गरुडपुराणम्

अदौ ससर्ज भगवान् ब्रह्माण्डं कन कात्मकम् । पञ्चाशत्कोटिविस्तीर्णं योजनानां समन्ततः ॥ ३,१०.

सुरुवातीला भगवंताने अणूंनी बनलेलं ब्रह्मांड निर्माण केलं, जे सर्व बाजूंनी पन्नास कोटी योजन एवढं मोठं होतं.

तदूर्ध्वमण्ववयवस्तावान्कनकरूपकः । वर्तते तत ऊर्ध्वं तु पञ्चाशत्कोटिभूतलम् ॥ ३,१०.

त्याच्या वरती अंड्याचा एक भाग आहे, जो सोन्यासारखा तेजस्वी आहे. त्याच्या वरती पन्नास कोटी योजनांची पृष्ठभाग पसरलेली आहे.

एवं कोटिशतं तस्यावयवः परिकीर्तितः । ततश्च सप्तावरणैः समतात्परिधीकृतम् ॥ ३,१०.

अशा रीतीने त्या अंड्याचे शंभर कोटी भाग सांगितले आहेत. त्यानंतर ते सात आवरणांनी पूर्णपणे वेढलेले आहे.

कबन्धावरणं ह्याद्यं कोट्या दशसहस्रकम् । द्वितीया वरणं ज्ञेयं पावकस्य महात्मनः ॥ ३,१०.

पहिलं आवरण कबंध नावाचं असून, ते दहा हजार कोटी योजनांचं आहे. दुसरं आवरण महात्मा अग्नीचं आहे असं समजावं.

अपां दशगुणैर्युक्तं समन्तात्परिधी (खी) कृतम् । तृतीयावरणं ज्ञेयं हरस्यैव महात्मनः ॥ ३,१०.

तिसरं आवरण महात्मा हराचं आहे, ते सर्व बाजूंनी पाण्याने वेढलेलं असून, ते अग्नीपेक्षा दहा पट मोठं आहे.

दशाधिकं पावकाच्च समन्तात्परिवारितम् । चतुर्थावरणं ज्ञेयं नभसोपि महाप्रभो ॥ ३,१०.

चौथं आवरण सर्व बाजूंनी अग्नीपेक्षा दहा पट मोठ्या आकाशाने वेढलेलं आहे, हे महाप्रभू, ते आकाशाचं आहे असं समजावं.

हराद्दशगुणैरेवं समन्तात्परिवारितम् । पञ्चमावरणं ज्ञेयमहङ्काराख्यमेवच ॥ ३,१०.

पाचवं आवरण सर्व बाजूंनी हरापेक्षा दहा पट मोठ्या आवरणाने वेढलेलं आहे, ते अहंकार नावाचं आहे असं ओळखावं.

व्योम्नो दशगुणैरेवं समन्तात्परिवारि तम् । षष्ठमावरणं प्रोक्तं महत्तत्त्वं खगेश्वर ॥ ३,१०.

सहावं आवरण सर्व बाजूंनी आकाशापेक्षा दहा पट मोठ्या आवरणाने वेढलेलं आहे, हे खगेश्वर, ते महत्तत्त्व आहे असं सांगितलं आहे.

अहङ्काराद्दशगुणं समन्तात्परिवारितम् । सप्तमावरणं प्रोक्तं त्रिगुणावरणं प्रभो ॥ ३,१०.

सप्तवं आवरण सर्व बाजूंनी अहंकारापेक्षा दहा पट मोठ्या आवरणाने वेढलेलं आहे, हे प्रभो, ते त्रिगुणांचं आवरण आहे असं सांगितलं आहे.

महत्तत्त्वाद्दशगुणैरधिकं परिकीर्तितम् । महत्तत्त्वानन्तरं च तमो ह्यावरणं स्मृतम् ॥ ३,१०.

महत्तत्त्वापासून दहा पट मोठं आवरण सांगितलं आहे, आणि महत्तत्त्वानंतर लगेच तमसाचं आवरण मानलं जातं.

