष्मीनृसिंह नेहमी प्रसन्न होतो, हे देवी.

बदरीफलमात्रं च वर्तुलं बिन्दुसंयुतम् ॥ ३,२६.

ती मूर्ती बदरीफळाएवढी गोल असून, त्यावर ठिपका आहे.

देवस्य वामभागे तु चक्रद्वयसमन्वितम् । सुवर्णरेखासंयुक्तं किञ्चिद्रक्तसमन्वितम् ॥ ३,२६.

देवताच्या डाव्या बाजूला, दोन चक्रे, सोन्याची रेषा आणि किंचित लालसरपणा असलेली आहे.

वैश्यवर्णं सवदनं पद्मरेखादिचिह्नितम् । लक्ष्मीनृसिंहं तं विद्धि भुक्तिमुक्तिप्रदायकम् ॥ ३,२६.

ती मूर्ती वैश्यवर्णाची, चेहर्याने युक्त, कमलरेषा आणि इतर चिन्हांनी चिन्हित आहे; लक्ष्मीनृसिंह दोन्ही भोग आणि मोक्ष देणारा आहे, हे जाण.

एता दृशं गण्डिकायाः शिलाया मूर्तेर्दानं दुर्घटं विद्धि वीन्द्र । तत्र स्नात्वा श्रीनृसिंहस्वरूपं लक्ष्मीपतेः शृणुयाद्भक्तियुक्तः ॥ ३,२६.

ही गंडिका शिलाची लक्षणे आहेत; मूर्तीचे दान करणे कठीण आहे, हे इंद्रा. तिथे स्नान करून, भक्तीने श्रीनृसिंह लक्ष्मीपतीचे स्वरूप ऐकावे.

मूर्तेर्दानात्फलमाप्नोति देवि सत्यंसत्यं नात्र विचार्यमस्ति ॥ ३,२६.

मूर्तीचे दान केल्याने फळ मिळते, हे देवी; हे खरे आहे, यात शंका नाही.

ईशानशक्रयोर्मध्ये ब्रह्मतीर्थमुदाहृतम् । दुर्लभं मानुषाणां तु स्नानं सर्वार्थसाधकम् ॥ ३,२६.

ईशान आणि शक्र यांच्या मध्ये ब्रह्मतीर्थ आहे असे सांगितले आहे; तिथे स्नान करणे माणसांसाठी दुर्मिळ आहे, पण सर्व इच्छित साध्य होते.

शालग्रामस्य दानं तु दुर्लभं तत्र वै नृणाम् । लक्ष्मीनारायणस्यैव मूर्तेर्दानं सुदुर्लभम् ॥ ३,२६.

शाळग्रामाचे दान तिथे माणसांसाठी दुर्मिळ आहे; लक्ष्मीनारायणाच्या मूर्तीचे दान तर फारच दुर्मिळ आहे.

स्थलमौदुंबरसमं तत्प्रमाणमुदाहृतम् । छत्त्राकारं वर्तुलं च प्रसन्नवदनं शुभम् ॥ ३,२६.

ते स्थान औदुंबराच्या आकाराएवढे आहे असे सांगितले जाते; छत्रासारखे, गोल, प्रसन्न आणि शुभ चेहरा असलेले आहे.

चणकप्रदेशमात्रं च वदनं समुदाहृतम् । सव्ये दक्षिणपार्श्वे च समयोः पुष्कलान्वितम् ॥ ३,२६.

चेहरा हरभऱ्यासारखा आहे असे सांगितले जाते; डाव्या आणि उजव्या बाजूला, सांध्यांवर, तो भरगच्च आहे.

गोयूथवत्सवर्णं च चतुश्चक्रसमन्वितम् । गोखुरैश्च समायुक्तं सुवर्णकिणसंयुतम् ॥ ३,२६.

ती मूर्ती गायींच्या कळपासारख्या रंगाची, चार चक्रांनी युक्त, गायींच्या खुरांनी आणि सोन्याच्या ठिपक्यांनी सजलेली आहे.

वनमालाभिसंयुक्तं वज्रपुङ्खैश्च संयुतम् । एतादृशीं दरेर्मूर्ति लक्ष्मीनारायणं विदुः ॥ ३,२६.

वनमाळा आणि वज्राच्या टोकांसारख्या चिन्हांनी युक्त अशी मूर्ती लक्ष्मीनारायण म्हणून ओळखली जाते.

कलौ नृणां तस्य लाभो दुर्लभः संस्मृतो भुवि । दानं च सुतरां देवि दर्लभं किं वदामि ते ॥ ३,२६.

कलियुगात माणसांना हे मिळणे फारच दुर्मिळ आहे; आणि त्याचे दान तर फारच दुर्मिळ आहे, हे देवी, मी तुला आणखी काय सांगू?

ब्रह्मतीर्थे च संस्नाय श्रोतव्या वै हरेः कथा । गण्डिकायाः शिलायाश्च लक्ष्मीनारायणस्य तु ॥ ३,२६.

ब्रह्मतीर्थात स्नान करून, लक्ष्मी-नारायणाच्या गंडिका या शिळेवर बसून, हरिच्या कथा ऐकाव्यात.

लक्षणं यो विजानाति तदा तत्सदृशं फलम् । प्राप्नोत्येव न संदेहो नात्र कार्या विचारणा ॥ ३,२६.

जो कोणी त्या शिळेची लक्षणे ओळखतो, त्याला तसाच फळ मिळतो; यात काहीच शंका नाही, विचार करण्याची गरज नाही.

श्रीनिवासस्य तीर्थस्य पूर्वे स्यादिन्द्रतीर्थकम् । श्रीनिवासस्य पूजां तु कर्तुमास्ते शचीपतिः ॥ ३,२६.

श्रीनिवासाच्या तीर्थाच्या पूर्वेला इंद्रतीर्थ आहे, जिथे शचीपती श्रीनिवासाची पूजा करण्यासाठी वास करतो.

शालग्रामशिलादानं कर्तव्यं श्रोत्रियायवै । शालग्रामशिलादानं हत्याकोटिविनाशनम् ॥ ३,२६.

शालग्राम शिळा विद्वान ब्राह्मणाला द्यावी; अशी शिळा दान केल्याने अनंत पापे नष्ट होतात.