गरुडपुराणम्

आख्याता देवगन्धर्वास्तेभ्यस्ते च शतावराः । तेभ्यस्तु क्षितिपा ज्ञेया अवराश्च शतैर्गुणैः ॥ ३,९.

देवगंधर्व सांगितले गेले, त्यांच्यापासून शंभर पिढ्या निर्माण झाल्या; त्यांच्यापासून राजे ओळखावेत, आणि जे कमी आहेत ते शंभरपट वाढतात.

तेभ्यः शतगुणाज्ञेया मानुषेषूत्तमा गणाः । एवं प्रासंगिकानुक्त्वा प्रकृतं ह्यनुसराम्यहम् । एवं ब्रह्मादयो देवा लक्ष्म्याद्या अपि सर्वशः ॥ ३,९.

त्यांच्यापासून माणसांमध्ये जे श्रेष्ठ गट आहेत ते शंभरपट अधिक मानले जातात; असे संबंधित सांगून आता मूळ विषयाकडे वळतो; ब्रह्मा आणि इतर देव, लक्ष्मी वगैरे सर्व प्रकारे आहेत.

स्तुत्वा तूष्णीं स्थिताः सर्वे प्राञ्जलीकृत्य भो द्विज ॥ ३,९.

स्तुती करून सर्वजण हात जोडून शांतपणे उभे राहिले, हे द्विजा.

इति स्तुतश्च देवेशो भगवान् हरिरव्ययः । तेषामायतनं दातुं मनसा समचिन्तयत् ॥ ३,९.

अशा प्रकारे स्तुती झाल्यावर देवांचा स्वामी, अविनाशी हरि, त्यांना निवासस्थान कसे द्यावे याचा मनात विचार करू लागला.

इदं पवित्रमारोग्यं पुण्यं पापप्रणाशनम् । हरिप्रसादजनकं स्वरूपसुखसाधनम् ॥ ३,९.

हे पवित्र, आरोग्यदायक, पुण्यदायी आणि पाप नष्ट करणारे आहे; हे हरिप्रसाद मिळवून देणारे आणि स्वतःच्या स्वरूपातील सुख मिळवून देणारे आहे.

इदं तु स्तवनं विप्रा न पठन्तीह मानवाः । न शृण्वन्ति च ये नित्यं ते सर्वे चैव मायिनः ॥ ३,९.

पण हे स्तवन जे माणसं इथे म्हणत नाहीत, ब्राह्मणांनो, किंवा रोज ऐकत नाहीत, ती सर्व भ्रमित असतात.

नस्मरन्तोन्तरं नित्यं ये भुञ्जन्ति नराधमाः । तैर्भुक्ता सततं विष्ठा सदा क्रिमिशतैर्युता ॥ ३,९.

जे नराधम हे आतून नेहमी आठवत नाहीत आणि तरीही जेवतात, ते नेहमी विष्ठाच खातात, आणि त्यांच्यासोबत नेहमी शेकडो किडे असतात.

श्रीगरुडमहापुराणम् १० गरुड उवाच । देवैरेवं स्तुतो विष्णुर्भगवान्सात्त्वतां पतिः । कीदृशं ह्याश्रयं दत्त्वैषां विवेश महाप्रभुः ॥ ३,१०.

गरुड म्हणाला: अशा प्रकारे देवांनी स्तुती केल्यावर भगवंत विष्णू, सात्त्वतांचा स्वामी, त्यांना कसे निवासस्थान दिले आणि तो महाप्रभू कसा गेला?

एतद्वेदितुमिच्छामि कृष्णकृष्ण महाप्रभो । सम्यग्ब्रूहि दयालो त्वं यदि मच्छ्रोत्रमर्हति ॥ ३,१०.

हे कृष्ण, हे महाप्रभू, मला हे जाणून घ्यायचं आहे; माझ्या कानांना योग्य वाटत असेल तर कृपया सर्व सांग.

श्रीकृष्ण उवाच । तेषु तत्त्वेषु भगवान्स विवेश महाप्रभुः । क्षोभयामास भगवान् संबन्धविधुरो हरिः ॥ ३,१०.

