गरुडपुराणम्

जङ्घाधिक्ये सहैवाष्टौ दोषाः शच्याः सदा स्मृताः । एवमेव हि दोषाश्चाप्यूहनीयाः खगेश्वर

पिंडऱ्यांमध्ये जास्त असेल तर शचीमध्ये नेहमी आठ दोष सांगितले आहेत; तसेच, हे पक्षीराज, दोष ह्याच प्रकारे ओळखावेत.

दुर्लक्षणैः सदा वीन्द्र संश्रुतैस्तत्त्वविद्भवेत् । महोदरो लंबनाभिरीषामात्रोग्रदंष्ट्रकः

हे विंद्र, जे चिन्हे ओळखायला कठीण आहेत, आणि जे तत्त्वज्ञानी सांगतात, ते म्हणजे मोठं पोट, लोंबती नाभी, कमी उंची आणि तिखट दात.

अन्धकूपगभीराक्षो लंबकर्णौष्ठनासिकः । लंबगुल्फो वक्रपादः कुनखी श्यावदन्तकः

डोळे खोल, जणू काळ्या विहिरीसारखे; लोंबते कान, ओठ आणि नाक; लोंबते घोटे, वाकडे पाय, वाईट नखं आणि काळसर दात.

दीर्घजङ्घो दीर्घशिश्नस्त्वेकाण्डश्चैकनासिकः । रक्तश्मश्रू रक्तरोमा वक्रास्यः संप्रकीर्तितः

लांब पिंडऱ्या, लांब गुप्तेंद्रिय, एकच अंड, एकच नासिका; लाल दाढी, लाल केस, आणि वाकडा तोंड असे सांगितले आहे.

दग्धपर्वतसंकाशो रक्तपृष्ठः कलिः स्मृतः । अलोमांसोऽलोमशिरा रक्तगण्डकपोलकः

ज्याचा रंग जळलेल्या डोंगरासारखा आहे, पाठ लाल आहे, त्याला कलियुग म्हणतात; अंगावर केस नाही, डोक्यावर केस नाही, आणि गाल लाल आहेत.

ललाटे पाण्डुता नित्यं वामस्कन्धे करे खग । क्रूरदृष्टिर्दृष्टिपादस्तथा वै घर्घरस्वरः

नेहमी कपाळावर पांढुरकेपणा, डाव्या खांद्यावर आणि हातावर, हे पक्षी; कठोर नजर, पायाकडून बघणे, आणि घरघर आवाज.

अत्याशी चातिपानश्च स्तनौ शुष्कफलोपमौ । ऊरौ नवाञ्जिकारोमः तथा पृष्ठे च मस्तके

खूप खाणे आणि खूप पिणे, स्तन कोरड्या फळासारखे; मांडीवर नवीन केस, आणि तसेच पाठ व डोक्यावर.

ललाटे त्रीणि दीर्घे तु समे द्वौ संप्रकीर्तितौ । सर्पाकारस्तु यो मत्स्यस्तस्य शिश्ने प्रकीर्तितः

कपाळावर तीन लांब रेघा, आणि जर सारख्या असतील तर दोन सांगितल्या आहेत; सर्पासारखा मासा गुप्तेंद्रियावर आहे असे म्हटले आहे.

पादत्राणोपमो मत्स्यो रसनाग्रे प्रकीर्तितः । शिश्नाकारश्च यो मत्स्यो गुदे तस्य प्रशस्यते

पायजोड्यासारखा मासा जिभेच्या टोकावर आहे असे सांगितले आहे; गुप्तेंद्रियाच्या आकाराचा मासा गुदद्वारी असल्यास तो प्रशंसनीय आहे.

वृश्चिकाकारमत्स्यस्तु पदोस्तस्य प्रशस्यते । श्वाकारश्चापि मत्स्यो वै मुखे तस्य प्रकीर्तितः

विंचवाच्या आकाराचा मासा पायावर असल्यास तो चांगला मानला जातो; कुत्र्याच्या आकाराचा मासा तोंडात असल्याचे सांगितले आहे.

