गरुडपुराणम्

गृत्समदो ह्यासुरिश्च भरद्वाजोथ मुद्गलः । उद्दालको ह्यृष्यशृङ्गः शङ्खः सत्यव्रतस्तथा ॥ ३,९.

गृत्समद, आसुरी, भरद्वाज, मुद्गल, उद्दालक, ऋष्यशृंग, शंख आणि सत्यव्रत—

सुयज्ञश्चैव बाभ्रव्यो माण्डूकश्चैव बाष्कलः । धर्माचार्यस्तथागस्त्यो दाल्भ्यो दार्ढ्यच्युतस्तथा ॥ ३,९.

सुयज्ञ, बाभ्रव्य, मांढूक, बाष्कल, धर्माचार्य, अगस्त्य, दाल्भ्य आणि दार्ढ्यच्युत—

कवषो हरितः कण्वो विरूपो मुसलस्तथा । विष्णुवृद्धश्च आत्रेयः श्रीवत्सो वत्सलेत्यपि ॥ ३,९.

कवष, हरित, कण्व, विरूप, मुसल, विष्णुवृद्ध, आत्रेय, श्रीवत्स आणि वत्सल देखील.

भार्गवश्चाप्नवानश्च माण्डूकेयस्तथैव । मण्डूकश्चैव जाबचलिः वीतिहव्यस्तथैव च ॥ ३,९.

भार्गव, आप्नवान, मांडूकेय, मांडूक, जाबचली आणि वीतिहव्य हेही तसंच.

गृत्समदः शौनकश्च इत्याद्या ऋषयः स्मृताः । एतेषां श्रवणादेव हरिः प्रीणाति सर्वदा ॥ ३,९.

गृत्समद आणि शौनक हेही ऋषी म्हणून ओळखले जातात; त्यांच्या नावाचा उच्चार जरी केला तरी हरि नेहमी प्रसन्न होतो.

ब्रुवे द्व्यष्टसहस्रं च शृणु तार्क्ष्य मम स्त्रियः । अग्निपुत्रास्तु यद्द्व्यष्टसहस्रञ्च मम स्त्रियः । अजानजसमा ह्येता (ते) नात्र कार्या विचारणा ॥ ३,९.

तार्क्ष्य, मी तुला सांगतो की माझ्या आठ हजार पत्नी आहेत; अग्नीपासून जन्मलेल्या पण आठ हजारच आहेत, त्या अजानापासून जन्मलेल्या स्त्रियांसारख्या आहेत—यात अधिक विचार करण्याची गरज नाही.

त्वष्टुः पुत्री कशेरूश्च तासां मध्ये गुणाधिका । तदनन्तरजान्वक्ष्ये शृणु सम्यक्खगेश्वर ॥ ३,९.

त्यांच्यात तवष्टाचा कन्या कशेरू गुणांनी सर्वांत श्रेष्ठ आहे; तिच्यानंतर जन्मलेल्या मी आता सांगतो, नीट ऐक, पक्षिराज.

आजानेभ्यस्तु पितरः सप्तभ्योन्ये शतावराः । तथाधिका हि पितर इति वेदविदां मतम् ॥ ३,९.

अजानांपासून सात वेगळ्या पितरांच्या शाखा आहेत, प्रत्येकी शंभर पिढ्या; म्हणून पितरांची संख्या खूप आहे असं वेदज्ञ मानतात.

तदनन्तराजान्वक्ष्ये शृणु त्वं द्विजसत्तम । अष्टाभ्यो देवगन्धर्वा अष्टोत्तरशतं विना ॥ ३,९.

आता मी अजानांनंतर जन्मलेल्या सांगतो—ऐक, श्रेष्ठ द्विजा; आठ देवगंधर्वांच्या गटांतून, एकशे आठ वगळता.

तेभ्यः शतगुणानन्दा देवप्रेष्यास्तु मुख्यतः । स्वमुखेनेव देवैश्च आज्ञाप्याः सर्वदा गणाः ॥ ३,९.