श्रीकृष्ण म्हणाले: त्या तत्त्वांमध्ये भगवंत, महाप्रभू, प्रवेशला; संबंध नसतानाही भगवंत हरिने त्यांना हलवले.

अदौ ससर्ज भगवान् ब्रह्माण्डं कन कात्मकम् । पञ्चाशत्कोटिविस्तीर्णं योजनानां समन्ततः ॥ ३,१०.

सुरुवातीला भगवंताने अणूंनी बनलेलं ब्रह्मांड निर्माण केलं, जे सर्व बाजूंनी पन्नास कोटी योजन एवढं मोठं होतं.

तदूर्ध्वमण्ववयवस्तावान्कनकरूपकः । वर्तते तत ऊर्ध्वं तु पञ्चाशत्कोटिभूतलम् ॥ ३,१०.

त्याच्या वरती अंड्याचा एक भाग आहे, जो सोन्यासारखा तेजस्वी आहे. त्याच्या वरती पन्नास कोटी योजनांची पृष्ठभाग पसरलेली आहे.

एवं कोटिशतं तस्यावयवः परिकीर्तितः । ततश्च सप्तावरणैः समतात्परिधीकृतम् ॥ ३,१०.

अशा रीतीने त्या अंड्याचे शंभर कोटी भाग सांगितले आहेत. त्यानंतर ते सात आवरणांनी पूर्णपणे वेढलेले आहे.

कबन्धावरणं ह्याद्यं कोट्या दशसहस्रकम् । द्वितीया वरणं ज्ञेयं पावकस्य महात्मनः ॥ ३,१०.

पहिलं आवरण कबंध नावाचं असून, ते दहा हजार कोटी योजनांचं आहे. दुसरं आवरण महात्मा अग्नीचं आहे असं समजावं.

अपां दशगुणैर्युक्तं समन्तात्परिधी (खी) कृतम् । तृतीयावरणं ज्ञेयं हरस्यैव महात्मनः ॥ ३,१०.

तिसरं आवरण महात्मा हराचं आहे, ते सर्व बाजूंनी पाण्याने वेढलेलं असून, ते अग्नीपेक्षा दहा पट मोठं आहे.

दशाधिकं पावकाच्च समन्तात्परिवारितम् । चतुर्थावरणं ज्ञेयं नभसोपि महाप्रभो ॥ ३,१०.

चौथं आवरण सर्व बाजूंनी अग्नीपेक्षा दहा पट मोठ्या आकाशाने वेढलेलं आहे, हे महाप्रभू, ते आकाशाचं आहे असं समजावं.

हराद्दशगुणैरेवं समन्तात्परिवारितम् । पञ्चमावरणं ज्ञेयमहङ्काराख्यमेवच ॥ ३,१०.

पाचवं आवरण सर्व बाजूंनी हरापेक्षा दहा पट मोठ्या आवरणाने वेढलेलं आहे, ते अहंकार नावाचं आहे असं ओळखावं.

व्योम्नो दशगुणैरेवं समन्तात्परिवारि तम् । षष्ठमावरणं प्रोक्तं महत्तत्त्वं खगेश्वर ॥ ३,१०.

सहावं आवरण सर्व बाजूंनी आकाशापेक्षा दहा पट मोठ्या आवरणाने वेढलेलं आहे, हे खगेश्वर, ते महत्तत्त्व आहे असं सांगितलं आहे.

अहङ्काराद्दशगुणं समन्तात्परिवारितम् । सप्तमावरणं प्रोक्तं त्रिगुणावरणं प्रभो ॥ ३,१०.

सप्तवं आवरण सर्व बाजूंनी अहंकारापेक्षा दहा पट मोठ्या आवरणाने वेढलेलं आहे, हे प्रभो, ते त्रिगुणांचं आवरण आहे असं सांगितलं आहे.

