गरुडपुराणम्

विचार्यैवमुमाद्या भारत्याः सेवां तु चक्रिरे । सहस्रवत्सरान्ते सा भारती तोषिताब्रवीत् ॥ ३,१७.

अशी चर्चा करून त्यांनी भारतीची सेवा सुरू केली. हजार वर्षांनी भारती तृप्त होऊन बोलली.

मत्सेवां च किमर्थं वै ह्याचरिष्यन्ति सुव्रताः । तस्यां रक्ताश्च ता देव्यस्त्वब्रुवन्स्वचिकीर्षितम् ॥ ३,१७.

‘तुम्ही एवढ्या निष्ठेने माझी सेवा का करता?’ असं तिने विचारल्यावर, त्या देवींनी आपली इच्छा तिला सांगितली.

पुरा वयं तु शप्ताः स्म ब्रह्मणा क्रोधरूपिणा । एकदेहान्मानुषत्वमवाप्स्यथ वराङ्गनाः ॥ ३,१७.

‘पूर्वी आम्हाला क्रोधावलेल्या ब्रह्माने शाप दिला; आम्ही सर्व सुशील स्त्रिया एकाच देहात मानव म्हणून जन्म घेऊ.’

चतुर्थजन्मन्यप्येवं द्वितीये जन्मनि प्रभो । समाप्स्यथान्यगात्वं चेत्येवं शप्ता ह भामिनि ॥ ३,१७.

‘चौथ्या आणि दुसऱ्या जन्मात, हे देवी, आम्हाला दुसऱ्याशी एकरूपता मिळेल — असा शाप आम्हाला मिळाला, हे सुंदरिनी.’

अस्माकं वायुना देवेनान्यगात्वं न दोषभाक् । अतस्त्वयैकदेहत्वमिच्छामो देवि जन्मसु ॥ ३,१७.

‘वायू या देवामुळे आम्हाला दुसऱ्याशी एकरूपता मिळणं दोषाचं नाही; म्हणून, हे देवी, आम्ही जन्मागणिक तुझ्यासोबत एकाच देहात राहण्याची इच्छा करतो.’

हत्युक्ता ताभिरथ च तथैत्युक्त्वा द्विजोत्तम । सा पार्वत्यादिभिर्युक्ता भारतीत्यभवद्भुवि ॥ ३,१७.

त्यांनी असं सांगितल्यावर आणि तिने मान्य केल्यावर, हे श्रेष्ठ द्विज, ती पार्वतीसह इतर देवींना एकत्र घेऊन पृथ्वीवर भारती म्हणून प्रसिद्ध झाली.

शिवनाम्नो द्विजस्यैव गृहे सा तु कुमारिका । कर्मैक्यार्थं तपश्चक्रेः विष्णोश्च शिवसंज्ञिनः ॥ ३,१७.

ती कुमारिका शिव नावाच्या ब्राह्मणाच्या घरी जन्मली, एका कार्यासाठी, आणि विष्णूची तपश्चर्या करू लागली, जो शिव म्हणून ओळखला जातो.

तपसा तोषिता विष्णुः शिव संज्ञो महाप्रभुः । वरं प्रादात्तृतीयेस्मिन्कृष्णजन्मनि भो स्त्रियः ॥ ३,१७.

तिच्या तपामुळे तृप्त होऊन, शिव नावाने प्रसिद्ध असलेल्या त्या महाप्रभू विष्णूने तिला तिसऱ्या, कृष्ण जन्मात वर दिला, हे स्त्री.

सम्यक्त्वभर्तृसंयोगो भविष्यति विना भवम् । यतोनया च पार्वत्या प्रेरिता एव सर्वशः ॥ ३,१७.

तिला आपल्या पतीसोबत योग्यरित्या, कोणतीही अडचण न येता, एकरूपता मिळेल; कारण हे सर्व पार्वतीच्या प्रेरणेने घडलं.

