गरुडपुराणम्

श्रीगरुड उवाच । अजानजस्वरूपं च ब्रूहि कृष्ण महामते । तदन्यांश्च क्रमेणेव वक्तुं कृष्ण त्वमर्हसि ॥ ३,९.

श्रीगरुड म्हणाला : हे कृष्ण, महान बुद्धिमान, अजानांचा स्वभाव मला सांग. आणि इतरांचाही क्रमाने उल्लेख कर, अशी माझी विनंती आहे.

श्रीकृष्ण उवाच । अजानाख्या देवतास्तु तत्तद्देवकुले भवाः । अजानदेवतास्ता हि तेभ्योग्र्याः कर्मदेवताः ॥ ३,९.

श्रीकृष्ण म्हणाले : अजाना नावाच्या देवता त्यांच्या त्यांच्या दिव्य स्थानांमध्ये वास करतात. हे अजाना देवता कर्माने जन्मलेल्या देवतांपेक्षा श्रेष्ठ आहेत.

विराधश्चारुदेष्णश्च तथा चित्ररथस्तथा । धृतराष्ट्रः किशोरश्च हूहूर्हाहास्तथैव च ॥ ३,९.

विराध, आरुदेष्ण, चित्ररथ, धृतराष्ट्र, किशोर, हूहू आणि हाहा—

विद्याधरश्चोग्रसेनो विश्वावसुपरावसू । चित्रसेनश्च गोपालो बलः पञ्चदश स्मृताः ॥ ३,९.

विद्याधर, उग्रसेन, विश्वावसु, परावसु, चित्रसेन, गोपाल आणि बल—हे पंधरा प्रसिद्ध आहेत.

एवमाद्याश्च गन्धर्वाः शतसंख्याः खगेश्वर । अजानजसमा ज्ञेया मुक्तौ संसार एव च ॥ ३,९.

अशा प्रकारे, हे पक्षिराज, शेकड्यांनी असलेले हे प्रमुख गंधर्व अजानांसारखेच समजावेत, मुक्तीत आणि संसारातही.

अज्ञानजास्तु मे देवाः कर्मजेभ्यः शतावराः । घृताची मेनका रंभा उर्वशी च तिलोत्तमा ॥ ३,९.

पण माझे अज्ञानाने जन्मलेले देव, कर्माने जन्मलेल्या देवांपेक्षा शेकड्यांनी कमी आहेत : घृताची, मेनका, रंभा, उर्वशी आणि तिलोत्तमा.

सुकेतुः शबरी चैव मञ्जुघोषा च पिङ्गला । इत्यादिकं यक्षरत्नं सह संपरिकीर्तितम् ॥ ३,९.

सुकेंतु, शबरी, मंजुघोषा, पिंगला आणि इतर असे यक्षरत्न सुद्धा त्यांच्याबरोबर सांगितलेले आहेत.

अजानजसमा ह्येते कर्मजेभ्यः शतावराः । विश्वामित्रो वसिष्ठश्च नारदश्च्यवनस्तथा ॥ ३,९.

हे सुद्धा अजानांसारखेच आहेत, पण कर्माने जन्मलेल्या देवांपेक्षा शेकड्यांनी कमी आहेत : विश्वामित्र, वसिष्ठ, नारद आणि च्यवन—

उतथ्यश्च मुनिश्चैतान्द्राजपित्वा खगेश्वर । ऋषयश्च महात्मानो ह्यजानजसमाः स्मृताः ॥ ३,९.

उतथ्य आणि इतर ऋषी, ज्यांनी राजेपद भूषवले, हे पक्षिराज, हे सुद्धा महान आत्म्यांचे ऋषी म्हणून अजानांसारखेच ओळखले जातात.

शतर्चिः कश्यपो ज्ञेयो मध्यमश्च पराशरः । पावमान्यः प्रगाथश्च क्षुद्रसूक्तश्च देवलः ॥ ३,९.

