गरुडपुराणम्

शालग्रामं विहायैव नमनं ये प्रकुर्वते । ते सर्वे हरिनिन्दायामविकारिण एव हि ॥ ३,१२.

जे शाळग्राम सोडून नमस्कार करतात, ते सर्व हरिनिंदेतच स्थित राहतात.

मोक्षाधिकारिणो ये तु अज्ञानात्परमेश्वरम् । पार्थक्यनयनं येषु कुर्वन्ति यर्हि वा प्रभो ॥ ३,१२.

जे मोक्षाचे अधिकारी असूनही अज्ञानामुळे परमेश्वरात भेद मानतात, हे प्रभो, जेव्हा असे होते.

तर्हि तेषां हि कालेषु दुः खं याति न संशयः । अतः प्रार्थक्यनयनं ये कुर्वन्त्येषु सर्वदा ॥ ३,१२.

तेव्हा त्यांना त्या काळात दुःख येते, यात शंका नाही; म्हणून जे नेहमीच भेद करतात.

ते सर्वे त्वबुधा ज्ञेया नात्र कार्या विचारणा । अस्वयंव्यक्तलिङ्गेषु नमनं ये प्रकुर्वते ॥ ३,१२.

ते सर्व अज्ञानीच समजावेत; येथे विचार करण्याची गरज नाही; जे स्वयंप्रकट लिंगांमध्ये पूजा करतात.

ते सर्वे ह्यसुरा ज्ञेया नान्यथा तु कथञ्चन । विहाय शून्यमश्वत्थं नमनं ये प्रकुर्वते ॥ ३,१२.

ते सर्व असुरच समजावेत; कधीही अन्यथा नाही; जे रिकाम्या अश्वत्थ वृक्षाला सोडून पूजा करतात.

द्विमासहीनां तुलसीमप्रसूतां च गां नवाम् । ते सर्वे ह्यसुरा ज्ञेया नात्र कार्या विचारणा ॥ ३,१२.

जे दोन महिने पूर्ण न झालेली तुळशी किंवा न वासरलेली गाय पूजतात, ते सर्व असुरच समजावेत; येथे विचार करण्याची गरज नाही.

गुल्माद्याश्च मनुष्यान्तास्ते ज्ञेया ब्रह्मबाहवः । अस्मच्छतायुः पर्यन्तमेक एव कलिः स्मृतः ॥ ३,१२.

गुल्म वगैरे झाडे ते माणसांपर्यंत सर्व ब्रह्माचे हात आहेत असे समजावे; आपल्याला शंभर वर्षांचे आयुष्य मिळेपर्यंत एकच कलियुग आहे असे मानले जाते.

कलौ संति कल्पमानं कलेरन्ते संति च । तस्मिन्दिने ब्रह्मरूपे गच्छन्ति च तमोन्तिकम् ॥ ३,१२.

कलियुगात, जे कलियुगाच्या शेवटी येतात, कलियुगाच्या शेवटी त्या दिवशी ते ब्रह्मरूपात व अंधकाराच्या प्रदेशात जातात.

तत्र स्थित्वा लोकमार्गं प्रतीक्षन्ते न संशयः । साधकैर्विष्णुकार्याणां वायुदासैः प्रपीडिताः ॥ ३,१२.

तेथे राहून, ते लोकमार्गाची वाट पाहतात, यात शंका नाही; विष्णूच्या कार्यांचे सेवक आणि वायूचे सेवक त्यांना त्रास देतात.

शतवर्षानन्तरं च सर्वेषां कलिना सह । वायोर्गदाप्रहारेण लिङ्गभङ्गो भविष्यति ॥ ३,१२.

शंभर वर्षांनंतर, कलियुगातील सर्वांसह, वायूच्या गदाप्रहाराने लिंगांचा नाश होईल.

तमोन्धं प्रविशन्त्येते तारतम्येन सर्वशः । तमस्यन्धेपि संसारे नात्र कार्या विचारणा ॥ ३,१२.

