गरुडपुराणम्

केवला भारती ज्ञेया काशिराजस्य कन्यका । काली नाम्ना तु सा ज्ञेया भीमसेनप्रिया सदा ॥ ३,१६.

फक्त भारतीच काशीराजाची कन्या म्हणून ओळखावी; ती नेहमीच काली या नावाने ओळखली जाते आणि भिमसेनाची प्रिय आहे.

वाच्यादिभिः संयुतैव द्रौपदी द्रुपदात्मजा । देहं त्यक्त्वाविशिष्टैव कारटीग्रामसंज्ञकै ॥ ३,१६.

वाच व इतरांसह युक्त असलेली द्रौपदी, द्रुपदाची कन्या, देह सोडून, कारटी या गावात प्रवेशली.

संकरस्य गृहे वीन्द्र भविष्यति कलौ युगे । वायोस्तृतीयरूपार्थं सा कन्यैव मृतिं गता ॥ ३,१६.

हे पक्षिराज, शंकराच्या घरी ती कलियुगात जन्म घेईल; वायूच्या तिसऱ्या रूपासाठी त्या कन्येचा मृत्यू झाला.

इत्याद्या वायुभार्याश्च ब्रह्मभार्याश्च सत्तम । स्वभर्तृभ्यां च पक्षीन्द्र गुणैश्चैव शताधमाः ॥ ३,१६.

अशी वायूच्या आणि ब्रह्माच्या पत्नी, हे श्रेष्ठ जीव, आपल्या पतींसह, हे पक्षिराज, विविध गुणांनी युक्त — काही श्रेष्ठ, काही कनिष्ठ — आहेत.

श्रीगरुडमहापुराणम् १७ गरुड उवाच । चतुर्जन्मसु वै कृष्ण शच्याद्यैः सह भारती । एकदेह विशिष्टैव भुवि जातेति चोक्तवान् ॥ ३,१७.

गरुड म्हणाला: चार जन्मांत, हे कृष्ण, भारती शची व इतरांसोबत एकाच देहाने पृथ्वीवर जन्मली, असे सांगितले आहे.

कारणं ब्रूहि मे ब्रह्मन् शिष्याय तव सुव्रत । गरुडेनैवमुक्तस्तमुवाच मधुसूदनः ॥ ३,१७.

हे ब्रह्मन्, तुझ्या शिष्याला हे कारण सांग, हे सुशील; गरुडाने असे विचारल्यावर मधुसूदनाने त्याला उत्तर दिले.

श्रीकृष्ण उवाच । विशिष्टदेहसं प्राप्तौ भारत्याः पक्षिसत्तम । वक्ष्यामि कारणं वीन्द्र सावधानमनाः शृणु ॥ ३,१७.

श्रीकृष्ण म्हणाले: हे पक्षिराज, भारतीला विशेष देह मिळण्याचे कारण मी सांगतो; लक्ष देऊन ऐक, हे पक्षिराज.

पुरा कृतयुगे वीन्द्र रुद्रभार्या च पार्वती । इन्द्रभार्या शची देवी यम भार्याच शामला ॥ ३,१७.

पूर्वी कृतयुगात, हे पक्षिराज, रुद्राची पत्नी पार्वती, इंद्राची पत्नी शची आणि यमाची पत्नी श्यामला होत्या.

अश्विभार्या उषा देवी भर्तृभिः सहिता खग । ब्रह्मलोकं ययुस्तत्र ब्रह्माणं ददृशुस्तदा ॥ ३,१७.

अश्विनांची पत्नी उषाही आपल्या पतींसह, हे पक्षी, ब्रह्मलोकात गेली; तिथे त्यांनी ब्रह्माला पाहिले.

हावं भावं विलासं च दर्शयामासुरञ्जसा । दृष्ट्वा ता उद्धता ब्रह्मा शशाप खगसत्तम ॥ ३,१७.

त्यांनी उघडपणे हावभाव, भावना आणि खेळकरपणा दाखवला; त्यांना असे वागताना पाहून ब्रह्माने त्यांना शाप दिला, हे पक्षिराज.

