गरुडपुराणम्

तमोन्धं प्रविशन्त्येते तारतम्येन सर्वशः । तमस्यन्धेपि संसारे नात्र कार्या विचारणा ॥ ३,१२.

ते सर्वजण टप्प्याटप्प्याने घन अंधकारात प्रवेश करतात; संसाराच्या अंधकारातही येथे विचार करण्याची गरज नाही.

सर्वेषामुत्तमोन्ते यः कलिरेव न संशयः । दूषको विष्णुभक्तानां तत्समो नास्ति सर्वदा ॥ ३,१२.

सर्वांत श्रेष्ठ काळीच आहे, यात काहीच शंका नाही. तो विष्णूभक्तांना भ्रष्ट करणारा आहे आणि त्याच्या तोडीचा कोणीही कधीच नाही.

संसारे वान्धतमसि सर्वत्र हरिदूषकः । मिथ्यादाने ज्ञानबुद्धिर्दुः खे च सुखबुद्धिमान् ॥ ३,१२.

संसाराच्या अंधारात सगळीकडे तो हरिची निंदा करतो. खोट्या मिळकतीत त्याला ज्ञानाचे भान असते आणि दुःखातही तो सुख असल्याचा समज करतो.

तस्मात्कलिसमो लोके शिवभक्तो न कुत्रचित् । दुर्योधनः स एवोक्तो दुः खानन्त्यस्वरूपवान् ॥ ३,१२.

म्हणून या जगात शंकरभक्त देखील काळीसारखा कधीच नाही. तोच दुर्योधन म्हणून ओळखला जातो, जो अत्यंत दुःखाचा मूर्तिमंत रूप आहे.

तस्माच्छतगुणांशेन कलिभार्या तु सर्वदा । अलक्ष्मीरिति विख्याता सा लोके मन्थरा स्मृता ॥ ३,१२.

त्यामुळे त्याची पत्नी नेहमीच त्याच्या शंभरपट गुणांनी युक्त आहे. ती अलक्ष्मी म्हणून प्रसिद्ध आहे आणि लोकांत मंथरा म्हणून ओळखली जाते.

तस्माद्दशगुणांशोनो विप्रचित्तिस्तु सर्वदा । जरासंधः स एवोक्तः कालनेमिस्ततः परम् ॥ ३,१२.

त्यामुळे विप्रचित्ती नेहमीच त्याच्या दहाव्या भागाइतके गुण घेऊन आहे. तोच जरासंध म्हणून ओळखला जातो, त्यानंतर कालनेमि येतो.

तस्माच्छतगुणांशोनः स तु कंसेति विश्रुतः । तस्मात्पञ्चगुणैर्हीनौ मधुकैटभसंज्ञकौ ॥ ३,१२.

त्यामुळे कंस हा त्याच्या शंभराव्या भागाइतका गुणी म्हणून प्रसिद्ध आहे. त्यानंतर मधु आणि कैटभ हे पाच भागांनी कमी आहेत.

तावेव हंसहिडंबकौ ज्ञेयौ तौ च जनार्दन । विप्रचित्तिसमो ज्ञेयो भौमो वै भूतले स्मृतः ॥ ३,१२.

हे जनार्दन, ते दोघे हंस आणि हिडिंबक म्हणून ओळखावेत. आणि पृथ्वीवर जो भौम आहे, तो विप्रचित्तीच्या तोडीचा मानावा.

तस्मादष्ट गुणैरुच्यो हरिण्यकशिषुः स्मृतः । तस्माच्च त्रिगुणैर्हीनो हिरण्याक्षो महासुरः ॥ ३,१२.

त्यामुळे हिरण्यकशिपू आठ भागांनी युक्त आहे असं म्हटलं जातं. त्याच्यापासून हिरण्याक्ष हा तीन भागांनी कमी असलेला महाअसुर आहे.

मणिमांस्तत्समो ज्ञेयः किञ्चिदूनो बकः स्मृतः । तस्माद्विंशद्गुणैर्हीनस्तारकाख्यो महासुरः ॥ ३,१२.