विलासं दर्शयामास ब्रह्मणः परमेष्ठिनः । अतः सा पार्वाती श्रेष्ठा ब्रह्मदेहे न संशयः ॥ ३,१७.

तीने ब्रह्मदेवांना आपली मोहिनी छटा दाखवली; म्हणून पार्वती या ब्रह्माच्या रूपातील सर्व स्त्रियांमध्ये श्रेष्ठ आहेत, यात शंका नाही.

कृष्णदेहेपि तस्यास्तु न भविष्यति संगमः । अन्यगात्वं द्वितीयेस्मिन्भविष्यति न संशयः ॥ ३,१७.

कृष्णाच्या देहातसुद्धा तिच्याशी एकरूपता होणार नाही; दुसऱ्या जन्मात मात्र ती वेगळ्या रूपात जन्म घेईल, यात शंका नाही.

रुद्रान्तः स्थो हरिश्चैव वहं दत्त्वा स्त्रियां प्रभुः । अन्तर्धानं ययौ श्रीमान्स्वलोकं गतवानभूत् ॥ ३,१७.

रुद्राच्या अंतःकरणात वास करणारा हरि त्या स्त्रीला स्वतःला अर्पण करून अदृश्य झाला आणि आपल्या लोकात परत गेला.

विसृज्य ताश्च तं देहं बभूवुर्नलकन्यकाः । इन्द्रसेनेति संज्ञां च लब्ध्वा ताश्च तपोवनम् ॥ ३,१७.

त्या कन्यांनी आपले जुने देह सोडले आणि त्यांना 'नलकन्या' असे नाव मिळाले; 'इंद्रसेना' हे नाव घेऊन त्या सर्व तपोवनात गेल्या.

ययुस्तत्र चरन्त्यस्ता ददृशुर्मुद्गलं त्वृषिम् । तस्य दर्शनमात्रेण बभूवुः काममोहिताः ॥ ३,१७.

त्या सर्वजणी तिथे फिरताना त्यांनी मुद्गल ऋषीला पाहिले; फक्त त्याला पाहताच त्या सर्वजणींना कामाचा मोह झाला.

मुद्गलस्याभिमानं हि नाशयित्वा च मारुतः । रमयामास तत्रस्था भारत्यादिवराङ्गनाः ॥ ३,१७.

मुद्गलाचा अभिमान वायुदेवाने नाहीसा केला आणि तिथे असलेल्या भारतीसह इतर श्रेष्ठ स्त्रियांनाही आनंद दिला.

तद्देहेन विसृष्टा सा बभूव द्रौपदीति च । यस्मात्सा द्रुपदाज्जाता तस्मात्सा द्रौपदी स्मृता ॥ ३,१७.

त्या देहातून मुक्त झाल्यावर ती द्रौपदी झाली; कारण ती द्रुपदापासून जन्मली म्हणून तिला द्रौपदी म्हणतात.

वेदिमध्यात्समुद्भूता तस्मात्सायोनिजा स्मृता । कृष्णवर्णा यतस्तस्मात्सा कृष्णा भूतले स्मृता ॥ ३,१७.

वेदीच्या मध्यातून प्रकट झाल्यामुळे तिला 'योनिजा' म्हणतात; ती काळी वर्णाची असल्यामुळे पृथ्वीवर तिला 'कृष्णा' म्हणतात.

कृष्णादेहपि भारत्या अभिमानः सदा स्मृतः । शच्यादेरभिमानस्तु तस्मिन्देहे कदाचन ॥ ३,१७.

कृष्णाच्या देहातसुद्धा भारतीचे अस्तित्व नेहमी स्मरणात राहते; पण शची व इतर स्त्रियांचे अस्तित्व त्या देहात कधीमधीच असते.

यस्याः स्वभर्तृसंयोगकाले च खगसत्तम । अभिमानस्तदैव स्यात्तस्या एव न चान्यथा ॥ ३,१७.