शतर्ची, कश्यप, मध्यम, पराशर, पावमानीय, प्रगाथ, क्षुद्रसूक्त आणि देवल—

गृत्समदो ह्यासुरिश्च भरद्वाजोथ मुद्गलः । उद्दालको ह्यृष्यशृङ्गः शङ्खः सत्यव्रतस्तथा ॥ ३,९.

गृत्समद, आसुरी, भरद्वाज, मुद्गल, उद्दालक, ऋष्यशृंग, शंख आणि सत्यव्रत—

सुयज्ञश्चैव बाभ्रव्यो माण्डूकश्चैव बाष्कलः । धर्माचार्यस्तथागस्त्यो दाल्भ्यो दार्ढ्यच्युतस्तथा ॥ ३,९.

सुयज्ञ, बाभ्रव्य, मांढूक, बाष्कल, धर्माचार्य, अगस्त्य, दाल्भ्य आणि दार्ढ्यच्युत—

कवषो हरितः कण्वो विरूपो मुसलस्तथा । विष्णुवृद्धश्च आत्रेयः श्रीवत्सो वत्सलेत्यपि ॥ ३,९.

कवष, हरित, कण्व, विरूप, मुसल, विष्णुवृद्ध, आत्रेय, श्रीवत्स आणि वत्सल देखील.

भार्गवश्चाप्नवानश्च माण्डूकेयस्तथैव । मण्डूकश्चैव जाबचलिः वीतिहव्यस्तथैव च ॥ ३,९.

भार्गव, आप्नवान, मांडूकेय, मांडूक, जाबचली आणि वीतिहव्य हेही तसंच.

गृत्समदः शौनकश्च इत्याद्या ऋषयः स्मृताः । एतेषां श्रवणादेव हरिः प्रीणाति सर्वदा ॥ ३,९.

गृत्समद आणि शौनक हेही ऋषी म्हणून ओळखले जातात; त्यांच्या नावाचा उच्चार जरी केला तरी हरि नेहमी प्रसन्न होतो.

ब्रुवे द्व्यष्टसहस्रं च शृणु तार्क्ष्य मम स्त्रियः । अग्निपुत्रास्तु यद्द्व्यष्टसहस्रञ्च मम स्त्रियः । अजानजसमा ह्येता (ते) नात्र कार्या विचारणा ॥ ३,९.

तार्क्ष्य, मी तुला सांगतो की माझ्या आठ हजार पत्नी आहेत; अग्नीपासून जन्मलेल्या पण आठ हजारच आहेत, त्या अजानापासून जन्मलेल्या स्त्रियांसारख्या आहेत—यात अधिक विचार करण्याची गरज नाही.

त्वष्टुः पुत्री कशेरूश्च तासां मध्ये गुणाधिका । तदनन्तरजान्वक्ष्ये शृणु सम्यक्खगेश्वर ॥ ३,९.

त्यांच्यात तवष्टाचा कन्या कशेरू गुणांनी सर्वांत श्रेष्ठ आहे; तिच्यानंतर जन्मलेल्या मी आता सांगतो, नीट ऐक, पक्षिराज.

आजानेभ्यस्तु पितरः सप्तभ्योन्ये शतावराः । तथाधिका हि पितर इति वेदविदां मतम् ॥ ३,९.

अजानांपासून सात वेगळ्या पितरांच्या शाखा आहेत, प्रत्येकी शंभर पिढ्या; म्हणून पितरांची संख्या खूप आहे असं वेदज्ञ मानतात.

तदनन्तराजान्वक्ष्ये शृणु त्वं द्विजसत्तम । अष्टाभ्यो देवगन्धर्वा अष्टोत्तरशतं विना ॥ ३,९.

आता मी अजानांनंतर जन्मलेल्या सांगतो—ऐक, श्रेष्ठ द्विजा; आठ देवगंधर्वांच्या गटांतून, एकशे आठ वगळता.

तेभ्यः शतगुणानन्दा देवप्रेष्यास्तु मुख्यतः । स्वमुखेनेव देवैश्च आज्ञाप्याः सर्वदा गणाः ॥ ३,९.