ते सर्वजण टप्प्याटप्प्याने घन अंधकारात प्रवेश करतात; संसाराच्या अंधकारातही येथे विचार करण्याची गरज नाही.

सर्वेषामुत्तमोन्ते यः कलिरेव न संशयः । दूषको विष्णुभक्तानां तत्समो नास्ति सर्वदा ॥ ३,१२.

सर्वांत श्रेष्ठ काळीच आहे, यात काहीच शंका नाही. तो विष्णूभक्तांना भ्रष्ट करणारा आहे आणि त्याच्या तोडीचा कोणीही कधीच नाही.

संसारे वान्धतमसि सर्वत्र हरिदूषकः । मिथ्यादाने ज्ञानबुद्धिर्दुः खे च सुखबुद्धिमान् ॥ ३,१२.

संसाराच्या अंधारात सगळीकडे तो हरिची निंदा करतो. खोट्या मिळकतीत त्याला ज्ञानाचे भान असते आणि दुःखातही तो सुख असल्याचा समज करतो.

तस्मात्कलिसमो लोके शिवभक्तो न कुत्रचित् । दुर्योधनः स एवोक्तो दुः खानन्त्यस्वरूपवान् ॥ ३,१२.

म्हणून या जगात शंकरभक्त देखील काळीसारखा कधीच नाही. तोच दुर्योधन म्हणून ओळखला जातो, जो अत्यंत दुःखाचा मूर्तिमंत रूप आहे.

तस्माच्छतगुणांशेन कलिभार्या तु सर्वदा । अलक्ष्मीरिति विख्याता सा लोके मन्थरा स्मृता ॥ ३,१२.

त्यामुळे त्याची पत्नी नेहमीच त्याच्या शंभरपट गुणांनी युक्त आहे. ती अलक्ष्मी म्हणून प्रसिद्ध आहे आणि लोकांत मंथरा म्हणून ओळखली जाते.

तस्माद्दशगुणांशोनो विप्रचित्तिस्तु सर्वदा । जरासंधः स एवोक्तः कालनेमिस्ततः परम् ॥ ३,१२.

त्यामुळे विप्रचित्ती नेहमीच त्याच्या दहाव्या भागाइतके गुण घेऊन आहे. तोच जरासंध म्हणून ओळखला जातो, त्यानंतर कालनेमि येतो.

तस्माच्छतगुणांशोनः स तु कंसेति विश्रुतः । तस्मात्पञ्चगुणैर्हीनौ मधुकैटभसंज्ञकौ ॥ ३,१२.

त्यामुळे कंस हा त्याच्या शंभराव्या भागाइतका गुणी म्हणून प्रसिद्ध आहे. त्यानंतर मधु आणि कैटभ हे पाच भागांनी कमी आहेत.

तावेव हंसहिडंबकौ ज्ञेयौ तौ च जनार्दन । विप्रचित्तिसमो ज्ञेयो भौमो वै भूतले स्मृतः ॥ ३,१२.

हे जनार्दन, ते दोघे हंस आणि हिडिंबक म्हणून ओळखावेत. आणि पृथ्वीवर जो भौम आहे, तो विप्रचित्तीच्या तोडीचा मानावा.

तस्मादष्ट गुणैरुच्यो हरिण्यकशिषुः स्मृतः । तस्माच्च त्रिगुणैर्हीनो हिरण्याक्षो महासुरः ॥ ३,१२.

त्यामुळे हिरण्यकशिपू आठ भागांनी युक्त आहे असं म्हटलं जातं. त्याच्यापासून हिरण्याक्ष हा तीन भागांनी कमी असलेला महाअसुर आहे.

मणिमांस्तत्समो ज्ञेयः किञ्चिदूनो बकः स्मृतः । तस्माद्विंशद्गुणैर्हीनस्तारकाख्यो महासुरः ॥ ३,१२.

मणिमान हा त्याच्या तोडीचा मानावा, बक थोडा कमी आहे असं सांगितलं जातं. त्याच्यापासून तारक नावाचा महाअसुर वीस भागांनी कमी आहे.

