गरुडपुराणम्

कृष्णदेहेपि तस्यास्तु न भविष्यति संगमः । अन्यगात्वं द्वितीयेस्मिन्भविष्यति न संशयः ॥ ३,१७.

कृष्णाच्या देहातसुद्धा तिच्याशी एकरूपता होणार नाही; दुसऱ्या जन्मात मात्र ती वेगळ्या रूपात जन्म घेईल, यात शंका नाही.

रुद्रान्तः स्थो हरिश्चैव वहं दत्त्वा स्त्रियां प्रभुः । अन्तर्धानं ययौ श्रीमान्स्वलोकं गतवानभूत् ॥ ३,१७.

रुद्राच्या अंतःकरणात वास करणारा हरि त्या स्त्रीला स्वतःला अर्पण करून अदृश्य झाला आणि आपल्या लोकात परत गेला.

विसृज्य ताश्च तं देहं बभूवुर्नलकन्यकाः । इन्द्रसेनेति संज्ञां च लब्ध्वा ताश्च तपोवनम् ॥ ३,१७.

त्या कन्यांनी आपले जुने देह सोडले आणि त्यांना 'नलकन्या' असे नाव मिळाले; 'इंद्रसेना' हे नाव घेऊन त्या सर्व तपोवनात गेल्या.

ययुस्तत्र चरन्त्यस्ता ददृशुर्मुद्गलं त्वृषिम् । तस्य दर्शनमात्रेण बभूवुः काममोहिताः ॥ ३,१७.

त्या सर्वजणी तिथे फिरताना त्यांनी मुद्गल ऋषीला पाहिले; फक्त त्याला पाहताच त्या सर्वजणींना कामाचा मोह झाला.

मुद्गलस्याभिमानं हि नाशयित्वा च मारुतः । रमयामास तत्रस्था भारत्यादिवराङ्गनाः ॥ ३,१७.

मुद्गलाचा अभिमान वायुदेवाने नाहीसा केला आणि तिथे असलेल्या भारतीसह इतर श्रेष्ठ स्त्रियांनाही आनंद दिला.

तद्देहेन विसृष्टा सा बभूव द्रौपदीति च । यस्मात्सा द्रुपदाज्जाता तस्मात्सा द्रौपदी स्मृता ॥ ३,१७.

त्या देहातून मुक्त झाल्यावर ती द्रौपदी झाली; कारण ती द्रुपदापासून जन्मली म्हणून तिला द्रौपदी म्हणतात.

वेदिमध्यात्समुद्भूता तस्मात्सायोनिजा स्मृता । कृष्णवर्णा यतस्तस्मात्सा कृष्णा भूतले स्मृता ॥ ३,१७.

वेदीच्या मध्यातून प्रकट झाल्यामुळे तिला 'योनिजा' म्हणतात; ती काळी वर्णाची असल्यामुळे पृथ्वीवर तिला 'कृष्णा' म्हणतात.

कृष्णादेहपि भारत्या अभिमानः सदा स्मृतः । शच्यादेरभिमानस्तु तस्मिन्देहे कदाचन ॥ ३,१७.

कृष्णाच्या देहातसुद्धा भारतीचे अस्तित्व नेहमी स्मरणात राहते; पण शची व इतर स्त्रियांचे अस्तित्व त्या देहात कधीमधीच असते.

यस्याः स्वभर्तृसंयोगकाले च खगसत्तम । अभिमानस्तदैव स्यात्तस्या एव न चान्यथा ॥ ३,१७.

हे श्रेष्ठ पक्षी, आपल्या पतीसोबत संग होत असताना फक्त तिचेच अस्तित्व असते, दुसऱ्या कुणाचेही नसते.

एतासां रमणे काले उमायाः पक्षिसत्तम । अभिमानश्च नास्त्येव स्वाप एव रताः सदा ॥ ३,१७.

हे पक्षिराज, उमा सोबत रमण करताना कोणत्याही प्रकारचे अस्तित्व नसते; त्या वेळी नेहमी झोपच असते.