हे श्रेष्ठ पक्षी, आपल्या पतीसोबत संग होत असताना फक्त तिचेच अस्तित्व असते, दुसऱ्या कुणाचेही नसते.

एतासां रमणे काले उमायाः पक्षिसत्तम । अभिमानश्च नास्त्येव स्वाप एव रताः सदा ॥ ३,१७.

हे पक्षिराज, उमा सोबत रमण करताना कोणत्याही प्रकारचे अस्तित्व नसते; त्या वेळी नेहमी झोपच असते.

पार्थस्य रमणे काले द्रौपद्याश्च कलेवरे । भारत्याश्च तथा शच्या अभिमानद्वयं स्मृतम् ॥ ३,१७.

पार्थासोबत रमण करताना, द्रौपदीच्या देहात, तसेच भारती व शचीसोबत दोन्हींचे अस्तित्व स्मरणात राहते.

उमादेः श्याम लादेश्च अभिमानक्षतिस्तदा । सर्वासां स्वाप एव स्यान्नात्र कार्या विचारणा ॥ ३,१७.

उमा व श्यामला असताना त्यांचे अस्तित्व कमी होते; सर्वांसाठी फक्त झोपच असते, यात अधिक विचार करण्याची गरज नाही.

अर्जुनं वीररूपेण प्रविष्टो वायुरेव च । भारतीं रमते नित्यं शामलां च युधिष्ठिरः ॥ ३,१७.

वायुदेव वीररूपाने अर्जुनात प्रवेशले; तो नेहमी भारतीसोबत रमतो आणि युधिष्ठिर श्यामलेसोबत रमतो.

सुंदरेण च रूपेण प्रविष्टो नकुले मरुत् । रमते भारतीं नित्यं नकुलश्चाप्युषां खग ॥ ३,१७.

सुंदर रूप घेऊन वायुदेव नकुलात प्रवेशले; नकुल नेहमी भारतीसोबत आणि उषेसोबतही रमतो, हे पक्षिराज.

नीतिरूपेण चाविष्टो सहदेवे च मारुतः । द्रौपदीं रमते नित्यं सहदेवोप्युषां खग ॥ ३,१७.

नीतीच्या रूपाने वायुदेव सहदेवात प्रवेशले; सहदेव नेहमी द्रौपदीसोबत आणि उषेसोबतही रमतो, हे पक्षिराज.

शच्याद्या द्रौपदीदेहे नापुः संगं च मारुतः । तासामतोन्यगामित्वं कृष्णादेहे न चिन्तयेत् ॥ ३,१७.

शची व इतर स्त्रिया द्रौपदीच्या देहात वायुदेवाशी कधीही एकत्र झाल्या नाहीत; कृष्णाच्या देहात त्यांच्या संगाला दुसरा जन्म असे मानू नये.

धर्मादिदेहसंगं च भारत्या नैव चिन्तयेत् । मनुजस्य च देहस्य तासां संगं चिन्तयेत् ॥ ३,१७.

धर्म व इतरांच्या देहाशी भारतीचा संग मानू नये; पण त्या स्त्रियांचा मनुष्याच्या देहाशी संग मात्र मानावा.

अपरोक्षवतीनां तु तासां लेपो न सर्वथा । अथवा मुद्गलस्येव रतिकाले खगेश्वर ॥ ३,१७.

ज्यांना प्रत्यक्ष अनुभूती आहे, त्यांना कधीच काही दोष लागत नाही; किंवा, पक्षिराज, जसं मुद्गलाला संगाच्या वेळी काही लागलं नाही, तसंच समजावं.

रमणं चक्रुरेवं ता अतो दोषो न विद्यते । एकस्मिन्दिवसे वीन्द्र धर्मो वायुश्च तावुभौ ॥ ३,१७.

त्यांनी असं संग केलं आणि त्यामुळे त्यात काहीही दोष नाही; एके दिवशी, हे श्रेष्ठ पक्षिराज, धर्म आणि वायू यांनीसुद्धा असंच केलं होतं.