तस्मात्षड्गुणतो हीनः शंबरो लोककण्टकः । शंबरस्य समो ज्ञेयः शाल्वो दैत्येषु चाधमः ॥ ३,१२.

त्याच्यापासून शंबर हा सहा भागांनी कमी असून जगाचा कंटक आहे. दैत्यांमध्ये शल्व हा शंबरच्या तोडीचा आणि सर्वांत नीच आहे.

शंबरात्तु द्विगुणतो हिडिंबो न्यून उच्यते । बाणस्ततोऽधमो ज्ञेयः स तु कीचकनामतः ॥ ३,१२.

शंबरापेक्षा हिडिंबा हा दुप्पट कमी आहे असं म्हटलं जातं. त्यानंतर बाण, जो कीचक नावाने ओळखला जातो, तो सर्वांत नीच आहे.

द्वापारख्यो महाहासो बाणासुरसमः स्मृतः । तस्माद्दशगुणैर्हीनो नमुचिर्दैत्यसत्तमः ॥ ३,१२.

द्वापार, ज्याला मोठा हास्य म्हणतात, तो बाणासुराच्या तोडीचा मानला जातो. त्याच्यापासून नमुचि, जो दैत्यांमध्ये श्रेष्ठ आहे, दहा भागांनी कमी आहे.

नमुचेस्तु समौ ज्ञेयौ पाक इल्वल इत्युभौ । तस्माच्चतुर्गुणैर्हीनो वातापिर्दानवाधमः ॥ ३,१२.

नमुचिच्या तोडीचे पाका आणि इल्वल हे दोघेही मानावेत. त्याच्यापासून वातापी, जो दानवांमध्ये नीच आहे, चार भागांनी कमी आहे.

तस्मात्सार्धगुणैर्हीनो धेनुको नाम दैत्यराट् । धेनुकादर्धगुणतः केशी दैत्यस्तु चावरः ॥ ३,१२.

त्याच्यापासून धेनुक नावाचा दैत्यराजा दीड भागांनी कमी आहे. धेनुकापासून केशी हा अर्धा भाग कमी असलेला नीच दैत्य आहे.

केशीदैत्यसमो ज्ञेयस्तृणावर्तो महासुरः । तस्माद्दशगुणैर्हीनो हंसो नामरमापते ॥ ३,१२.

केशी दैत्याच्या तोडीचा तृणावर्त हा महाअसुर मानावा. त्याच्यापासून हंस, जो देवदुश्मनांमध्ये प्रसिद्ध आहे, दहा भागांनी कमी आहे.

त्रिरिकस्तु समो ज्ञेयस्तत्समः पौरुकस्मृतः । वेतः स एव विज्ञेयः पूर्वजन्मनि सत्तम ॥ ३,१२.

त्रिरिक हा त्याच्या तोडीचा मानावा आणि पौरुक देखील त्याच्याइतका आहे असं सांगितलं जातं. पूर्वजन्मी तोच वेत म्हणून ओळखावा, हे श्रेष्ठ जीव.

तस्मादेकगुणैर्हीनौ कुंभाण्डककुपर्णकौ । दुः शासनस्तु विज्ञेयो जरासंधसमः प्रभो ॥ ३,१२.

त्याच्यापासून कुंभांड आणि कुपर्ण हे प्रत्येकी एक भागाने कमी आहेत. दुःशासन हा जरासंधाच्या तोडीचा मानावा, हे प्रभो.

कंसेन तुल्यो विज्ञेयो विकर्णो दैत्यसत्तमः । कुंभकर्णाच्छतगुणैर्हीनौ क्रध्येति विश्रुतः ॥ ३,१२.

कंसाच्या तोडीचा विकर्ण हा श्रेष्ठ दैत्य मानावा. कुंभकर्णापासून क्रध हा शंभर भागांनी कमी म्हणून प्रसिद्ध आहे.