गरुडपुराणम्

वितस्तिकावेरिसतुङ्गभद्राः सुवञ्जरा भीमरथी विपाशा । सुताम्रपर्णी च पिनाकिनी च कु दृ ॥ ३,२५.

वितस्ता, कावेरी, सतुंगभद्रा, सुवंजर, भीमरथी, विपाशा, सुताम्रपर्णी आणि पिनाकिनी — या सर्व मला शुभ प्रभात लाभू देत.

स्वामिपुष्करिणी चैव सुवर्णमुखरी तथा । श्रीपाण्डवी तौबरुश्च कपिला पापनाशनी ॥ ३,२५.

स्वामिपुष्करिणी, सुवर्णमुखरी, श्रीपांडवी, तौबरू आणि कपिला — पाप नष्ट करणाऱ्या — या सर्व मला शुभ प्रभात लाभू देत.

गुरुर्वसिष्ठः क्रतुरङ्गिराश्च मनुः पुलस्त्यः पुलहश्च गौतमः । रैभ्यो मरीचिश्च्यवनश्च दक्षः कुर्वन्तु सर्वे मम सुप्रभातम् ॥ ३,२५.

गुरु वसिष्ठ, क्रतु, अंगिरा, मनू, पुलस्त्य, पुलह, गौतम, रैभ्य, मरीचि, च्यवन आणि दक्ष — हे सर्व मला शुभ प्रभात लाभू देत.

सप्तार्णवाः सप्त कुलाचलाश्च द्वीपाश्च सप्तोपवनानि सप्त । भूरादिकानि भुवनानि सप्त कुर्वन्तु स दृ ॥ ३,२५.

सात समुद्र, सात कुलाचल, सात द्वीप, सात वन, आणि भू पासून सुरू होणारी सातही लोकं — हे सर्व मला शुभ प्रभात लाभू देत.

मान्धात्रा नहुषोंबरीषसगरौ राजा नलो धर्मराट्प्रह्लादः क्रतुराड्विभीषणगयौ व्यासो हनूमानपि । अश्वत्थाम कृपावुमा द्रुपदजा श्रीजानकी तारका मन्दोदर्यखिलाः प्रभातसुमहं कुर्वन्तु नित्यं हरे ॥ ३,२५.

मंधात्री, नहुष, अंबरीष, सगर, राजा नल, धर्मराज, प्रह्लाद, क्रतुराज, विभीषण, गया, व्यास, हनुमान, अश्वत्थामा, कृप, उमा, द्रुपदकन्या, श्रीजानकी, तारका, मंदोदरी आणि सर्वजण — हे नेहमी हरिला अत्यंत शुभ प्रभात लाभू देत.

अश्वत्थस्य वनानि किं च तुलसीधात्रीवनानि प्रभो पुन्नागस्य वनानि चंपकवनान्यन्यानि पुष्पाणि च । मन्दारस्य वनानि यानि च हरेः सौगन्धिकान्यप्यहो नित्यं तानि दिशन्तु मत्प्रमुदितं श्रीवेङ्कटेश प्रभो ॥ ३,२५.

हे श्रीवेङ्कटेश प्रभो, अश्वत्थ, तुळस, आवळा, पुन्नाग, चंपक आणि इतर फुलांची बागा, मंदाराची बाग, तसेच हरीच्या सुगंधी बगिच्या, या सर्वांनी मला नेहमी आनंद मिळू दे.

एवं स्मृत्वा श्रीनिवासस्य देवी कृत्वा शौचं जैगिषव्येण साकम् । स्नातुं ययौ पुष्करिणीं हरेश्च स्नानं सम्यक्तत्र चकार देशे । सम्यग्जप्त्वा व्यङ्कटेशस्य मन्त्रमुवाच सा जैगिषव्यं गुरुं च ॥ ३,२५.

श्रीनिवासाचा स्मरण करून, देवीने जयगीषव्याबरोबर शुद्धता राखली आणि हरीच्या पवित्र सरोवरात स्नान करण्यासाठी गेली. तिथे तिने नीट स्नान केले आणि वेङ्कटेशाचा मंत्र योग्य प्रकारे जपून आपल्या गुरु जयगीषव्याशी बोलली.

श्रीगरुडमहापुराणम् २६ कन्योवाच । श्रीनिवासः किमर्थं वै आगतोत्र वदस्व मे । शेषाचलोपि कुत्रा भूत्कदायातश्च पापहा । स्वामिपुष्करिणी चात्र किमर्थं ह्यगता वद ॥ ३,२६.

कन्येने विचारले: श्रीनिवास इथे कशासाठी आले आहेत, मला सांग. शेषाचल कुठे आहे, तो कधी निर्माण झाला आणि कधी आला, हे पापांचा नाश करणारा! आणि स्वामीचे पवित्र सरोवर इथे कशासाठी आले आहे, तेही सांग.

जैगीषव्य उवाच शृणु भद्रे महाभागे व्यङ्कटेशस्य चागमम् । आवयोर्देवि पापानि विषमं यान्ति भामिनि ॥ ३,२६.