पार्थस्य रमणे काले द्रौपद्याश्च कलेवरे । भारत्याश्च तथा शच्या अभिमानद्वयं स्मृतम् ॥ ३,१७.

पार्थासोबत रमण करताना, द्रौपदीच्या देहात, तसेच भारती व शचीसोबत दोन्हींचे अस्तित्व स्मरणात राहते.

उमादेः श्याम लादेश्च अभिमानक्षतिस्तदा । सर्वासां स्वाप एव स्यान्नात्र कार्या विचारणा ॥ ३,१७.

उमा व श्यामला असताना त्यांचे अस्तित्व कमी होते; सर्वांसाठी फक्त झोपच असते, यात अधिक विचार करण्याची गरज नाही.

अर्जुनं वीररूपेण प्रविष्टो वायुरेव च । भारतीं रमते नित्यं शामलां च युधिष्ठिरः ॥ ३,१७.

वायुदेव वीररूपाने अर्जुनात प्रवेशले; तो नेहमी भारतीसोबत रमतो आणि युधिष्ठिर श्यामलेसोबत रमतो.

सुंदरेण च रूपेण प्रविष्टो नकुले मरुत् । रमते भारतीं नित्यं नकुलश्चाप्युषां खग ॥ ३,१७.

सुंदर रूप घेऊन वायुदेव नकुलात प्रवेशले; नकुल नेहमी भारतीसोबत आणि उषेसोबतही रमतो, हे पक्षिराज.

नीतिरूपेण चाविष्टो सहदेवे च मारुतः । द्रौपदीं रमते नित्यं सहदेवोप्युषां खग ॥ ३,१७.

नीतीच्या रूपाने वायुदेव सहदेवात प्रवेशले; सहदेव नेहमी द्रौपदीसोबत आणि उषेसोबतही रमतो, हे पक्षिराज.

शच्याद्या द्रौपदीदेहे नापुः संगं च मारुतः । तासामतोन्यगामित्वं कृष्णादेहे न चिन्तयेत् ॥ ३,१७.

शची व इतर स्त्रिया द्रौपदीच्या देहात वायुदेवाशी कधीही एकत्र झाल्या नाहीत; कृष्णाच्या देहात त्यांच्या संगाला दुसरा जन्म असे मानू नये.

धर्मादिदेहसंगं च भारत्या नैव चिन्तयेत् । मनुजस्य च देहस्य तासां संगं चिन्तयेत् ॥ ३,१७.

धर्म व इतरांच्या देहाशी भारतीचा संग मानू नये; पण त्या स्त्रियांचा मनुष्याच्या देहाशी संग मात्र मानावा.

अपरोक्षवतीनां तु तासां लेपो न सर्वथा । अथवा मुद्गलस्येव रतिकाले खगेश्वर ॥ ३,१७.

ज्यांना प्रत्यक्ष अनुभूती आहे, त्यांना कधीच काही दोष लागत नाही; किंवा, पक्षिराज, जसं मुद्गलाला संगाच्या वेळी काही लागलं नाही, तसंच समजावं.

रमणं चक्रुरेवं ता अतो दोषो न विद्यते । एकस्मिन्दिवसे वीन्द्र धर्मो वायुश्च तावुभौ ॥ ३,१७.

त्यांनी असं संग केलं आणि त्यामुळे त्यात काहीही दोष नाही; एके दिवशी, हे श्रेष्ठ पक्षिराज, धर्म आणि वायू यांनीसुद्धा असंच केलं होतं.

रमणं चक्रतुः सम्यक्कृष्णादेहेऽपि मानद । तथाप्यनन्यागामित्वं चिन्तनीयं न संशयः ॥ ३,१७.

त्यांनी योग्य रीतीने कृष्णेच्या देहात संग केला, हे मानदायक; तरीही, दुसऱ्याच्या पत्नीकडे न जाण्याचा विचार नेहमी ठेवावा, यात काहीच शंका नाही.

