गरुडपुराणम्

इदमाप हरेस्तार्क्ष्यस्तार्क्ष्यादाप ततो भृगुः । भृगोर्वसिष्ठः संप्राप वामदेवस्ततः पुनः ॥ २,४९.

तार्क्ष्याने हे हरिपासून मिळवले; तार्क्ष्यापासून भृगुने घेतले; भृगुपासून वसिष्ठाने मिळवले; आणि वसिष्ठापासून वामदेवाने घेतले.

पराशरमुनिः प्राप तस्माद्व्यासस्ततो ह्यहम् । मया तु भवतां प्रोक्तं परं गुह्यं हरेरिदम् ॥ २,४९.

त्यांच्याकडून पराशर ऋषींनी मिळवले; मग व्यासांनी, आणि मग मी; आता मी तुम्हाला हे हरिचे श्रेष्ठ गुपित सांगितले आहे.

य इदं शृणुयान्मर्त्यो यो वाप्यभिदधाति च । इहामुत्र च लोके स सर्वत्र सुखमाप्नुयात् ॥ २,४९.

जो कोणी मनुष्य हे ऐकतो किंवा म्हणतो, या जगात किंवा पुढच्या जगात, तो सर्वत्र सुख मिळवतो.

व्रजतः संयमन्यां यद्दुः खमत्र निरूपितम् । अस्य श्रवणतः पुण्यं तन्मुक्तो जायते ततः ॥ २,४९.

स्वयं संयम सोडणाऱ्यांसाठी येथे ज्या यातना सांगितल्या आहेत, त्या ऐकल्याने पुण्य मिळते आणि त्या यातनांपासून मुक्ती होते.

अत्रोक्तकर्मपाकादिश्रवणाच्च नृणामिह । वैराग्यमावहेद्यस्मात्तस्माच्छ्रोतव्यमेव च ॥ २,४९.

येथे सांगितलेल्या कर्मफळांच्या आणि त्यांच्या परिणामांच्या ऐकण्याने माणसाच्या मनात वैराग्य येते; म्हणून हे नक्कीच ऐकावे.

भजत जितहृषीकाः कृष्णमेनं मुनीशं समजनि बत यस्माद्गीः सुधासारधारा । पृषतमपि यदीयं वर्णरूपं निपीय श्रुतिपुटचुलुकेन प्राप्नुयादात्मनैक्यम् ॥ २,४९.

ज्यांनी आपल्या इंद्रियांना जिंकले आहे, त्या मुनींच्या अधिपती कृष्णाची भक्ती करा. ज्याच्यापासून अमृतासारखी वाणी निर्माण झाली, त्याच्या शब्दांचा एक थेंब जरी कानरूपी पेल्याने प्यायला, तरी आत्म्याशी एकरूपता मिळते.

व्यास उवाच । इति सूतमुखोद्गीर्णांसर्वशास्त्रार्थमण्डिताम् । वैष्णवीं वाक्सुधां पीत्वा ऋषयस्तुष्टिमाययुः ॥ २,४९.

व्यास म्हणाले: सूताच्या तोंडून उच्चारलेली, सर्व शास्त्रांच्या साराने युक्त अशी वैष्णव वाणीचे अमृत पिऊन ऋषी तृप्त झाले.

प्रशशंसुस्तथान्योन्यं सूतं सर्वार्थदर्शिनम् । प्रहर्षमतुलं प्रापुर्मुनयः शौनकादयः ॥ २,४९.

ते एकमेकांचे आणि सर्वार्थ जाणणाऱ्या सूताचे कौतुक करू लागले; शौनक व इतर मुनींना अतुल आनंद मिळाला.

इति हरिवचनानि सूतवाचा खगपतिसंशयभेदकानि यानि । स मुनिरपि निशम्य शौनकेन्द्रो बहुतरमानयति स्म चात्मनि स्वम् ॥ २,४९.

