गरुडपुराणम्

मधुसूदनाय भोः कन्ये नमस्कुर्यात्तु नैरृतौ । पश्चिमे त्रिविक्रमाय वामनाय तथैव च ॥ ३,२४.

कन्ये, नैऋत्य दिशेला मधुसूदनाला वंदन करावे. पश्चिमेला त्रिविक्रम आणि वामनालाही तसंच वंदन करावे.

विष्णवे श्रीधरायाथ नमस्कुर्याच्च भामिति । उत्तरे तु महाकन्ये हृषीकेशाय वै नमः ॥ ३,२४.

विष्णू आणि श्रीधर या दोघांना वंदन करावे, भामिनी. उत्तर दिशेला, महाकन्ये, हृषीकेशालाही वंदन करावे.

तथा वै पद्मनाभाय नमस्कुर्यादतन्द्रितः । दामोदराय चैशान्ये नमस्कुर्याच्च भामिनि ॥ ३,२४.

तसेच, थकवा न येता पद्मनाभाला वंदन करावे. ईशान्य दिशेला, भामिनी, दामोदरालाही वंदन करावे.

चतुर्थावरणे पूर्वे महाकूर्माय वै नमः । वराहाय नमस्कुर्यादाग्नेये कन्यके शुभे ॥ ३,२४.

चौथ्या वलयात, पूर्वेला महाकूर्माला वंदन करावं. आग्नेय दिशेला, शुभ कन्ये, वराहाला नमस्कार करावा.

दक्षिणे नारसिंहाय वामनाय नमोनमः । भार्गवाय नमस्कुर्यान्नैरृत्ये शुद्धचेतसा ॥ ३,२४.

दक्षिणेला नरसिंह आणि वामन यांना पुन्हा पुन्हा नमस्कार करावा. नैऋत्य दिशेला, शुद्ध मनाने, भार्गवाला वंदन करावं.

पश्चिमे माधवायाथ तथा कृष्णाय वै नमः । बुद्धाय च नमस्कुर्याद्वायव्ये कन्यके शुभे ॥ ३,२४.

पश्चिम दिशेला माधव आणि कृष्ण यांना वंदन करावं. वायव्य दिशेला, शुभ कन्ये, बुद्धाला नमस्कार करावा.

उत्तरे ह्युल्करूपाय अनन्ताय नमोस्तु ते । ईशान्ये विश्वरूपाय नमस्कुर्यादतन्द्रितः ॥ ३,२४.

उत्तर दिशेला उल्कारूप आणि अनंत यांना नमस्कार असो. ईशान्य दिशेला, जागरूकपणे, विश्वरूपाला वंदन करावं.

आग्नेये वारुणीं चैव गायत्रीं चैव नैरृते । वायव्ये भारतीं चैव ईशान्ये गिरिजां नमेत् ॥ ३,२४.

आग्नेय दिशेला वारुणीला आणि नैऋत्य दिशेला गायत्रीला वंदन करावं. वायव्य दिशेला भारतीला आणि ईशान्य दिशेला गिरिजेला नमावं.

गिरिजां वामभागे तु सौपर्णै चैव संनमेत् । प्रागिन्द्राय नमस्कुर्यात्सायुधाय तथैव च ॥ ३,२४.

गिरिजेला डाव्या बाजूला आणि सुपर्णांना देखील वंदन करावं. पूर्व दिशेला इंद्राला आणि शस्त्रधारी असणाऱ्यालाही नमस्कार करावा.

स परिग्रहाय श्रीविष्णोः पार्षदाय नमोनमः । आग्नेयेत्यग्नये तुभ्यं सायुधायेति पूर्ववत् ॥ ३,२४.

श्रीविष्णूंच्या सेवकाला, जो सर्व अर्पणांचा स्वीकार करणारा आहे, त्याला पुन्हा पुन्हा नमस्कार करावा. आग्नेय दिशेला अग्नी आणि शस्त्रधारी यांना पूर्वीप्रमाणे वंदन करावं.

दक्षिणे तु यमायैव नैरृत्यां निरृतिं यजेत् । पश्चिमे वरुणायैव वायव्ये वायवे नमः ॥ ३,२४.

दक्षिण दिशेला यमाची पूजा करावी. नैऋत्य दिशेला निरृतिला, पश्चिमेला वरुणाला आणि वायव्य दिशेला वायुला नमस्कार करावा.