मणिमान हा त्याच्या तोडीचा मानावा, बक थोडा कमी आहे असं सांगितलं जातं. त्याच्यापासून तारक नावाचा महाअसुर वीस भागांनी कमी आहे.

तस्मात्षड्गुणतो हीनः शंबरो लोककण्टकः । शंबरस्य समो ज्ञेयः शाल्वो दैत्येषु चाधमः ॥ ३,१२.

त्याच्यापासून शंबर हा सहा भागांनी कमी असून जगाचा कंटक आहे. दैत्यांमध्ये शल्व हा शंबरच्या तोडीचा आणि सर्वांत नीच आहे.

शंबरात्तु द्विगुणतो हिडिंबो न्यून उच्यते । बाणस्ततोऽधमो ज्ञेयः स तु कीचकनामतः ॥ ३,१२.

शंबरापेक्षा हिडिंबा हा दुप्पट कमी आहे असं म्हटलं जातं. त्यानंतर बाण, जो कीचक नावाने ओळखला जातो, तो सर्वांत नीच आहे.

द्वापारख्यो महाहासो बाणासुरसमः स्मृतः । तस्माद्दशगुणैर्हीनो नमुचिर्दैत्यसत्तमः ॥ ३,१२.

द्वापार, ज्याला मोठा हास्य म्हणतात, तो बाणासुराच्या तोडीचा मानला जातो. त्याच्यापासून नमुचि, जो दैत्यांमध्ये श्रेष्ठ आहे, दहा भागांनी कमी आहे.

नमुचेस्तु समौ ज्ञेयौ पाक इल्वल इत्युभौ । तस्माच्चतुर्गुणैर्हीनो वातापिर्दानवाधमः ॥ ३,१२.

नमुचिच्या तोडीचे पाका आणि इल्वल हे दोघेही मानावेत. त्याच्यापासून वातापी, जो दानवांमध्ये नीच आहे, चार भागांनी कमी आहे.

तस्मात्सार्धगुणैर्हीनो धेनुको नाम दैत्यराट् । धेनुकादर्धगुणतः केशी दैत्यस्तु चावरः ॥ ३,१२.

त्याच्यापासून धेनुक नावाचा दैत्यराजा दीड भागांनी कमी आहे. धेनुकापासून केशी हा अर्धा भाग कमी असलेला नीच दैत्य आहे.

केशीदैत्यसमो ज्ञेयस्तृणावर्तो महासुरः । तस्माद्दशगुणैर्हीनो हंसो नामरमापते ॥ ३,१२.

केशी दैत्याच्या तोडीचा तृणावर्त हा महाअसुर मानावा. त्याच्यापासून हंस, जो देवदुश्मनांमध्ये प्रसिद्ध आहे, दहा भागांनी कमी आहे.

त्रिरिकस्तु समो ज्ञेयस्तत्समः पौरुकस्मृतः । वेतः स एव विज्ञेयः पूर्वजन्मनि सत्तम ॥ ३,१२.

त्रिरिक हा त्याच्या तोडीचा मानावा आणि पौरुक देखील त्याच्याइतका आहे असं सांगितलं जातं. पूर्वजन्मी तोच वेत म्हणून ओळखावा, हे श्रेष्ठ जीव.

तस्मादेकगुणैर्हीनौ कुंभाण्डककुपर्णकौ । दुः शासनस्तु विज्ञेयो जरासंधसमः प्रभो ॥ ३,१२.

त्याच्यापासून कुंभांड आणि कुपर्ण हे प्रत्येकी एक भागाने कमी आहेत. दुःशासन हा जरासंधाच्या तोडीचा मानावा, हे प्रभो.

कंसेन तुल्यो विज्ञेयो विकर्णो दैत्यसत्तमः । कुंभकर्णाच्छतगुणैर्हीनौ क्रध्येति विश्रुतः ॥ ३,१२.

कंसाच्या तोडीचा विकर्ण हा श्रेष्ठ दैत्य मानावा. कुंभकर्णापासून क्रध हा शंभर भागांनी कमी म्हणून प्रसिद्ध आहे.