जयगीषव्य म्हणाले: ऐक, भाग्यवती आणि पुण्यवती, वेङ्कटेशाचा आगमन कसा झाला ते. देवी, आपली दोघांची पापे आता दूर होत आहेत, हे सुंदर स्त्री.

आसीत्पुरा हिरण्याक्षः काश्यपो दितिनन्दनः । सनकादेश्च वाग्दण्डाद्द्वितीयद्वारपालकः ॥ ३,२६.

पूर्वी कश्यप आणि दिती यांचा पुत्र हिरण्याक्ष होता. आणि सनक, वाणीच्या शापामुळे, दुसरा द्वारपाल झाला.

बभूव दैत्ययोनौ च देवानां कण्टको बली । संजीवो विजयः प्रोक्तो हरिभक्तो महाप्रभुः ॥ ३,२६.

तो राक्षसांच्या कुळात जन्मला आणि देवांना त्रास देणारा, बलवान, संजीव आणि विजय म्हणून ओळखला गेला, हरीचा भक्त आणि महान प्रभू होता.

हरिण्याक्षः स्वयं दैत्यो हरिभक्तविदूषकः । एतादृशो हिरण्याक्षस्तपस्तप्तुं समुद्यतः ॥ ३,२६.

हिरण्याक्ष स्वतः राक्षस होता आणि हरीच्या भक्तांचा उपहास करणारा होता. असा हा हिरण्याक्ष तप करण्यासाठी सज्ज झाला.

तदा माता दितिर्देवी हिरण्याक्षमुवाच सा । दितिरुवाच । वत्सलस्त्वं महाभागमा तपस्वाष्टहायनः ॥ ३,२६.

तेव्हा त्याची आई, देवी दिती, हिरण्याक्षाला म्हणाली: 'माझ्या प्रिय मुला, तू फार भाग्यवान आहेस; आठ वर्षे तप करू नकोस.'

त्वं मा ददस्व दुः खं मे पालयिष्यति कोविदः । क्षणमात्रं न जीवामि त्वां विना जीवनं न हि ॥ ३,२६.

माझ्या दुःखाची वाढ करू नकोस, कारण मला सांभाळायला दुसरं कोण आहे? तुझ्याशिवाय मी एक क्षणही जगू शकत नाही; खरंच, तुझ्याशिवाय माझं जीवन नाही.

मा तप त्वं महाभाग मम जीवनहेतवे । एवमुक्तस्तु मात्रा स विजयोवशतोब्रवीत् ॥ ३,२६.

माझ्या जीवितासाठी, भाग्यवंत, तू तप करू नकोस. आईने असं सांगितल्यावर विजयाने तिच्या इच्छेखातर उत्तर दिलं.

हिरण्याक्षो मातरं प्राह जालं हित्वा विष्णोर्भजनेऽलं कुरुष्व । मयिस्नेहं पुत्रहेतोर्विरूढं सुखदुः खे चेह लोके परत्र ॥ ३,२६.

हिरण्याक्षाने आईला सांगितले: 'माया सोड आणि विष्णूची भक्ती कर. माझ्यावरील तुझं जे मुलावरचं प्रेम वाढलं आहे, त्यातून या जगात आणि पुढच्या जन्मात सुखदुःख दोन्ही मिळतात.'

यावत्स्नेहं मयि मातः करोषि तावत्क्लेशं शाश्वतं यास्यसि त्वम् । मातश्च ते मयि पुत्रत्वबुद्धिस्त्वय्यप्येषा मातृबुद्धिर्ममापि ॥ ३,२६.

आई, तू माझ्यावर ज्या काळापर्यंत प्रेम करशील, तितका काळ तुला अखंड दुःख भोगावं लागेल. जसं तुला मी मुलगा वाटतो, तसंच मला तू आई वाटतेस.

ताते पूज्ये पितृबुद्धिर्ममास्ति तस्मिंस्तुते भर्तृबुद्धिर्हि मिथ्या । निर्माति यस्माद्धरिरेव सर्वं सम्यक्पाता नियतोऽसौ मुरारिः ॥ ३,२६.

माझ्या वडिलांमध्ये मी वडिलांचं स्थान मानतो, आणि तुला ज्या पतीला पती वाटतो, ते चुकीचं आहे. कारण सर्वांचं खरं निर्माते फक्त हरिच आहे आणि मुरारीच आपल्याला नेहमी वाचवतो.

अतो हि माता हरिरेव सर्वदा त्वन्यासां वै मातृता चोपचारात् । निर्मातृत्वं यदि मुख्यं त्वयि स्याद्द्रोणादीनां जननी का वदस्व ॥ ३,२६.

म्हणून, आई, हरिच खरी आई आहे, इतरांचं मातृत्व फक्त औपचारिक आहे. जर तूच खरी आई असशील, तर मग द्रोण आणि इतरांची आई कोण आहे, सांग.

मातृत्वं वै यदि मुख्यं त्वयि स्याद्धात्रादीनां जननी का वदस्व । यतः सदा याति जगत्तत्तो हरिः सदा पिता विष्णुरजः पुराणः ॥ ३,२६.