सूताने सांगितलेली, खगाधिपतीच्या शंका दूर करणारी हरिवाणी शौनक ऋषींनी ऐकली आणि मग त्यांनी ती मनात खोलवर विचारात घेतली.

अपूजयंस्ते मुनयस्तदानीमुदाखाग्भिर्मुहुरेव सूतम् । धन्योऽसि सूत त्वमिहेत्युदैरयन्व्यसर्जयंस्तं च निवर्तितेऽध्वरे ॥ २,४९.

त्या वेळी मुनींनी आनंदाने पुन्हा पुन्हा सूताचे कौतुक केले, 'सूत, तू खरोखर धन्य आहेस' असे म्हणाले आणि यज्ञ पूर्ण झाल्यावर त्याला निरोप दिला.

पुराणं गारुडं पुण्यं पवित्रं पापनाशनम् २,४९.

गाडुर्पुराण हे पुण्यदायक, पवित्र आणि पापांचा नाश करणारे आहे.

श्रुत्वा दानानि देयानि वाचकायाखिलानि च । पूर्वोक्तशयनादीनि नान्यथा सफलं भवेत् ॥ २,४९.

दान द्यावीत, वाचकाला सर्व काही द्यावं, आणि आधी सांगितलेली शय्यादेखील द्यावी. हे जर दिलं नाही, तर त्याचा योग्य फल मिळत नाही.

पुराणं पूजयेत्पूर्वं वाचकं तदनन्तरम् । वस्त्रालङ्कारगोदानैर्दक्षिणाभिश्च सादरम् ॥ २,४९.

सर्वप्रथम पुराणाची पूजा करावी, त्यानंतर वाचकाची आदराने पूजा करावी. त्याला वस्त्र, दागिने, गायी आणि दक्षिणा यांसह सन्मान द्यावा.

अन्नदानैर्हेमदानैर्भमिदानैश्च भूरिभिः । पूजयेद्वाचकं भक्त्या बहुपुण्यफलाप्तये ॥ २,४९.

भोजन, सोनं आणि जमीन यांची भरपूर दानं देऊन, वाचकाची भक्तीभावाने पूजा करावी, म्हणजे अनेक पुण्य फळं मिळतात.

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यथापि परिकीर्तयेत् । विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं व्रजेत् ॥ २,४९.

जो मनुष्य हे ऐकतो किंवा म्हणतो, तो भयंकर यातना टाकून देतो, त्याचे पाप धुतले जातात आणि तो स्वर्गात जातो.

नमो नारायणायेति तस्मै वै मूलरूपिणे । नमस्कृत्य प्रवक्ष्यामि नारायणकथामिमाम् ॥ ३,१.

त्या मूळस्वरूप असलेल्या नारायणाला नमस्कार. त्याला वंदन करून मी ही नारायणाची कथा सांगतो.

शौनकाद्या महात्मानो ह्यृषयो ब्रह्मवादिनः । नैमिषाख्ये महापुण्ये तपस्तेपुर्महत्तरम् ॥ ३,१.

शौनक व इतर महान आत्म्यांनी, जे ब्रह्मज्ञानात तल्लीन होते, त्या पुण्यवान नैमिष क्षेत्रात मोठं तप केलं.

जितेन्द्रिया जिताहाराः संतः सत्यपरायणाः । यजन्तः परया भक्त्या विष्णुमाद्यं जगद्गुरुम् ॥ ३,१.

ज्यांनी इंद्रिये आणि आहार जिंकले होते, जे सज्जन आणि सत्याचे पालन करणारे होते, त्यांनी परम भक्तीने विश्वगुरू विष्णूची पूजा केली.

गृणन्तः परमं ब्रह्म जगच्चक्षुर्महौजसः । सर्वशास्त्रार्थतत्त्वज्ञास्तेपुर्नैमिष कानने ॥ ३,१.