उद्धताश्च यतो यूयं मानुषीं योनिमाप्स्यथ । तत्र स्वभर्तृसंयोगमवाप्स्यथ खगेश्वर ॥ ३,१७.

तुम्ही उन्मत्त वागलात म्हणून, तुम्हाला मानवी जन्म मिळेल; तिथे, हे पक्षिराज, तुम्हाला पतींसोबत एकरूपता मिळेल.

एवं शप्तास्तु ताः सर्वा आजग्मुर्मेरुपर्वतम् । तत्रोपविष्टं ब्रह्माणं वञ्चयामासुरञ्जसा ॥ ३,१७.

शाप मिळाल्यावर त्या सर्वजणी मेरू पर्वतावर गेल्या. तिथे बसलेल्या ब्रह्माला त्यांनी पूर्णपणे फसवलं.

तूष्णीमेव स्थिते वीन्द्र वञ्चयन्त्यः स्थिताः पुनः । ततस्तूष्णीं स्थितं वीन्द्र वञ्चयामासुरञ्जसा ॥ ३,१७.

इंद्र गप्प बसला असताना, त्या पुन्हा शांतपणे उभ्या राहिल्या आणि गप्प बसलेल्या इंद्राला पुन्हा एकदा फसवलं.

त्रिवारानन्तरं ब्रह्मा शप्तवांस्ता महाप्रभुः । त्रिवारं वञ्चनं यस्मादेकवारं च दर्शनम् ॥ ३,१७.

मग त्या महाशक्तिशाली ब्रह्माने त्यांना सलग तीनदा शाप दिला, कारण त्यांनी त्याला तीनदा फसवलं आणि एकदाच समोर आल्या.

किं चाश्रुत्वातः पश्चाच्चतुर्जन्मसु भूतले । एकदेहान्मानुषत्वं भविष्यति न संशयः ॥ ३,१७.

आणि त्यांनी ऐकलं नाही म्हणून, नंतरच्या चार जन्मांत त्या पृथ्वीवर एकाच देहात मानव म्हणून जन्म घेतील, यात शंका नाही.

द्वितीये जन्मनि तथा अन्यगात्वमवाप्स्यथ । तृतीये जन्मनि तथा भर्तृसंयोग माप्स्यथ ॥ ३,१७.

दुसऱ्या जन्मात त्यांना दुसऱ्याशी एकरूपता मिळेल, तिसऱ्या जन्मात त्यांना पतीसोबत एकरूपता मिळेल.

जन्मन्याद्ये चतुर्थे च नान्यगात्वमवाप्स्यथ । तथा स्वभर्तृसंयोगं नावाप्स्यथ च सर्वशः ॥ ३,१७.

पण पहिल्या आणि चौथ्या जन्मात त्यांना दुसऱ्याशी एकरूपता मिळणार नाही, आणि स्वतःच्या पतीसोबत पूर्णपणे एकरूपता मिळणार नाही.

एवं शप्तास्तु ताः सर्वा ब्रह्मणा पक्षिसत्तम । तदा विचारयामासुर्मिलित्वा मेरुमूर्धनि ॥ ३,१७.

ब्रह्माने शाप दिल्यावर त्या सर्वजणी, हे श्रेष्ठ पक्षी, मेरूच्या शिखरावर एकत्र जमून चर्चा करू लागल्या.

ब्रह्मशापस्त्वनिर्वाय उपायैः शतशोपि च । नीचैः समागमो निन्द्यस्तथैव च विपत्तिदः ॥ ३,१७.

ब्रह्माचा शाप शंभर उपायांनीही टळू शकत नाही; नीच लोकांसोबत संग करणे निंदनीय आहे आणि त्यातून संकटच येते.

उत्तमेन च संगेन दैवेनाप्यर्थदो भवेत् । देवानामुत्तमो वायुस्तदर्थं संगमाचरेत् ॥ ३,१७.