जर तुझं मातृत्व खरंच मुख्य असेल, तर मग ब्रह्मा आणि इतरांची आई कोण आहे, सांग. कारण हरी, म्हणजेच सनातन विष्णू, नेहमी जगाचा मूळ आहे आणि तोच खरा वडील आहे.

सदा पिता मुख्यपिता यदि स्याद्गर्भस्थबाले पालकः को वदस्व । मातापित्रोः पालकत्वं यदि स्यात्कूर्मादीनां पालकौ कौ वदस्व ॥ ३,२६.

जर वडील नेहमीच खरे वडील असतील, तर मग गर्भात असलेल्या बाळाचं रक्षण कोण करतं, सांग. जर आई-वडिलांचं रक्षण करणं खरं असेल, तर कूर्म आणि इतरांचं रक्षण कोणी केलं, सांग.

मातापित्रोः पालकत्वं यदि स्यात्कृपादीनां रक्षकौ कौ वदस्व । पुन्नामकान्नारकाद्देह भजान्तस्मात्त्रातापुत्रविष्णुः पुराणः ॥ ३,२६.

जर आई-वडिलांचं रक्षण करणं खरं असेल, तर कृप आणि इतरांचं रक्षण कोणी केलं, सांग. म्हणून, आई, हे जाण की सर्वांना नरकातून वाचवणारा फक्त तोच प्राचीन विष्णू आहे.

न तारकोहं नरकाच्च सुभ्रूर्न वै भर्ता नापि पित्रादयश्च । न वै माता नानुजादिश्च सर्वः सर्वत्राता विष्णुरतो न चान्यः ॥ ३,२६.

सुंदर स्त्री, मी नरकातून वाचवू शकत नाही, नवरा, वडील किंवा इतरही नाहीत; आई, लहान भाऊ आणि बाकीचेही नाहीत. सर्वत्र वाचवणारा फक्त विष्णू आहे, दुसरा कोणीही नाही.

मायां मदीयां ज्ञानशस्त्रेण च्छित्वा भक्त्या हरेः स्मरणं त्वं कुरुष्व । यद्भक्तिरूपूर्वं स्मरणं नाम विष्णोस्तत्सर्वथा पापहरं च मातः ॥ ३,२६.

माझ्या मायेचे बंधन ज्ञानरूपी शस्त्राने तोडून, भक्तीने तू हरिचे स्मरण कर. भक्तीमुळे उत्पन्न होणारे विष्णूचे नावस्मरण, आई, नेहमीच सर्व पापे दूर करते.

यो वा भक्त्या स्मरणं नाम विष्णोः करोत्यसौ पापहरो भविष्यति । अयं देहो दुर्ल्लभः कर्मभूमौ तत्रापि मध्ये भजनं विष्णुमूर्तेः ॥ ३,२६.

जो कोणी भक्तीने विष्णूचे नावस्मरण करतो, तो पापांचा नाश करणारा होतो. या कर्मभूमीत हे देह मिळणे दुर्मिळ आहे, आणि त्यातही विष्णूच्या मूर्तीची उपासना सर्वांत श्रेष्ठ आहे.

आयुर्गतं व्यर्थमेव त्वदीयं शीघ्रं भजेः श्रीनिवासस्य पादम् । उपदिश्यैवं मातरं पुत्रवर्यो दैत्यावेशात्सोभवद्वै तपस्वी ॥ ३,२६.

तुझे आयुष्य व्यर्थ गेले आहे; लवकर श्रीनिवासाच्या पायांची उपासना कर. अशा प्रकारे आईला उपदेश करून, तो श्रेष्ठ पुत्र दैत्याच्या प्रभावामुळे तपस्वी झाला.

चतुर्मुखं प्रीणयित्वैव भक्त्या ह्यवध्यत्वं प्राप तस्मान्महात्मा । ततो भूमिं करवद्वेष्टयित्वा निन्ये तदा दैत्यवर्यो महात्मा ॥ ३,२६.

त्याने भक्तीने चतुर्मुख ब्रह्माला संतुष्ट करून अवध्यता मिळवली; त्यानंतर त्या महात्मा दैत्याने हातांनी पृथ्वीला उचलून नेले.

श्रीमुष्टदेशे प्रादुरासीद्धरिस्तु वाराहविष्णुस्त्वजनः पुराणः । भित्त्वाचाब्धिं विविशे तं महात्मा रसातले संस्थितं भूतलं च ॥ ३,२६.

श्रीमुष्ट या प्रदेशात हरि वऱाह रूपात प्रकट झाला, जो प्राचीन विष्णू आहे. समुद्र फोडून, तो महात्मा रसातळात गेला जिथे पृथ्वी ठेवली होती.

स्वदंष्ट्राग्रे स्थापयित्वाऽजगाम तदागमादागतो दैत्यवर्यः । तं कर्णमूले ताडयित्वा जघान प्रसादयामास च पूर्ववद्भुवम् ॥ ३,२६.

स्वतःच्या दातावर पृथ्वी ठेवून तो निघून गेला; तेव्हा दैत्यांचा प्रमुख तेथे आला. त्याला कानाच्या मुळाशी मारून ठार केले आणि पृथ्वी पूर्वीप्रमाणे स्थापन केली.