उत्तरे च कुबेराय ईशान्ये च शिवाय च । ईशानशक्रयोर्मध्ये ब्रह्मणे सायुधाय च ॥ ३,२४.

उत्तर दिशेला कुबेराला आणि ईशान्य दिशेला शिवाला वंदन करावं. ईशान आणि शक्र यांच्या मध्ये ब्रह्मा आणि शस्त्रधारी यांना वंदन करावं.

निरृत्यप्यतिमध्ये तु शेषाय च नमोनमः । एवं कृत्वा नमस्कारं प्रणमेच्च पुनः पुनः ॥ ३,२४.

नैऋत्याच्या अगदी मध्यभागी शेषाला पुन्हा पुन्हा नमस्कार करावा. अशा प्रकारे सर्व वंदन करून, पुन्हा पुन्हा नतमस्तक व्हावं.

इत्येतत्सर्वमाख्यातं विधिपूर्वं तु दर्शनम् । इतः परन्तु गन्तव्यं दर्शनार्थं रमापते ॥ ३,२४.

या सर्व विधीचे स्पष्टीकरण सांगितले आहे. आता पुढे जाऊन लक्ष्मीपतीचे दर्शन घ्यावे.

एवमुक्त्वा तु सा देवी तैः सार्धं तु ययौ मुदा । यदुक्तः श्रीनिवासस्य दर्शनस्य विधिः खग । कस्यचिन्नैव वक्तव्यो गोप्यत्वाच्च कदाचन ॥ ३,२४.

असे म्हणून ती देवी आनंदाने सर्वांसोबत पुढे गेली. हे पक्षीराज, श्रीनिवासाच्या दर्शनाचा हा विधी कुणालाही सांगू नये, कारण तो नेहमी गुप्त ठेवावा.

समागमो दुर्घट एव वीन्द्र सतां च सत्तत्त्वविबोधकानाम् । अनेकजन्मार्जितपुण्यसंचयादभूद्गुरोः संगम एव तस्य ॥ ३,२४.

सत्य साधक आणि सत्त्व जाणणाऱ्यांची भेट अत्यंत दुर्मिळ असते, हे विंद्र. अनेक जन्मांची पुण्याई साठवली कीच अशा गुरूची संगत मिळते.

पयो विकारं च निजं जहाति शेषस्य शेषं नलिनस्य षङ्कजम् । भावं चलं पङ्कजनाभयोगात्सत्संगयोगादशुभानि न स्युः ॥ ३,२४.

दूध आपली मूळ अवस्था सोडून दही होते. कमळाच्या शेवटच्या भागात शंका निर्माण होते. सत्पुरुषांच्या संगतीने चंचल मन स्थिर होते आणि अशा संगतीमुळे अशुभ गोष्टी होत नाहीत.

श्रीगरुडमहापुराणम् २५ सा द्वारदेशे श्रीनिवासस्य देवी स्वामिपुष्करिणीं ददृशे कैश्च सार्धम् । स्वामिन्हरे श्रीनिवासेति सा तं ब्रह्मादीनां तारकं सम्प्रदध्यौ ॥ ३,२५.

श्रीनिवासाच्या मंदिराच्या प्रवेशद्वारी, देवीने आपल्या सोबत असणाऱ्यांसह स्वामींच्या पवित्र सरोवराचे दर्शन घेतले. तेथे तिने ब्रह्मा आणि इतर देवांचे तारक असलेल्या श्रीनिवासाचे ध्यान केले.

देवैः सार्धं पालनार्थं च विष्णुरस्त्येव नित्यं पुष्करिण्यां जलेषु । अतः स्वामिपुष्करिणीति चाहुस्तत्र स्नानं कन्यकान्याश्च चक्रुः ॥ ३,२५.

देवतांच्या रक्षणासाठी विष्णू नेहमी त्या पवित्र सरोवराच्या पाण्यात वास करतो. म्हणून त्याला स्वामींचे सरोवर म्हणतात. तेथे कन्यांनी स्नान केले.

शुचिर्भूत्वा श्रीनिवासं च देवास्तुप्तुं विविशुः शुद्धभक्त्या खगेन्द्र । यथोपदिष्टं गुरुणा तथैव चक्रे कन्याश्च सर्वं खगेन्द्र ॥ ३,२५.

शुद्ध होऊन, देवांनी श्रीनिवासाची शुद्ध भक्तीने पूजा केली, हे पक्षीराज. गुरूने जसे सांगितले, तसेच सर्व कन्यांनीही केले.

