गरुडपुराणम्

पार्थस्य रमणे काले द्रौपद्याश्च कलेवरे । भारत्याश्च तथा शच्या अभिमानद्वयं स्मृतम् ॥ ३,१७.

पार्थासोबत रमण करताना, द्रौपदीच्या देहात, तसेच भारती व शचीसोबत दोन्हींचे अस्तित्व स्मरणात राहते.

उमादेः श्याम लादेश्च अभिमानक्षतिस्तदा । सर्वासां स्वाप एव स्यान्नात्र कार्या विचारणा ॥ ३,१७.

उमा व श्यामला असताना त्यांचे अस्तित्व कमी होते; सर्वांसाठी फक्त झोपच असते, यात अधिक विचार करण्याची गरज नाही.

अर्जुनं वीररूपेण प्रविष्टो वायुरेव च । भारतीं रमते नित्यं शामलां च युधिष्ठिरः ॥ ३,१७.

वायुदेव वीररूपाने अर्जुनात प्रवेशले; तो नेहमी भारतीसोबत रमतो आणि युधिष्ठिर श्यामलेसोबत रमतो.

सुंदरेण च रूपेण प्रविष्टो नकुले मरुत् । रमते भारतीं नित्यं नकुलश्चाप्युषां खग ॥ ३,१७.

सुंदर रूप घेऊन वायुदेव नकुलात प्रवेशले; नकुल नेहमी भारतीसोबत आणि उषेसोबतही रमतो, हे पक्षिराज.

नीतिरूपेण चाविष्टो सहदेवे च मारुतः । द्रौपदीं रमते नित्यं सहदेवोप्युषां खग ॥ ३,१७.

नीतीच्या रूपाने वायुदेव सहदेवात प्रवेशले; सहदेव नेहमी द्रौपदीसोबत आणि उषेसोबतही रमतो, हे पक्षिराज.

शच्याद्या द्रौपदीदेहे नापुः संगं च मारुतः । तासामतोन्यगामित्वं कृष्णादेहे न चिन्तयेत् ॥ ३,१७.

शची व इतर स्त्रिया द्रौपदीच्या देहात वायुदेवाशी कधीही एकत्र झाल्या नाहीत; कृष्णाच्या देहात त्यांच्या संगाला दुसरा जन्म असे मानू नये.

धर्मादिदेहसंगं च भारत्या नैव चिन्तयेत् । मनुजस्य च देहस्य तासां संगं चिन्तयेत् ॥ ३,१७.

धर्म व इतरांच्या देहाशी भारतीचा संग मानू नये; पण त्या स्त्रियांचा मनुष्याच्या देहाशी संग मात्र मानावा.

अपरोक्षवतीनां तु तासां लेपो न सर्वथा । अथवा मुद्गलस्येव रतिकाले खगेश्वर ॥ ३,१७.

ज्यांना प्रत्यक्ष अनुभूती आहे, त्यांना कधीच काही दोष लागत नाही; किंवा, पक्षिराज, जसं मुद्गलाला संगाच्या वेळी काही लागलं नाही, तसंच समजावं.

रमणं चक्रुरेवं ता अतो दोषो न विद्यते । एकस्मिन्दिवसे वीन्द्र धर्मो वायुश्च तावुभौ ॥ ३,१७.

त्यांनी असं संग केलं आणि त्यामुळे त्यात काहीही दोष नाही; एके दिवशी, हे श्रेष्ठ पक्षिराज, धर्म आणि वायू यांनीसुद्धा असंच केलं होतं.

रमणं चक्रतुः सम्यक्कृष्णादेहेऽपि मानद । तथाप्यनन्यागामित्वं चिन्तनीयं न संशयः ॥ ३,१७.

त्यांनी योग्य रीतीने कृष्णेच्या देहात संग केला, हे मानदायक; तरीही, दुसऱ्याच्या पत्नीकडे न जाण्याचा विचार नेहमी ठेवावा, यात काहीच शंका नाही.