हस्ते तु बहुरेखाः स्युर्लोम नासापुटे स्मृतम् । अतिदीर्घं तु चाङ्गुष्ठं कनिष्ठं चातिदीर्घकम्

हातावर अनेक रेषा असू शकतात; नाकपुड्यांमध्ये केस असतात; अंगठा फार लांब, आणि लहान बोटही फार लांब.

दुर्लक्षणं त्वेवमादि कलावस्ति ह्यनेकशः । सुलक्षणान्यनेकानि मयि संति खगेश्वर

अशा प्रकारे, कलियुगात अशुभ चिन्हे अनेक प्रकारची असतात; आणि माझ्यात शुभ चिन्हेही अनेक आहेत, हे पक्षीराज.

द्वात्रिंशल्लक्षणं विष्णोर्ब्रह्माद्यापेक्षयैव तत् । सहाभिप्राय गर्भेण ब्रह्मणोक्तं तव प्रभो

विष्णूची बत्तीस चिन्हे ब्रह्मा आणि इतरांच्या संदर्भाने सांगितली आहेत; हेतू आणि गर्भात असताना, ब्रह्म्याने तुला हे सांगितले, प्रभो.

ब्रह्मोक्तस्य मयोक्तस्य विरोधो नास्ति सत्तम । मयोक्तस्यैव स व्यासः कंबुग्रीवः प्रदर्श्यते

हे श्रेष्ठा, ब्रह्म्याने सांगितले आणि मी सांगितले त्यात काहीच विरोध नाही; मी सांगितलेला व्यास म्हणजे शंखासारखी मान असलेला आहे.

रक्ताधरं रक्त तालु चैकीकृत्य मयोदितम् । अतो विरोधो नास्त्येव तथा ज्ञानात्प्रतीयते

लाल ओठ आणि लाल तालू, जसे मी सांगितले, एकत्र आहेत; म्हणून खरेच काही विरोध नाही, हे ज्ञानाने समजते.

सप्ताधिकैर्विंशतिलक्षणैस्तु समायुता याः स्त्रियो लक्ष्मणाद्याः

लक्ष्मणा आणि इतर स्त्रिया सत्तावीस वेगळ्या गुणांनी युक्त आहेत.

भगे नेत्रे च हस्ते च स्तने कुक्षौ तथैव च । भारत्यपेक्षया पञ्चभिर्न्यूना त्वस्ति लक्षणैः

योनी, डोळे, हात, स्तन आणि पोट यांवर — भारतीच्या तुलनेत पाच गुणांनी कमी आहेत.

न रुद्रवन्न चान्यानि लक्षणानि खगेश्वर । षड्विंशत्या लक्षणैश्चापि युक्ता वारुण्याः षड्लक्षणैश्चैव हीना

रुद्रासारखे किंवा इतर कोणतेही गुण नाहीत, हे पक्षीराज. वारुणीला छब्बीस गुण आहेत, पण ती सहा गुणांनी कमी आहे.

कर्णे कुक्षौ नासिकाकेशपाशे गुल्फे भगे किञ्चिदाधिक्यमस्ति । इन्द्रो युक्तः पञ्चविंशत्या खगेन्द्र सदा हीनो लक्षणैः सप्तसंख्यैः

कान, पोट, नाकपुड्या, केस, टाच, आणि योनी यांवर थोडे अधिक गुण आहेत; इंद्राला पंचवीस गुण आहेत, पक्षीराज, आणि तो नेहमी सात गुणांनी कमी असतो.