तदा हरिं दर्शयामास तस्यै स्वकं रूपं सुप्रतीके सुपूर्णम् । सा कन्यका श्रीनिवासस्य रूपं ददर्श भक्त्या स्वमनोभिरामम् ॥ ३,२५.

तेव्हा हरिने तिला आपले सुंदर आणि पूर्ण रूप दाखवले. त्या कन्येने भक्तीभावाने, आपल्या मनाला आनंद देणारे श्रीनिवासाचे रूप पाहिले.

सुवर्णचित्रं वसनं वसानं सोष्णीषकं कञ्चुकं संदधानम् ॥ ३,२५.

सुवर्णाच्या नक्षीदार वस्त्रात, डोक्यावर पागोटं आणि अंगावर जाकीट घातलेला तो दिसला.

मृगोत्थमदगन्धेन सुरभीकृतदिङ्मुखम् । पुण्डरीकविशालाक्षं कंबुग्रीवं महाभुजम् ॥ ३,२५.

मृगाच्या कस्तुरीच्या सुवासाने चारही दिशांना सुगंध पसरलेला, कमळासारखी मोठी डोळे, शंखासारखा गळा आणि बलवान भुजा असलेला तो होता.

हेमयज्ञोपवीताङ्गं साक्षात्कन्दर्पसन्निभम् । जगन्मोहनसैन्दर्यं कोमलाङ्गं मनोहरम् ॥ ३,२५.

त्याच्या अंगावर सोन्याचा यज्ञोपवीत शोभत होता, तो कामदेवासारखा सुंदर, ज्याच्या सौंदर्याने सारा संसार मोहून जातो, त्याचे अंग कोमल आणि मनाला भुरळ घालणारे होते.

दृष्ट्वा च कन्या मुमुदे रोमाञ्चितसुगात्रका ॥ ३,२५.

त्याला पाहून ती कन्या आनंदित झाली, तिच्या सुंदर अंगावर रोमांच उभे राहिले.

तद्दर्शनाह्लादपरिप्लुताशया प्रेम्णाथ रोमाश्रुकुलाकुलेक्षणा । ननर्त देवी पुरतस्तस्य विष्णोः सा ध्वस्तदोषा परमादरेण । आनन्द मां पाहि सुखं च दत्त्वा मुकुन्दा मां पाहि विमुक्तिदानात् ॥ ३,२५.

त्याला पाहून आनंदाने तिचे मन भरून आले, प्रेमाने डोळ्यात आनंदाश्रू आले, आणि ती देवी त्या दोषरहित विष्णूच्या समोर अत्यंत आदराने नाचू लागली—'आनंददायक प्रभु, मला वाचव; सुख दे, मुकुंदा, मुक्ती देणारा, मला वाचव.'

मां पाहि नित्यं ह्यरविन्दनेत्र प्रसन्नदृष्ट्या करुणासुधार्द्र । गोविन्द गोविन्द सुदुः खितां मां ज्ञानादिदानेन हि पाहि नित्यम् ॥ ३,२५.

मला नेहमीच तुझ्या कमळासारख्या डोळ्यांनी, प्रसन्न दृष्टीने, करुणेच्या अमृताने ओथंबलेल्या नजरेने वाचव. गोविंदा, गोविंदा, मी फार दुःखी आहे, मला ज्ञान वगैरे देऊन नेहमीच वाचव.

जनार्दन त्वं हि सुदुष्टसंगान्कामादिरूपान्सततं वर्जयित्वा । हरे हरे मां सततं पाहि दैत्यान्समाहृत्य प्रबलान्विघ्नरूपान् ॥ ३,२५.

जनार्दना, तू नेहमीच वाईट संग, कामादी वासनांचा त्याग करतोस; हरे, हरे, बलवान दैत्यरूपी विघ्न दूर करून नेहमीच मला वाचव.

रमेश मां पाहि चतुर्मुखेश विश्वेश मां पाहि सरस्वतीश । रमेश मां पाहि निदानमूर्ते वृन्दारवृन्दैर्वन्दितपादपद्म ॥ ३,२५.

लक्ष्मीपती, मला वाचव; चतुर्मुखांचे स्वामी, मला वाचव; विश्वाचे अधिपती, मला वाचव; सरस्वतीचे स्वामी, मला वाचव; लक्ष्मीपती, सर्वांचा आधार, ज्याचे चरणकमळ देवांनी वंदिले आहेत, मला वाचव.