गरुडपुराणम्

यमस्यानन्तरं चन्द्रं त्रिंशद्वर्षादनन्तरम् । असृजद्दक्षिणाच्छोत्राच्छोत्रतत्त्वनियामकम् ॥ ३,१३.

यमानंतर तीस वर्षांनी, त्याने उजव्या कानातून श्रवणशक्तीचे नियमन करणारा चंद्र निर्माण केला.

नववर्षानन्तरं तु रोहिणीसमृजत्प्रभुः । वामश्रोत्राच्च गरुडं वामश्रोत्राभिमानिनम् ॥ ३,१३.

नऊ वर्षांनी प्रभूने रोहिणीची निर्मिती केली; आणि डाव्या कानातून, डाव्या कानाशी संबंधित गरुडाची निर्मिती केली.

चन्द्रस्यानन्तरं सूर्यं विंशद्वर्षादनन्तरम् । सम्यग्विनिर्ममे ब्रह्मा दक्षिणाक्ष्णश्च देवताम् ॥ ३,१३.

चंद्रानंतर वीस वर्षांनी, ब्रह्माने योग्य प्रकारे उजव्या डोळ्याच्या देवता असलेला सूर्य निर्माण केला.

वामाक्ष्णो निर्ममे संज्ञां षड्वर्षानन्तरं प्रभुः । सूर्यस्यानन्तरं ब्रह्मा शतवर्षादनन्तरम् ॥ ३,१३.

सहा वर्षांनी, डाव्या डोळ्यातून प्रभूने संज्ञेची निर्मिती केली; आणि सूर्याच्या शंभर वर्षांनंतर ब्रह्माने हे केले.

रसनेन्द्रियाच्च वरुणं निर्ममे तस्य मानिनम् । विंशद्वर्षानन्तरं तु तस्मादेवेद्रियात्प्रभुः ॥ ३,१३.

रसेंद्रियातून त्याने त्याच्याशी संबंधित असलेला वरुण निर्माण केला; आणि वीस वर्षांनी त्याच इंद्रियातून प्रभूने त्याची निर्मिती केली.

गङ्गां विनिर्ममे ब्रह्मा रसनेन्द्रियदेवताम् । वरुणस्यानन्तरं तु दशवर्षादनन्तरम् ॥ ३,१३.

ब्रह्माने गंगेची निर्मिती केली, जी रसेंद्रियाची देवता आहे; आणि वरुणानंतर दहा वर्षांनी हे केले.

उत्संगान्निर्ममे ब्रह्मा नारदं भगवत्प्रियम् । नारदस्यानन्तरं तु षष्टिवर्षादनन्तरम् ॥ ३,१३.

त्याच्या मांडीवरून ब्रह्माने भगवंताचा प्रिय नारद निर्माण केला; आणि नारदानंतर साठ वर्षांनी हे केले.

अग्निं विनिर्ममे ब्रह्मात्वगिन्द्रियतः प्रभुः । अतो वागभिमानी सं पञ्चवर्षादनन्तरम् ॥ ३,१३.

त्वचेच्या इंद्रियातून ब्रह्माने अग्नीची निर्मिती केली; आणि पाच वर्षांनी वाणीशी संबंधित असलेल्याची निर्मिती केली.

स्वाहां विनिर्ममे ब्रह्मा तामाहुर्मन्त्रदेवताम् । अग्नेरनन्तरं वीन्द्र भृगुं ब्रह्मर्षिसत्तमम् ॥ ३,१३.

ब्रह्माने स्वाहा निर्माण केली, जिला मंत्रांची देवता म्हणतात; अग्नीच्या नंतर, हे इंद्रा, त्याने ब्रह्मर्षीमध्ये श्रेष्ठ असलेला भृगु निर्माण केला.

दशवर्षानन्तरं तु भ्रुवोर्मध्याद्विनिर्ममे । संवत्सरानन्तरं तु भृगुभार्यां विनिर्ममे ॥ ३,१३.

दहा वर्षांनी त्याने भुवयांच्या मधून निर्मिती केली; आणि एक वर्षानंतर त्याने भृगुची पत्नी निर्माण केली.

भृगोरनन्तरं ब्रह्मा शतवर्षादनन्तरम् । कश्यपञ्जनयामास मनसा च स्वयं प्रभुः ॥ ३,१३.