महत्तत्त्वाद्दशगुणैरधिकं परिकीर्तितम् । महत्तत्त्वानन्तरं च तमो ह्यावरणं स्मृतम् ॥ ३,१०.

महत्तत्त्वापासून दहा पट मोठं आवरण सांगितलं आहे, आणि महत्तत्त्वानंतर लगेच तमसाचं आवरण मानलं जातं.

महत्तत्त्वात्पञ्चगुणैरधिकं परिकीर्तितम् । तस्माच्च द्विगुणं ज्ञेयंरजो ह्यावरणं स्मृतम् ॥ ३,१०.

महत्तत्त्वापासून पाच पट मोठं आवरण सांगितलं आहे, आणि त्यानंतर त्याच्या दुप्पट मोठं रजसाचं आवरण आहे असं ओळखावं.

ततश्च द्विगुणं ज्ञेयं सत्त्वावरणमुत्तमम् । त्रयश्चैवं मिलित्वा तु एकावरणमीरितम् ॥ ३,१०.

त्यानंतर त्याच्या दुप्पट मोठं सत्त्वाचं श्रेष्ठ आवरण आहे असं ओळखावं; आणि ही तीनही एकत्रितपणे एकच आवरण मानलं जातं.

अव्याकृताख्यमाकाशं तदनन्तरमीरितम् । मर्यादारहितश्चैवं तत्रास्ते हरिरव्ययः ॥ ३,१०.

त्यानंतर लगेच अव्यक्त असं आकाश सांगितलं आहे, जे कुठलाही मर्यादा नसलेलं आहे. तिथेच अविनाशी हरि वास करतो.

अष्टमावरणं व्योम्नोरं तरा विरजा नदी । पञ्चयोजनविस्तीर्णा समन्तात्परीधीकृता ॥ ३,१०.

आठवं आवरण आकाशाचं आहे, ते विरजा नदीचं असून, ती पाच योजन रुंद आहे आणि सर्व बाजूंनी वेढलेली आहे.

अस्ति पुण्यतमा ज्ञेया लोकसंसारनाशिनी । एवं चतुर्मुखेनैव तदा हृष्यं ति चाण्डज ॥ ३,१०.

ती सर्वात पवित्र मानली जाते, लोकसंसाराचा नाश करणारी आहे. अशा प्रकारे, अंड्यातून जन्मलेल्या, चतुर्मुख ब्रह्मादेखील तिथे आनंदित होतो.

ते सर्वे विरजानद्यां सम्यक्स्नात्वा विसर्ज्य च । लिङ्गदेहं ततः पश्चान्मोक्षं विन्दन्ति ते हरेः ॥ ३,१०.

ते सर्वजण विरजा नदीत नीट स्नान करून, लिंगदेह सोडतात आणि त्यानंतर हरिकडे मुक्ती प्राप्त करतात.

अपरोक्षदृशामेवं ब्रह्मणा सह गामिनाम् । विरजातरणं विद्धि नान्येषां विनतासुत ॥ ३,१०.

ज्यांना प्रत्यक्ष ज्ञान आहे आणि जे ब्रह्मासोबत जातात, फक्त त्यांनाच विरजा ओलांडता येते, इतर कुणालाही नाही, हे विनतेच्या पुत्रा.

अपरोक्षदृशां ब्रह्मन्व्यासादीनां खगेश्वर । विरजातरणं नास्ति भोक्तव्यत्वाच्च कर्मणः ॥ ३,१०.

हे ब्रह्मन्, प्रत्यक्ष ज्ञान असलेल्या व्यासादींनाही, हे खगेश्वर, विरजा ओलांडता येत नाही, कारण त्यांना कर्माचे फळ भोगायचे असते.

विरिञ्चेनैव साकं तु कल्पेस्मिन्नधिकारिणाम् । तेषां तु नियमेनैव सर्वप्रारब्धसंक्षयः ॥ ३,१०.

या कल्पात, फक्त विरिंच्यासोबत, जे पात्र आहेत त्यांना, नियमाने सर्व प्रारब्ध कर्मांचा संपूर्ण नाश होतो.