तस्माच्छतगुणैर्हीनः शतधन्वा महासुरः । समानस्तस्य विज्ञेयः कर्मारिर्दैत्यसत्तमः ॥ ३,१२.

म्हणून, शतगुणांनी वंचित असलेला तो महाबळी असुर शतधन्वा, आपल्या कर्मांमध्ये दैत्यांमधील श्रेष्ठ, देवांचा शत्रू, याच्या बरोबरीचा समजावा.

कालकेयस्तु विज्ञेयः सदा वेनसमो मतः । अधमानां तु दैत्यानामुत्तमैः साम्यमुच्यते ॥ ३,१२.

कालकेय हा नेहमी वेणाच्या बरोबरीचा मानला जातो; दैत्यांमधील नीचांमध्येही, श्रेष्ठांशी समता सांगितली जाते.

तत्रावेशाच्च विज्ञेयं देवानां नात्र संशयः । तस्माच्छतगुर्णैहीनश्चित्तमानसुरो महान् ॥ ३,१२.

तेथे, आवेशामुळे देव उपस्थित आहेत, यात शंका नाही; म्हणून, मनाचा जो मोठा असुर आहे, तो शतगुणांनी वंचित असतो.

तच्छरीराभिमानी तु तस्माच्छतगुणैर्वरः । तस्माच्छतगुणैहींनो हस्तमानसुरो महान् ॥ ३,१२.

शरीराशी आसक्त असलेला, तो शतगुणांनी श्रेष्ठ ठरतो; आणि हाताशी संबंधित मोठा असुर, तो शतगुणांनी वंचित असतो.

तस्माच्छतगुणैर्हीनः पादमानसुरो महान् । नेत्रेन्द्रियाभिमानी तु तस्माच्छतगुणो वरः ॥ ३,१२.

पायाशी संबंधित मोठा असुर शतगुणांनी वंचित असतो; पण डोळ्यांच्या इंद्रियांशी आसक्त असलेला, तो शतगुणांनी श्रेष्ठ मानला जातो.

चक्षुरिन्द्रियमानी तु तस्माच्छतगुणो वरः । तस्माच्छगुणैर्हीनः स्पर्शमानसुरो महान् ॥ ३,१२.

दृष्टीच्या इंद्रियांशी आसक्त असलेला, तो शतगुणांनी श्रेष्ठ ठरतो; आणि स्पर्शाशी संबंधित मोठा असुर, तो शतगुणांनी वंचित असतो.

तस्माच्छतगुर्णैहीनश्चण्डमानसुरो महान् । तस्माच्छतगुर्णैर्हीनः शिश्रमानसुरो महान् ॥ ३,१२.

रागाशी संबंधित मोठा असुर शतगुणांनी वंचित असतो; आणि थंडीशी संबंधित मोठा असुरही शतगुणांनी वंचित असतो.

तस्माच्छतगुणैर्हीनः कर्ममानसुरः स्मृतः । कल्पाद्यैः प्रेरिताः सर्वे रुद्राद्या अधिकारिणः ॥ ३,१२.

कर्माशी संबंधित असुर शतगुणांनी वंचित मानला जातो; सर्व रुद्रादी अधिकारी, कल्प वगैरे यांच्या प्रेरणेने कार्य करतात.

कदाचित्सुविरुद्धं च कुर्वन्ति तव सत्तम । कदाप्यहं च वायुश्च विरुद्धं नाचरेव भोः ॥ ३,१२.

हे श्रेष्ठ जीव, कधी कधी ते तुझ्याविरुद्ध वागतात; पण मी आणि वायू कधीच तुझ्याविरुद्ध वागत नाही.

मूलेष्वंशावतारेषु रुद्रादीना महाप्रभो । बुद्धिर्विनश्यते यस्मात्तस्माच्छिन्ना हि तेऽखिलाः ॥ ३,१२.

मूळात, रुद्रादींच्या अंशावतारांमध्ये, हे महाप्रभो, बुद्धी नष्ट होते म्हणून ते सर्व खरोखरच तुटून पडतात.