भृगुनंतर शंभर वर्षांनी, ब्रह्माने आपल्या मनाने कश्यपाची निर्मिती केली.

संवत्सरानन्तरं तु अदितिं निर्ममे प्रभुः । कश्यपानन्तरं चात्रिं दशवर्षादनन्तरम् ॥ ३,१३.

एक वर्षानंतर प्रभूने अदितीची निर्मिती केली; आणि कश्यपानंतर दहा वर्षांनी अत्रीची निर्मिती केली.

अत्रेरनन्तरं ब्रह्मा दशवर्षादनन्तरम् । अजीजनद्भरद्वाजं वसिष्ठ तदनतरम् ॥ ३,१३.

अत्रीनंतर दहा वर्षांनी ब्रह्माने भरद्वाजाची उत्पत्ती केली; आणि त्यानंतर वसिष्ठाची निर्मिती केली.

दशवर्षानन्तरं तु तेषां भार्याः क्रमेण तु । संवत्सरानन्तरेण असृजत्कमलासनः ॥ ३,१३.

दहा वर्षांनी, त्या सर्वांच्या पत्नी कमलासनाने एकामागून एक, प्रत्येकी एका वर्षानंतर निर्माण केल्या.

वसिष्ठस्यानन्तरं तु गौतमं ह्यसृजत्प्रभुः । दशवर्षानन्तरेण जमदग्निं ततोऽसृजत् ॥ ३,१३.

वसिष्ठानंतर प्रभूंनी गौतमाची निर्मिती केली; मग दहा वर्षांनी जमदग्नी निर्माण केला.

दशवर्षानन्तरेण मनुर्वैवस्वतोऽभवत् । मनोरनन्तरं जज्ञे शतवर्षादनन्तरम् ॥ ३,१३.

दहा वर्षांनी वैवस्वत मनू जन्मास आला; मनूनंतर शंभर वर्षांनी आणखी एक जन्म झाला.

विष्वक्सेनो महाभागो वायुपुत्रो महाबलः । तस्माच्चतुर्दशे वर्षे गणपो ह्यभवद्विभोः ॥ ३,१३.

विश्वक्सेन, मोठ्या भाग्याचा आणि वायुपुत्र, मोठ्या बळाचा, जन्मास आला; त्यानंतर चौदाव्या वर्षी विभूतीकडून गणप जन्मला.

तदनन्तरजो वीन्द्र अष्टवर्षादनन्तरम् । धनपो ह्यभवत्तत्र तद्भार्या वत्सरे परे ॥ ३,१३.

त्याच्या लगेच नंतर, आठ वर्षांनी, विन्द्र जन्मला; तिथे धनप जन्मला आणि त्याची पत्नी पुढच्या वर्षी आली.

विष्वक्सेनानन्तरं तु दशवर्षादनन्तरम् । जयादीन्भ गवद्भक्तान्सृष्टवान् कमलासनः ॥ ३,१३.

विश्वक्सेनानंतर, दहा वर्षांनी, कमलासनाने जय आणि इतर भक्त सेवक निर्माण केले.

जयाद्यानन्तरं ब्रह्मा वल्लाद्याः कर्मदेवताः । शतवर्षानन्तरं तु सृष्टवाञ्छिववाहनम् ॥ ३,१३.

जय आणि इतरांच्या नंतर, ब्रह्मदेवाने वल्ला आणि इतर कर्मदेवता निर्माण केल्या; शंभर वर्षांनी त्याने शंकराचे वाहन निर्माण केले.

कर्मदेवानन्तरं तु त्रिंशद्वर्षादनन्तरम् । पर्जन्यमसृजद्ब्रह्मा मन्त्रयन्त्राभिमानिनम् ॥ ३,१३.

कर्मदेवतांनंतर, तीस वर्षांनी, ब्रह्मदेवाने मंत्र आणि यंत्र यांचे अधिपती असलेला पर्जन्य निर्माण केला.

पर्जन्यानन्तरं ब्रह्मा दशवर्षादनन्तरम् । पुष्करं जनयामास कर्मतत्त्वाभिमानिनम् ॥ ३,१३.