त्यांच्यापासून देवांचे सेवक शंभरपट अधिक आनंदी असतात आणि मुख्यत्वे देवांची सेवा करतात; हे गट देवांनी स्वतः नेहमी आज्ञा दिलेले असतात.

आख्याता देवगन्धर्वास्तेभ्यस्ते च शतावराः । तेभ्यस्तु क्षितिपा ज्ञेया अवराश्च शतैर्गुणैः ॥ ३,९.

देवगंधर्व सांगितले गेले, त्यांच्यापासून शंभर पिढ्या निर्माण झाल्या; त्यांच्यापासून राजे ओळखावेत, आणि जे कमी आहेत ते शंभरपट वाढतात.

तेभ्यः शतगुणाज्ञेया मानुषेषूत्तमा गणाः । एवं प्रासंगिकानुक्त्वा प्रकृतं ह्यनुसराम्यहम् । एवं ब्रह्मादयो देवा लक्ष्म्याद्या अपि सर्वशः ॥ ३,९.

त्यांच्यापासून माणसांमध्ये जे श्रेष्ठ गट आहेत ते शंभरपट अधिक मानले जातात; असे संबंधित सांगून आता मूळ विषयाकडे वळतो; ब्रह्मा आणि इतर देव, लक्ष्मी वगैरे सर्व प्रकारे आहेत.

स्तुत्वा तूष्णीं स्थिताः सर्वे प्राञ्जलीकृत्य भो द्विज ॥ ३,९.

स्तुती करून सर्वजण हात जोडून शांतपणे उभे राहिले, हे द्विजा.

इति स्तुतश्च देवेशो भगवान् हरिरव्ययः । तेषामायतनं दातुं मनसा समचिन्तयत् ॥ ३,९.

अशा प्रकारे स्तुती झाल्यावर देवांचा स्वामी, अविनाशी हरि, त्यांना निवासस्थान कसे द्यावे याचा मनात विचार करू लागला.

इदं पवित्रमारोग्यं पुण्यं पापप्रणाशनम् । हरिप्रसादजनकं स्वरूपसुखसाधनम् ॥ ३,९.

हे पवित्र, आरोग्यदायक, पुण्यदायी आणि पाप नष्ट करणारे आहे; हे हरिप्रसाद मिळवून देणारे आणि स्वतःच्या स्वरूपातील सुख मिळवून देणारे आहे.

इदं तु स्तवनं विप्रा न पठन्तीह मानवाः । न शृण्वन्ति च ये नित्यं ते सर्वे चैव मायिनः ॥ ३,९.

पण हे स्तवन जे माणसं इथे म्हणत नाहीत, ब्राह्मणांनो, किंवा रोज ऐकत नाहीत, ती सर्व भ्रमित असतात.

नस्मरन्तोन्तरं नित्यं ये भुञ्जन्ति नराधमाः । तैर्भुक्ता सततं विष्ठा सदा क्रिमिशतैर्युता ॥ ३,९.

जे नराधम हे आतून नेहमी आठवत नाहीत आणि तरीही जेवतात, ते नेहमी विष्ठाच खातात, आणि त्यांच्यासोबत नेहमी शेकडो किडे असतात.

श्रीगरुडमहापुराणम् १० गरुड उवाच । देवैरेवं स्तुतो विष्णुर्भगवान्सात्त्वतां पतिः । कीदृशं ह्याश्रयं दत्त्वैषां विवेश महाप्रभुः ॥ ३,१०.

गरुड म्हणाला: अशा प्रकारे देवांनी स्तुती केल्यावर भगवंत विष्णू, सात्त्वतांचा स्वामी, त्यांना कसे निवासस्थान दिले आणि तो महाप्रभू कसा गेला?

एतद्वेदितुमिच्छामि कृष्णकृष्ण महाप्रभो । सम्यग्ब्रूहि दयालो त्वं यदि मच्छ्रोत्रमर्हति ॥ ३,१०.

हे कृष्ण, हे महाप्रभू, मला हे जाणून घ्यायचं आहे; माझ्या कानांना योग्य वाटत असेल तर कृपया सर्व सांग.