सुराणां सुरभोग्याश्च भोगं जानन्ति देवताः । न जानन्त्येव मर्त्यांस्तु तेषु देहेषु ते पुनः ॥ ३,१७.

देवतांना आणि देवांच्या संगासाठी असणाऱ्यांना दिव्य आनंद काय असतो हे माहीत असतं; पण माणसांना ते देह कळत नाहीत, आणि त्या देहात ते वेगळेच असतात.

नीरक्षीरविविकं च हंसो वेत्ति न चापरः । अतः स्वभर्तृसंयोगं कृष्णादेहेन चिन्तयेत्कृष्णादेहेन्यगामित्वं नैव चिन्त्यं खगेश्वर ॥ ३,१७.

पाणी आणि दूध यातला फरक फक्त हंस ओळखतो, दुसरा कुणी नाही; म्हणून, कृष्णेच्या देहात आपल्या पतीशी संग झाला हेच मनात ठेवावं, कृष्णेच्या देहात दुसऱ्याशी संग झाला असं कधीच समजू नये, हे पक्षिराज.

श्रीगरुडमहापुराणम् १८ श्रीकृष्ण उवाच । अथानन्तरजान्वक्ष्ये शृणु पक्षीन्द्रसत्तम । शृणु तान्सावधानेन श्रुत्वा तानवधारय ॥ ३,१८.

श्रीकृष्ण म्हणाले: आता मी पुढचा जन्म सांगतो, हे पक्षिराज श्रेष्ठ, नीट ऐक आणि ऐकून मनात ठेवा.

पुरुषाख्यविरिञ्चानुजातः शेषो महाबलः । हरे रमायाश्च यस्य स्वस्मिन्निद्रां प्रकुर्वतः ॥ ३,१८.

पुरुष नावाच्या विरिञ्चीच्या धाकट्या भावापासून, मोठ्या सामर्थ्याचा शेष जन्माला आला, ज्याच्यावर हरिपत्नी लक्ष्मी झोपते.

शयनार्थमभूदेष तेन कृत्यं हरेर्न तु । सर्वदा हरिदासोहं सर्वदा हरिपूजकः ॥ ३,१८.

तो हरिचं शयनस्थान झाला; ही त्याची जबाबदारी होती, हरिची नव्हे; मी नेहमी हरिचा सेवक आहे, नेहमी हरिची पूजा करणारा आहे.

हरे सदा नमामि त्वां बहु जन्मनि जन्मनि । एवं बुद्ध्वा तु गरुडो ह्यभूच्च शयनं हरेः ॥ ३,१८.

हे हरी, मी तुला अनेक जन्मात, जन्मोन्मुखी नेहमी वंदन करतो; असं समजूनच गरुड हरिचं शयनस्थान झाला.

सूत्रनाम्नस्तथा वायोः सदायं विनतासुत । कालनामा च गरुडो वाहनार्थं हरेरभूत् ॥ ३,१८.

म्हणून, हे विनतेचा पुत्र, सूत्र नावाचा आणि वायू नावाचा नेहमी सेवा करतात; काळ नावाचा गरुड हरिचं वाहन झाला.

ततो महत्तत्त्वतनोर्विरिञ्चात्तु खगेश्वर । अहं कारात्मको रुद्रः समभूत्सोवितुं हरिम् ॥ ३,१८.

त्यामुळे, हे पक्षिराज, महत्तत्त्वाच्या देहातून आणि विरिञ्चीपासून, मी अहंकाररूप रुद्र हरिची सेवा करण्यासाठी जन्माला आलो.

त्रय एते महाभाग परस्परसमाः स्मृताः । गायत्रीभारतीभ्यां ते त्रयः शतगुणा वराः ॥ ३,१८.

हे भाग्यवान, हे तिघे एकमेकांइतकेच श्रेष्ठ मानले जातात; गायत्री आणि भारती यांच्या मते हे तिघे शंभरपट अधिक श्रेष्ठ आहेत.