पर्जन्यानंतर, दहा वर्षांनी, ब्रह्मदेवाने कर्मतत्त्वाचा अधिपती पुष्कर निर्माण केला.

एवं विनिर्ममे ब्रह्मा मत्प्रसादात्खगेश्वर । एवं ज्ञात्वा मोक्षमेति नान्यथा तु कथञ्चन ॥ ३,१३.

अशा प्रकारे, माझ्या कृपेने, हे खगेश्वरा, ब्रह्मदेवाने सृष्टी केली; हे समजून घेतल्यावरच मुक्ती मिळते, अन्य कोणत्याही प्रकारे नाही.

श्रीगरुडमहापुराणम् १४ श्रीगरुड उवाच । अवतारान्हरे ब्रूहि तथा लक्ष्म्या दिवौकसाम् । गुणानामन्तर ब्रूहि शिष्यस्य मम सव्रत ॥ ३,१४.

श्रीगरुड म्हणाले: हे हरि, मला तुझ्या अवतारांची, लक्ष्मीची आणि देवांची माहिती सांग, आणि गुणांचे भेद माझ्यासारख्या व्रतस्थ शिष्याला समजावून सांग.

श्रीकृष्ण उवाच । यो मूलरूपी भगवाननन्तो ब्रह्मादिभिः पुर्णगुणः स्वतन्त्रः । पुरातनः पूर्णतनुर्मदात्मा न तादृशाः संति कदापि वीद्र ॥ ३,१४.

श्रीकृष्ण म्हणाले: जो मूळस्वरूप असलेला, अनंत, ब्रह्मादिकांनीही पूर्ण गुणांचा, स्वतंत्र, प्राचीन, पूर्ण देहाचा आणि माझ्या आत्म्याचा आहे, असा भगवंत दुसऱ्यांमध्ये कधीच सापडत नाही, हे विद्वना.

पादश्च पूर्णः पादतलं च पूर्णं नखाश्च पूर्णाः कटिकण्ठौ च पूर्णौ । ऊरू च पूर्णे उदरं च पूर्णं लब्ध्वापि पूर्णाञ्जगृहे तथाप्युरः ॥ ३,१४.

त्याचे पाय पूर्ण आहेत, पायांचे तळवे पूर्ण आहेत, नखं पूर्ण आहेत, कंबर आणि गळा पूर्ण आहेत; मांड्या पूर्ण आहेत, पोट पूर्ण आहे, आणि पूर्णत्व मिळाल्यावरही छाती तशीच पूर्ण आहे.

स्कन्धः सुपूर्णाः सकलाश्च बाहवः पूर्णाः केशाः श्मश्रुदन्ताश्च पूर्णाः । लोमानि पूर्णानि तथैव रोमकूपाश्च पूर्णास्तु तथैव शिश्रः ॥ ३,१४.

त्याचे खांदे अगदी पूर्ण आहेत, सर्व हात पूर्ण आहेत, केस, दाढी, दात पूर्ण आहेत; शरीरावरील केस आणि रोमकूप पूर्ण आहेत, आणि त्याचे डोकेही तितकेच पूर्ण आहे.

अण्डश्च पूर्णो ह्यण्डरोमाणि कक्षाश्चक्षुश्च श्रोत्रे सर्व एते च पूर्णाः । किं वर्णये मूलरूपं हरेश्च यावद्वलं पूर्णं समग्रदेहे ॥ ३,१४.

त्याचे अंड पूर्ण आहे, त्यावरील केस पूर्ण आहेत, बगले, डोळे आणि कान हे सर्व पूर्ण आहेत; मी हरिच्या मूळ स्वरूपाचे आणखी काय वर्णन करू, जेव्हा त्याचा प्रत्येक अवयव संपूर्ण आहे.

तावद्ब्रलं ह्येकरोमादिकेषु संतित्विमे हि यतः स एव पूर्णः । स एव तु सर्वस्य कर्ता स एव हर्था स तु सारांशभोक्ता ॥ ३,१४.

एकेक रोम आणि त्याचे मूळ जसे पूर्ण आहे, तसेच तो भगवंतही पूर्ण आहे; तोच सर्वांचा कर्ता, तोच सर्वांचा भोगता आणि तोच साराचा आस्वाद करणारा आहे.