महत्तत्त्वात्पञ्चगुणैरधिकं परिकीर्तितम् । तस्माच्च द्विगुणं ज्ञेयंरजो ह्यावरणं स्मृतम् ॥ ३,१०.

महत्तत्त्वापासून पाच पट मोठं आवरण सांगितलं आहे, आणि त्यानंतर त्याच्या दुप्पट मोठं रजसाचं आवरण आहे असं ओळखावं.

ततश्च द्विगुणं ज्ञेयं सत्त्वावरणमुत्तमम् । त्रयश्चैवं मिलित्वा तु एकावरणमीरितम् ॥ ३,१०.

त्यानंतर त्याच्या दुप्पट मोठं सत्त्वाचं श्रेष्ठ आवरण आहे असं ओळखावं; आणि ही तीनही एकत्रितपणे एकच आवरण मानलं जातं.

अव्याकृताख्यमाकाशं तदनन्तरमीरितम् । मर्यादारहितश्चैवं तत्रास्ते हरिरव्ययः ॥ ३,१०.

त्यानंतर लगेच अव्यक्त असं आकाश सांगितलं आहे, जे कुठलाही मर्यादा नसलेलं आहे. तिथेच अविनाशी हरि वास करतो.

अष्टमावरणं व्योम्नोरं तरा विरजा नदी । पञ्चयोजनविस्तीर्णा समन्तात्परीधीकृता ॥ ३,१०.

आठवं आवरण आकाशाचं आहे, ते विरजा नदीचं असून, ती पाच योजन रुंद आहे आणि सर्व बाजूंनी वेढलेली आहे.

अस्ति पुण्यतमा ज्ञेया लोकसंसारनाशिनी । एवं चतुर्मुखेनैव तदा हृष्यं ति चाण्डज ॥ ३,१०.

ती सर्वात पवित्र मानली जाते, लोकसंसाराचा नाश करणारी आहे. अशा प्रकारे, अंड्यातून जन्मलेल्या, चतुर्मुख ब्रह्मादेखील तिथे आनंदित होतो.

ते सर्वे विरजानद्यां सम्यक्स्नात्वा विसर्ज्य च । लिङ्गदेहं ततः पश्चान्मोक्षं विन्दन्ति ते हरेः ॥ ३,१०.

ते सर्वजण विरजा नदीत नीट स्नान करून, लिंगदेह सोडतात आणि त्यानंतर हरिकडे मुक्ती प्राप्त करतात.

अपरोक्षदृशामेवं ब्रह्मणा सह गामिनाम् । विरजातरणं विद्धि नान्येषां विनतासुत ॥ ३,१०.

ज्यांना प्रत्यक्ष ज्ञान आहे आणि जे ब्रह्मासोबत जातात, फक्त त्यांनाच विरजा ओलांडता येते, इतर कुणालाही नाही, हे विनतेच्या पुत्रा.

अपरोक्षदृशां ब्रह्मन्व्यासादीनां खगेश्वर । विरजातरणं नास्ति भोक्तव्यत्वाच्च कर्मणः ॥ ३,१०.

हे ब्रह्मन्, प्रत्यक्ष ज्ञान असलेल्या व्यासादींनाही, हे खगेश्वर, विरजा ओलांडता येत नाही, कारण त्यांना कर्माचे फळ भोगायचे असते.

विरिञ्चेनैव साकं तु कल्पेस्मिन्नधिकारिणाम् । तेषां तु नियमेनैव सर्वप्रारब्धसंक्षयः ॥ ३,१०.

या कल्पात, फक्त विरिंच्यासोबत, जे पात्र आहेत त्यांना, नियमाने सर्व प्रारब्ध कर्मांचा संपूर्ण नाश होतो.

भवत्येवं न संदेहो नान्येषां सर्वसंक्षयः । अतस्तु विरजातरणं तेषामेव भवेत्पटो ॥ ३,१०.