ते सर्वश्रेष्ठ ब्रह्म, जगाचा नेत्र, प्रचंड तेजस्वी, आणि सर्व शास्त्रांचा खरा अर्थ जाणणारे ऋषी, नैमिषाच्या अरण्यात राहात होते.

यज्ञैर्यज्ञपतिं केचिज्ज्ञानैर्ज्ञानात्मकं परम् । केचित्परमया भक्त्या नारायणमपूजयन् ॥ ३,१.

काहींनी यज्ञांनी यज्ञपतीची पूजा केली, काहींनी ज्ञानाने ज्ञानस्वरूपाची, आणि काहींनी परम भक्तीने नारायणाची पूजा केली.

एकदा तु महात्मानः समाजं चक्रुरुत्तमाः । धर्मार्थकाममोक्षाणामुपायं ज्ञातुमिच्छवः ॥ ३,१.

एकदा हे महान ऋषी, उत्तम लोक, धर्म, अर्थ, काम आणि मोक्ष यांचा उपाय जाणून घेण्यासाठी एकत्र जमले.

षद्विंशतिसहस्राणि मुनीनामूर्ध्वरेतसाम् । तेषां शिष्यप्रशिष्याणां संख्या वक्तुं न शङ्क्यते ॥ ३,१.

सत्याशी निष्ठावान, ब्रह्मचर्य पाळणारे छब्बीस हजार ऋषी होते; त्यांच्या शिष्यांची आणि उपशिष्यांची संख्या सांगता येत नाही.

मुनयो भावितात्मानो मिलितास्ते महोजसः । लोकानुग्रहकर्तारो वीतरागा विमत्सराः ॥ ३,१.

हे मन शुद्ध केलेले, प्रचंड तेजस्वी, लोकांचे कल्याण करणारे, राग आणि मत्सर नसलेले ऋषी एकत्र आले.

कथं हरौ मनुष्याणां भक्तिरव्यभिचारिणी । केन सिध्येत्तु सकलं कर्म त्रिविधमात्मनः ॥ ३,१.

माणसांमध्ये हरिप्रती अढळ भक्ती कशी निर्माण होईल? आणि आत्म्याची तिन्ही प्रकारची कर्मे कोणत्या उपायाने सिद्ध होतील?

इत्येवं प्रष्टुमात्मानमुद्यतान्प्रेक्ष्य शौनकः । सांज लिर्वाक्यमाह स्म विनयावनतः सुधीः ॥ ३,१.

त्यांना असे विचारायला सज्ज पाहून, शौनक हा विनयशील आणि बुद्धिमान ऋषी, सौम्य शब्दांत बोलला.

शौनक उवाच । आस्ते सिद्धाश्रमे पुण्ये सूतः पौराणिकोत्तमः । स एतदखिलं वेत्ति व्यासशिष्यो यतीश्वरः ॥ ३,१.

शौनक म्हणाला: सिद्धांच्या पवित्र आश्रमात सुत नावाचा, पुराणांचा श्रेष्ठ वाचक राहतो; तो व्यासांचा शिष्य आणि महान तपस्वी सर्व काही जाणतो.

तस्मात्तमेव पृच्छाम इत्येवं शौनको मुनिः । अथ ते ऋषयो जग्मुः पुण्यं सिद्धाश्रमं ततः ॥ ३,१.

म्हणून आपण त्यालाच विचारूया, असं शौनक ऋषी म्हणाला. मग ते सर्व ऋषी त्या पवित्र सिद्धाश्रमात गेले.

पप्रच्छुस्ते सुखासीनं नैमिषारण्यवासिनः । ऋषय ऊचुः । वयं त्वतिथयः प्राप्तास्त्वातिथेयोसि सुव्रत ॥ ३,१.

ते नैमिषारण्यातील, सुखाने बसलेल्या त्या सुताला विचारू लागले. ऋषी म्हणाले: आम्ही तुझ्याकडे पाहुणे म्हणून आलो आहोत, आणि तू आमचा आदर करणारा यजमान आहेस, हे सदाचारी.