उत्तम लोकांसोबत संग केल्याने, नशीबाने जरी असलं तरी, नेहमीच फायदा होतो; म्हणून देवांमध्ये उत्तम असलेल्या वायूसोबत संग करावा.

विचार्यैवमुमाद्या भारत्याः सेवां तु चक्रिरे । सहस्रवत्सरान्ते सा भारती तोषिताब्रवीत् ॥ ३,१७.

अशी चर्चा करून त्यांनी भारतीची सेवा सुरू केली. हजार वर्षांनी भारती तृप्त होऊन बोलली.

मत्सेवां च किमर्थं वै ह्याचरिष्यन्ति सुव्रताः । तस्यां रक्ताश्च ता देव्यस्त्वब्रुवन्स्वचिकीर्षितम् ॥ ३,१७.

‘तुम्ही एवढ्या निष्ठेने माझी सेवा का करता?’ असं तिने विचारल्यावर, त्या देवींनी आपली इच्छा तिला सांगितली.

पुरा वयं तु शप्ताः स्म ब्रह्मणा क्रोधरूपिणा । एकदेहान्मानुषत्वमवाप्स्यथ वराङ्गनाः ॥ ३,१७.

‘पूर्वी आम्हाला क्रोधावलेल्या ब्रह्माने शाप दिला; आम्ही सर्व सुशील स्त्रिया एकाच देहात मानव म्हणून जन्म घेऊ.’

चतुर्थजन्मन्यप्येवं द्वितीये जन्मनि प्रभो । समाप्स्यथान्यगात्वं चेत्येवं शप्ता ह भामिनि ॥ ३,१७.

‘चौथ्या आणि दुसऱ्या जन्मात, हे देवी, आम्हाला दुसऱ्याशी एकरूपता मिळेल — असा शाप आम्हाला मिळाला, हे सुंदरिनी.’

अस्माकं वायुना देवेनान्यगात्वं न दोषभाक् । अतस्त्वयैकदेहत्वमिच्छामो देवि जन्मसु ॥ ३,१७.

‘वायू या देवामुळे आम्हाला दुसऱ्याशी एकरूपता मिळणं दोषाचं नाही; म्हणून, हे देवी, आम्ही जन्मागणिक तुझ्यासोबत एकाच देहात राहण्याची इच्छा करतो.’

हत्युक्ता ताभिरथ च तथैत्युक्त्वा द्विजोत्तम । सा पार्वत्यादिभिर्युक्ता भारतीत्यभवद्भुवि ॥ ३,१७.

त्यांनी असं सांगितल्यावर आणि तिने मान्य केल्यावर, हे श्रेष्ठ द्विज, ती पार्वतीसह इतर देवींना एकत्र घेऊन पृथ्वीवर भारती म्हणून प्रसिद्ध झाली.

शिवनाम्नो द्विजस्यैव गृहे सा तु कुमारिका । कर्मैक्यार्थं तपश्चक्रेः विष्णोश्च शिवसंज्ञिनः ॥ ३,१७.

ती कुमारिका शिव नावाच्या ब्राह्मणाच्या घरी जन्मली, एका कार्यासाठी, आणि विष्णूची तपश्चर्या करू लागली, जो शिव म्हणून ओळखला जातो.

तपसा तोषिता विष्णुः शिव संज्ञो महाप्रभुः । वरं प्रादात्तृतीयेस्मिन्कृष्णजन्मनि भो स्त्रियः ॥ ३,१७.

तिच्या तपामुळे तृप्त होऊन, शिव नावाने प्रसिद्ध असलेल्या त्या महाप्रभू विष्णूने तिला तिसऱ्या, कृष्ण जन्मात वर दिला, हे स्त्री.

सम्यक्त्वभर्तृसंयोगो भविष्यति विना भवम् । यतोनया च पार्वत्या प्रेरिता एव सर्वशः ॥ ३,१७.

तिला आपल्या पतीसोबत योग्यरित्या, कोणतीही अडचण न येता, एकरूपता मिळेल; कारण हे सर्व पार्वतीच्या प्रेरणेने घडलं.