हे नक्कीच आहे, यात काहीच शंका नाही; इतरांसाठी मात्र सर्वांचा नाश होतो. म्हणूनच, फक्त त्यांनाच विरजा नदी ओलांडता येते.

विरजातरणं नास्ति तेषां त (तयोस्त)त्संगिनां तथा । सर्वारब्धक्षयो नास्ति यतस्तेषां खगाधिप ॥ ३,१०.

ज्यांना आणि त्यांच्या संगतीला विरजा नदी ओलांडता येत नाही; म्हणून त्यांचे सर्व कर्म नष्ट होत नाही, हे पक्षीराज.

अतश्च सर्वथा नास्ति विरजातरणं प्रभो । प्रलये विरजानद्या लयो नास्ति खगेश्वर ॥ ३,१०.

म्हणून सर्व प्रकारे, प्रभो, विरजा नदी ओलांडता येत नाही; प्रलयाच्या वेळीही विरजा नदीत विलय होत नाही, हे पक्षीराज.

लक्ष्म्यात्मिका तु सा ज्ञेया लिङ्गदेहविदारिणी । ब्रह्मत्वयोग्या ऋजवो नाम देवाः प्रकीर्तिताः ॥ ३,१०.

ती विरजा लक्ष्मीस्वरूप आहे, जी सूक्ष्म देह फाडून टाकते; ऋजव नावाचे देव ब्रह्मपदाला योग्य आहेत, असे सांगितले आहे.

तेपि प्रत्येकशः संति ह्यनन्ताश्च पृथग्गणाः । पृथक्पृथक्च तैः साकं मोक्षयोग्याः खगेश्वर ॥ ३,१०.

हे सर्वही स्वतंत्रपणे, अनंत गटांमध्ये अस्तित्वात आहेत; आणि त्यांच्या सोबत मुक्तीला पात्र असणारेही वेगवेगळे आहेत, हे पक्षीराज.

जीवाः संति ह्यनेके च प्रतिकल्पे सृजन्ति ते । द्वात्रिंशल्लक्षणैः सम्यग्युक्ता वायुत्वयोग्यकाः ॥ ३,१०.

अनेक जीव आहेत आणि प्रत्येक कल्पात ते नवीन जीव निर्माण करतात; ज्यांच्याकडे बत्तीस गुण आहेत, ते वायुपदाला पात्र होतात.

अष्टका ऋषयः प्रोक्तास्तदूनाश्चक्रवर्तिनः । शतजन्म समारभ्य ब्रह्मणः परमेष्ठिनः ॥ ३,१०.

आठ ऋषी सांगितले आहेत आणि त्यापेक्षा कमी असणारे चक्रवर्ती राजे; ब्रह्मदेवाच्या शंभर जन्मांपासून सुरुवात होते.

अपरोक्षमिति प्रोक्तं तथा ह्यारब्धसंक्षयः । एकेन शतकल्पेन वायुत्वं याति भो द्विज ॥ ३,१०.

हेच प्रत्यक्ष ज्ञान म्हणतात आणि त्यामुळेच प्रारब्ध कर्माचा नाश होतो; एक शंभर कल्पांच्या आत, द्विजा, वायुपद मिळते.

शतजन्मनि ब्रह्मत्वं याति पश्चाद्धरेः पदम् । चत्वारिंशद्ब्रह्मकल्पं समारभ्य खगेश्वर ॥ ३,१०.

शंभर जन्मांनी ब्रह्मपद मिळते आणि त्यानंतर हरीचे धाम मिळते; चाळीस ब्रह्मकल्पांपासून सुरुवात होते, हे पक्षीराज.

रुद्रस्याप्यापरोक्ष्यं स्यात्तथा प्रारब्धसंक्षयः । एकचत्वारिंशकल्पे शेषत्वं याति सुव्रत ॥ ३,१०.

रुद्रालाही प्रत्यक्ष ज्ञान मिळते आणि प्रारब्ध कर्माचा नाश होतो; एक्केचाळीस कल्पांनी, सुव्रता, त्याला शेषपद मिळते.