त्यांच्यापासून देवांचे सेवक शंभरपट अधिक आनंदी असतात आणि मुख्यत्वे देवांची सेवा करतात; हे गट देवांनी स्वतः नेहमी आज्ञा दिलेले असतात.

आख्याता देवगन्धर्वास्तेभ्यस्ते च शतावराः । तेभ्यस्तु क्षितिपा ज्ञेया अवराश्च शतैर्गुणैः ॥ ३,९.

देवगंधर्व सांगितले गेले, त्यांच्यापासून शंभर पिढ्या निर्माण झाल्या; त्यांच्यापासून राजे ओळखावेत, आणि जे कमी आहेत ते शंभरपट वाढतात.

तेभ्यः शतगुणाज्ञेया मानुषेषूत्तमा गणाः । एवं प्रासंगिकानुक्त्वा प्रकृतं ह्यनुसराम्यहम् । एवं ब्रह्मादयो देवा लक्ष्म्याद्या अपि सर्वशः ॥ ३,९.

त्यांच्यापासून माणसांमध्ये जे श्रेष्ठ गट आहेत ते शंभरपट अधिक मानले जातात; असे संबंधित सांगून आता मूळ विषयाकडे वळतो; ब्रह्मा आणि इतर देव, लक्ष्मी वगैरे सर्व प्रकारे आहेत.

स्तुत्वा तूष्णीं स्थिताः सर्वे प्राञ्जलीकृत्य भो द्विज ॥ ३,९.

स्तुती करून सर्वजण हात जोडून शांतपणे उभे राहिले, हे द्विजा.

इति स्तुतश्च देवेशो भगवान् हरिरव्ययः । तेषामायतनं दातुं मनसा समचिन्तयत् ॥ ३,९.

अशा प्रकारे स्तुती झाल्यावर देवांचा स्वामी, अविनाशी हरि, त्यांना निवासस्थान कसे द्यावे याचा मनात विचार करू लागला.

इदं पवित्रमारोग्यं पुण्यं पापप्रणाशनम् । हरिप्रसादजनकं स्वरूपसुखसाधनम् ॥ ३,९.

हे पवित्र, आरोग्यदायक, पुण्यदायी आणि पाप नष्ट करणारे आहे; हे हरिप्रसाद मिळवून देणारे आणि स्वतःच्या स्वरूपातील सुख मिळवून देणारे आहे.

इदं तु स्तवनं विप्रा न पठन्तीह मानवाः । न शृण्वन्ति च ये नित्यं ते सर्वे चैव मायिनः ॥ ३,९.

पण हे स्तवन जे माणसं इथे म्हणत नाहीत, ब्राह्मणांनो, किंवा रोज ऐकत नाहीत, ती सर्व भ्रमित असतात.

नस्मरन्तोन्तरं नित्यं ये भुञ्जन्ति नराधमाः । तैर्भुक्ता सततं विष्ठा सदा क्रिमिशतैर्युता ॥ ३,९.

जे नराधम हे आतून नेहमी आठवत नाहीत आणि तरीही जेवतात, ते नेहमी विष्ठाच खातात, आणि त्यांच्यासोबत नेहमी शेकडो किडे असतात.

श्रीगरुडमहापुराणम् १० गरुड उवाच । देवैरेवं स्तुतो विष्णुर्भगवान्सात्त्वतां पतिः । कीदृशं ह्याश्रयं दत्त्वैषां विवेश महाप्रभुः ॥ ३,१०.

गरुड म्हणाला: अशा प्रकारे देवांनी स्तुती केल्यावर भगवंत विष्णू, सात्त्वतांचा स्वामी, त्यांना कसे निवासस्थान दिले आणि तो महाप्रभू कसा गेला?

एतद्वेदितुमिच्छामि कृष्णकृष्ण महाप्रभो । सम्यग्ब्रूहि दयालो त्वं यदि मच्छ्रोत्रमर्हति ॥ ३,१०.

हे कृष्ण, हे महाप्रभू, मला हे जाणून घ्यायचं आहे; माझ्या कानांना योग्य वाटत असेल तर कृपया सर्व सांग.