गरुडपुराणम्

अपसंह्रियते चान्ते संहर्त्ता च स्वयं हरि 4.

शेवटी सर्व काही मागे घेतले जाते आणि हरि स्वतः संहार करतो.

रुद्ररूपी च कल्पान्ते जगत्संहरतेऽखिलम् 4.

कल्पाच्या शेवटी, रुद्राचे रूप धारण करून तो संपूर्ण जगाचा संहार करतो.

दंष्टूयोद्धरति ज्ञात्वा वारहीमास्थितस्तनूम् 4.

वराहाचे रूप घेऊन, आपल्या दातांनी तो हे जग वर उचलतो, हे जाणून.

प्रथमो महतः सर्गो विरूपो ब्रह्मणस्तु सः 4.

महान सृष्टीतील पहिली निर्मिती ही विकृत, ब्रह्माची आहे.

वैकारिकस्तृतीयस्तु सर्गस्त्वैन्द्रियकः स्मृतः 4.

तिसरी सृष्टी वैकारिक आहे, आणि ती इंद्रियांची निर्मिती म्हणून ओळखली जाते.

मुख्यसर्गश्चतुर्थस्तु मुख्या वै स्थावराः स्मृताः 4.

चौथी सृष्टी ही मुख्य आहे; मुख्य स्थावर जीव म्हणून ती ओळखली जाते.

तदूर्द्धस्त्रोतसां षष्ठो देवसर्गस्तु स स्मृतः 4.

सहावी सृष्टी, वरच्या प्रवाहातील, ही देवांची सृष्टी म्हणून ओळखली जाते.

अष्टमोऽनुग्रहः सर्गः सात्त्विकस्तामसस्तु सः 4.

आठवी सृष्टी ही कृपा आहे, ती सात्त्विक आणि तामसिकही आहे.

प्राकृतो वैकृतश्चापि कौमारो नवमः स्मृतः 4.

प्राकृत, वैकृत आणि कौमार या नवव्या सृष्टी म्हणून ओळखल्या जातात.

ब्रह्मणः कुर्वतः सृष्टिं जज्ञिरे मानसाः सुताः 4.

ब्रह्मा सृष्टी करत असताना, त्याच्या मनातून उत्पन्न झालेले पुत्र जन्मले.

सिसृक्षुरम्भांस्येतानि स्वमात्मानमपूजयत् 4.

ही जलनिर्मिती करायची इच्छा ठेवून, त्याने स्वतःला पूजले.

सिसृक्षेर्जघनात्पूर्वमसुरा जज्ञिरे ततः 4.

सृष्टीची इच्छा धरून, त्याच्या खालच्या भागातून प्रथम असुरांचा जन्म झाला.

तमोमात्रा तनुस्त्यक्ता शङ्कराभूद्विभावरी 4.

तामस गुणाची देह सोडल्यावर, शंकरासारखी रात्र प्रकट झाली.

सत्त्वोद्रिक्तास्तु मुखतः संभूता ब्रह्मणो हर ! 4.

सात्त्विक गुणांनी परिपूर्ण असे जे होते, ते ब्रह्माच्या तोंडातून उत्पन्न झाले, हे हरां!

ततो हि बलिनो रात्रावसुरा देवता दिवा 4.

म्हणूनच, बलवान असुर हे रात्रीचे आहेत आणि देवता दिवसा आहेत.

सा चोत्सृष्टाभवत्सन्ध्या दिननक्तान्तरस्थितिः 4.

ती संध्या निर्माण झाली आणि दिवस व रात्रीच्या मधल्या काळात अस्तित्वात राहिली.

सा त्यक्ता चाभवज्ज्योत्स्त्रा प्राक्‌सन्ध्या याभिधीयते 4.

ती संध्या सोडली गेल्यावर, ती तेजस्वी प्राक्‌संध्या म्हणून ओळखली जाऊ लागली.

रजोमात्रां तनु गृह्य क्षुदभूत्कोप एव च 4.

तीने केवळ रजोगुणाचा अंश घेतला, त्यामुळे तिचे शरीर कृश झाले आणि उपासेमुळे राग उत्पन्न झाला.

यक्षाख्या यक्षणाज्ज्ञेयाः सर्पा वै केशसर्पणात् 4.

तिच्या जांभईमधून यक्ष निर्माण झाले आणि केस हलवल्यामुळे सर्प उत्पन्न झाले.

गायन्तो जज्ञिरे वाचं गन्धर्वाप्सरसश्च ये 4.

गंधर्व आणि अप्सरा गात गात वाणीच्या रूपाने जन्माला आले.

सृष्टवानुदराद्राश्च पार्श्वाभ्यां च प्रजापतिः 4.

प्रजापतीने आपल्या पोटातून राक्षस आणि बाजूंपासून इतर जीव निर्माण केले.

ओषध्यः फलमूलिन्यो रोमभ्यस्तस्य जज्ञिरे 4.

त्याच्या केसांमधून फळे आणि मुळे असणाऱ्या वनस्पती जन्माला आल्या.

एतान् ग्राम्यान्पशून्प्राहुरारण्यांश्च निबोध मे 4.

हे सर्व पाळीव प्राणी म्हणून ओळखले जातात; आता माझ्याकडून जंगली प्राण्यांविषयी ऐक.

औदकाः पशवः षष्ठाः सप्तमाश्च सरीसृपाः 4.

सहावे म्हणजे जलचर प्राणी आणि सातवे म्हणजे सरपटणारे प्राणी.

आस्याद्वै ब्राह्मणा जाता बाहुभ्यां क्षत्त्रियाः स्मृताः 4.

त्याच्या तोंडातून ब्राह्मण जन्मले आणि हातांपासून क्षत्रिय उत्पन्न झाले असे सांगितले जाते.

ब्रह्मलोको ब्राह्मणानां शाक्रः क्षत्त्रियजन्मनाम् 4.

ब्राह्मणांसाठी ब्रह्मलोक आणि क्षत्रियांसाठी इंद्रलोक आहे.

ब्रह्मचारिव्रतस्थानां ब्रह्मलोकः प्रजायते 4.

ज्यांनी ब्रह्मचर्यव्रत पाळले आहे, त्यांना ब्रह्मलोक मिळतो.

स्थानं सप्तऋषीणां च तथैव वनवासिनाम् 4.

सप्तर्षींचे आणि वनात राहणाऱ्यांचे स्थान देखील तसेच आहे.

कृत्वेहामुत्रसंस्थानं प्रजासर्गं तु मानसम् 5.

इथे आणि परलोकातील स्थिती सांगितल्यानंतर, आता प्रजांचा मानसिक सृष्टीवर्णन सांगतो.