हस्ते पादे उदरे कर्णयोश्च शिश्ने गुल्फे त्वधरोष्ठेधिकं च । चतुर्विंशत्या लक्षणैश्चापि युक्तो नास्तिक्यवायुस्तद्वदेवाष्टभिश्च

हात, पाय, पोट, कान, लिंग, टाच आणि खालचा ओठ यांवर अधिक गुण आहेत; नास्तिक वायूला चोवीस गुण आहेत आणि आठ गुणांनी तो कमी आहे.

नाभ्यां गुल्फे हनुरर्ङ्घ्योश्च स्कन्धे द्विजे नेत्रे त्वधरोष्ठेधिकं च । त्रयोविंशत्या लक्षणैश्चापि युक्ता शची तथा नवदोषैश्च युक्ता

नाभी, टाच, हनुवटी, मांडी, खांदा, दात, डोळे आणि खालचा ओठ यांवर अधिक गुण आहेत; शचीला तेवीस गुण आहेत आणि तिला नऊ दोष आहेत.

भगे केशे ह्यधरोष्ठे च कर्णे जङ्घे गण्डे वक्षसि गुल्फयोश्च । तथोत्तरोष्ठे किञ्चिदाधिक्यमस्ति एवं विजानीहि खगेन्द्रसत्तम

योनी, केस, खालचा ओठ, कान, पोटरी, गाल, छाती, टाच आणि वरचा ओठ यांवर थोडे अधिक गुण आहेत; हे उत्तम पक्षीराज, असे समजावे.

द्वाविंशत्या लक्षणैः संयुतस्तु दशभिर्देषैः प्रवहो नाम वायुः । तथाङ्गुष्ठे किञ्चिदाधिक्यमस्ति विंशत्येकादशभिर्देषतोर्कः

प्रवाह नावाचा वारा बावीस गुणांनी आणि दहा दोषांनी युक्त आहे; अंगठ्यावर थोडे अधिक गुण आहेत. सूर्याला एकतीस दोष आहेत.

तद्विंशत्या लक्षणैः संयुतस्तु तदा दोषेर्द्वादशभिश्च युक्तः । एकोनविंशत्या लक्षणैश्चापि युक्तस्त्रयोदशभिस्तदभावैर्युतोग्निः

त्याला वीस गुण आणि बारा दोष आहेत; अग्नीला एकोणवीस गुण आणि तेरा दोष आहेत, आणि तो त्या दोषांपासून मुक्त आहे.

अष्टादशभिर्लक्षणैः संयुतस्तु वैवस्वतस्तदभावैश्चतुर्दशभिः । मित्रस्तु सप्तदशभिर्लक्षणैः संयुतः खग

वैवस्वताला अठरा गुण आहेत आणि तो चौदा दोषांपासून मुक्त आहे; मित्राला, हे पक्षी, सतरा गुण आहेत.

सदोषैः पञ्चदशभिः संयुक्तो नात्र संशयः । तैश्च षोडशभिर्युक्तो धनपो नात्र संशयः

त्याला पंधरा दोष आहेत — याबद्दल शंका नाही; सोळा दोषांनी तो धनाचा स्वामी आहे — याबद्दलही शंका नाही.

तदभावैः षोडशभिः संयुक्तः संप्रकीर्तितः । तैः पञ्चदशभिश्चैव युक्तोग्रेज्येष्ठपुत्रकः

त्याला सोळा दोषांचा अभाव आहे असे सांगितले जाते; आणि पंधरा दोषांनी तो मोठा मुलगा आहे.

तैः सप्तदशभिर्दोषैः संयुक्तो नात्र संशयः । तैश्चतुर्दशभिश्चैव गङ्गा संपरिकीर्तिता

त्याला सतरादोष आहेत — याबद्दल शंका नाही; आणि चौदा दोषांनी गंगा वर्णन केली आहे.

तथाष्टादशभिर्दोषैः संयुता नात्र संशयः । तैस्त्रयोदशभिश्चैव संयुतो बुध एव तु

तिला अठरा दोष आहेत — याबद्दल शंका नाही; आणि तेरा दोषांनी बुध युक्त आहे.