सुराणां सुरभोग्याश्च भोगं जानन्ति देवताः । न जानन्त्येव मर्त्यांस्तु तेषु देहेषु ते पुनः ॥ ३,१७.

देवतांना आणि देवांच्या संगासाठी असणाऱ्यांना दिव्य आनंद काय असतो हे माहीत असतं; पण माणसांना ते देह कळत नाहीत, आणि त्या देहात ते वेगळेच असतात.

नीरक्षीरविविकं च हंसो वेत्ति न चापरः । अतः स्वभर्तृसंयोगं कृष्णादेहेन चिन्तयेत्कृष्णादेहेन्यगामित्वं नैव चिन्त्यं खगेश्वर ॥ ३,१७.

पाणी आणि दूध यातला फरक फक्त हंस ओळखतो, दुसरा कुणी नाही; म्हणून, कृष्णेच्या देहात आपल्या पतीशी संग झाला हेच मनात ठेवावं, कृष्णेच्या देहात दुसऱ्याशी संग झाला असं कधीच समजू नये, हे पक्षिराज.

श्रीगरुडमहापुराणम् १८ श्रीकृष्ण उवाच । अथानन्तरजान्वक्ष्ये शृणु पक्षीन्द्रसत्तम । शृणु तान्सावधानेन श्रुत्वा तानवधारय ॥ ३,१८.

श्रीकृष्ण म्हणाले: आता मी पुढचा जन्म सांगतो, हे पक्षिराज श्रेष्ठ, नीट ऐक आणि ऐकून मनात ठेवा.

पुरुषाख्यविरिञ्चानुजातः शेषो महाबलः । हरे रमायाश्च यस्य स्वस्मिन्निद्रां प्रकुर्वतः ॥ ३,१८.

पुरुष नावाच्या विरिञ्चीच्या धाकट्या भावापासून, मोठ्या सामर्थ्याचा शेष जन्माला आला, ज्याच्यावर हरिपत्नी लक्ष्मी झोपते.

शयनार्थमभूदेष तेन कृत्यं हरेर्न तु । सर्वदा हरिदासोहं सर्वदा हरिपूजकः ॥ ३,१८.

तो हरिचं शयनस्थान झाला; ही त्याची जबाबदारी होती, हरिची नव्हे; मी नेहमी हरिचा सेवक आहे, नेहमी हरिची पूजा करणारा आहे.

हरे सदा नमामि त्वां बहु जन्मनि जन्मनि । एवं बुद्ध्वा तु गरुडो ह्यभूच्च शयनं हरेः ॥ ३,१८.

हे हरी, मी तुला अनेक जन्मात, जन्मोन्मुखी नेहमी वंदन करतो; असं समजूनच गरुड हरिचं शयनस्थान झाला.

सूत्रनाम्नस्तथा वायोः सदायं विनतासुत । कालनामा च गरुडो वाहनार्थं हरेरभूत् ॥ ३,१८.

म्हणून, हे विनतेचा पुत्र, सूत्र नावाचा आणि वायू नावाचा नेहमी सेवा करतात; काळ नावाचा गरुड हरिचं वाहन झाला.

ततो महत्तत्त्वतनोर्विरिञ्चात्तु खगेश्वर । अहं कारात्मको रुद्रः समभूत्सोवितुं हरिम् ॥ ३,१८.

त्यामुळे, हे पक्षिराज, महत्तत्त्वाच्या देहातून आणि विरिञ्चीपासून, मी अहंकाररूप रुद्र हरिची सेवा करण्यासाठी जन्माला आलो.

त्रय एते महाभाग परस्परसमाः स्मृताः । गायत्रीभारतीभ्यां ते त्रयः शतगुणा वराः ॥ ३,१८.

हे भाग्यवान, हे तिघे एकमेकांइतकेच श्रेष्ठ मानले जातात; गायत्री आणि भारती यांच्या मते हे तिघे शंभरपट अधिक श्रेष्ठ आहेत.

शेषः स एव विज्ञेयो भक्तो नारायणस्य च । विष्णोर्वायोरनन्तस्य त्रिभिरंशैर्युतः सदा ॥ ३,१८.