श्रीकृष्ण उवाच । तेषु तत्त्वेषु भगवान्स विवेश महाप्रभुः । क्षोभयामास भगवान् संबन्धविधुरो हरिः ॥ ३,१०.

श्रीकृष्ण म्हणाले: त्या तत्त्वांमध्ये भगवंत, महाप्रभू, प्रवेशला; संबंध नसतानाही भगवंत हरिने त्यांना हलवले.

अदौ ससर्ज भगवान् ब्रह्माण्डं कन कात्मकम् । पञ्चाशत्कोटिविस्तीर्णं योजनानां समन्ततः ॥ ३,१०.

सुरुवातीला भगवंताने अणूंनी बनलेलं ब्रह्मांड निर्माण केलं, जे सर्व बाजूंनी पन्नास कोटी योजन एवढं मोठं होतं.

तदूर्ध्वमण्ववयवस्तावान्कनकरूपकः । वर्तते तत ऊर्ध्वं तु पञ्चाशत्कोटिभूतलम् ॥ ३,१०.

त्याच्या वरती अंड्याचा एक भाग आहे, जो सोन्यासारखा तेजस्वी आहे. त्याच्या वरती पन्नास कोटी योजनांची पृष्ठभाग पसरलेली आहे.

एवं कोटिशतं तस्यावयवः परिकीर्तितः । ततश्च सप्तावरणैः समतात्परिधीकृतम् ॥ ३,१०.

अशा रीतीने त्या अंड्याचे शंभर कोटी भाग सांगितले आहेत. त्यानंतर ते सात आवरणांनी पूर्णपणे वेढलेले आहे.

कबन्धावरणं ह्याद्यं कोट्या दशसहस्रकम् । द्वितीया वरणं ज्ञेयं पावकस्य महात्मनः ॥ ३,१०.

पहिलं आवरण कबंध नावाचं असून, ते दहा हजार कोटी योजनांचं आहे. दुसरं आवरण महात्मा अग्नीचं आहे असं समजावं.

अपां दशगुणैर्युक्तं समन्तात्परिधी (खी) कृतम् । तृतीयावरणं ज्ञेयं हरस्यैव महात्मनः ॥ ३,१०.

तिसरं आवरण महात्मा हराचं आहे, ते सर्व बाजूंनी पाण्याने वेढलेलं असून, ते अग्नीपेक्षा दहा पट मोठं आहे.

दशाधिकं पावकाच्च समन्तात्परिवारितम् । चतुर्थावरणं ज्ञेयं नभसोपि महाप्रभो ॥ ३,१०.

चौथं आवरण सर्व बाजूंनी अग्नीपेक्षा दहा पट मोठ्या आकाशाने वेढलेलं आहे, हे महाप्रभू, ते आकाशाचं आहे असं समजावं.

हराद्दशगुणैरेवं समन्तात्परिवारितम् । पञ्चमावरणं ज्ञेयमहङ्काराख्यमेवच ॥ ३,१०.

पाचवं आवरण सर्व बाजूंनी हरापेक्षा दहा पट मोठ्या आवरणाने वेढलेलं आहे, ते अहंकार नावाचं आहे असं ओळखावं.

व्योम्नो दशगुणैरेवं समन्तात्परिवारि तम् । षष्ठमावरणं प्रोक्तं महत्तत्त्वं खगेश्वर ॥ ३,१०.

सहावं आवरण सर्व बाजूंनी आकाशापेक्षा दहा पट मोठ्या आवरणाने वेढलेलं आहे, हे खगेश्वर, ते महत्तत्त्व आहे असं सांगितलं आहे.

अहङ्काराद्दशगुणं समन्तात्परिवारितम् । सप्तमावरणं प्रोक्तं त्रिगुणावरणं प्रभो ॥ ३,१०.

सप्तवं आवरण सर्व बाजूंनी अहंकारापेक्षा दहा पट मोठ्या आवरणाने वेढलेलं आहे, हे प्रभो, ते त्रिगुणांचं आवरण आहे असं सांगितलं आहे.