तोच शेष नारायणाचा भक्त म्हणून ओळखावा; तो नेहमी विष्णू, वायू आणि अनंत या तिघांच्या अंशांनी युक्त असतो.

सुमित्रांशो दशरथाज्जातो यो लक्ष्मणः खग । सोपि शेषस्तु विज्ञेयो वाय्वनन्तांशसंयुतः ॥ ३,१८.

हे पक्षी, सुमित्रेचा अंश म्हणून दशरथाकडून जो लक्ष्मण जन्मला, तोही शेषच मानावा, वायू आणि अनंत यांच्या अंशांनी युक्त.

रामस्य सेवां कर्तुं सा सीता भूम्यां खगाधिप । बलभद्रस्तु रोहिण्यां वसुदेवादभूत्खग ॥ ३,१८.

रामाची सेवा करण्यासाठी ती सीता पृथ्वीवर जन्मली, हे पक्षिराज; आणि बलभद्र रोहिणीपासून वसुदेवाकडून जन्मला, हे पक्षी.

सोयमेप तु विज्ञेयस्त्वंशद्वयसमन्वितः । आविष्टः शुक्लकृष्णे हरिणा रोहिणीसुतः ॥ ३,१८.

तोच दोन अंशांनी युक्त म्हणून ओळखावा; रोहिणीचा पुत्र हरिने शुक्ल आणि कृष्ण या दोन्ही रूपांत व्यापला.

त्रय एते माहाभागावताराः फणिनः स्मृताः । न वीन्द्रास्यावतारोस्ति भूम्यां चाज्ञा तथा हरेः ॥ ३,१८.

हे तिघे फणींच्या महात्म्याचे अवतार मानले जातात; पृथ्वीवर इंद्राचा अवतार नाही, आणि हरिकडून तशी आज्ञा सुद्धा नाही.

रुद्रावतारान्वक्ष्येहं ताञ्छृणु त्वं समाहितः । योहङ्कारात्मको रुद्रः स एवाभूत्खगेश्वर ॥ ३,१८.

आता मी रुद्राचे अवतार सांगतो, तू लक्ष देऊन ऐक; जो अहंकाररूप रुद्र आहे, तोच खरोखर असाच झाला, हे पक्षिराज.

सदाशिव इति त्वाख्यामवाप स विनाशकः । तमोभिमानी स ज्ञेयस्त्वशिवत्वात्सदाशिवः ॥ ३,१८.

जो 'सदाशिव' म्हणून ओळखला जातो, तो प्रत्यक्षात संहार करणारा आहे; त्याला अंधाराचा अधिपती समजावं, कारण तो खऱ्या अर्थाने शुभ नाही, जरी त्याचं नाव 'सदाशिव' असलं तरी.

कपालमालामशिवां सदा धारयते यतः । अतः सदाऽशिवो ज्ञेयो न च भागवतः शिवः ॥ ३,१८.

कारण तो नेहमी कवटींची माळ घालतो, जी अशुभ मानली जाते; म्हणून त्याला 'सदाशिव' म्हणतात, पण तो 'भागवत शिव' नाही.

गजाजिनं चापवित्रं यतो धारयते हरः । लोकानमङ्गलान्सर्वान्हरते च सदा हरः ॥ ३,१८.

हराने हत्तीचं कातडं घातलं आहे, जे अपवित्र मानलं जातं; आणि तो नेहमी जगातील सर्व अशुभ गोष्टी दूर करतो, म्हणून त्याला 'हऱ' म्हणतात.

हर्याज्ञया सदा लोकान्विषयासक्तचेतसः । विमुखान्कुरुते यस्माद्विष्णोस्तस्मात्सदाशिवः ॥ ३,१८.

हरीच्या आज्ञेने, तो नेहमी ज्यांचं मन विषयांच्या आसक्तीत अडकलेलं आहे, त्यांना विष्णूपासून दूर करतो; म्हणून त्याला 'सदाशिव' म्हणतात.