गरुडपुराणम्

प्रौढवैराग्यमास्थाय भजते मामनन्यभाक् । पूर्णदृष्टिः प्रसन्नात्मा स वै मोक्षमवाप्नुयात् ॥ २,४९.

परिपक्व वैराग्य धारण करून, एकनिष्ठ भावाने माझी उपासना करणारा, पूर्ण दृष्टिकोन आणि प्रसन्न मन असलेला — तोच खऱ्या अर्थाने मुक्ती मिळवतो.

त्यक्त्वा गृहं च यस्तीर्थे निवसेन्मरणोत्सुकः । मुक्तिक्षेत्रेषु म्रियते स वै मोक्षमवाप्नुयात् ॥ २,४९.

जो घर सोडून, तीर्थस्थानी राहतो, मृत्यूची वाट पाहतो आणि मुक्तीच्या क्षेत्रात प्राण सोडतो, तोच खऱ्या अर्थाने मुक्ती मिळवतो.

अयोध्या मथुरा माया काशी काञ्ची अवन्तिक । पुरी द्वारवती ज्ञेयाः सप्तैता मोक्षदायिकाः ॥ २,४९.

अयोध्या, मथुरा, माया, काशी, कांची, अवंतिका आणि पुरी द्वारवती — ही सात शहरे मुक्ती देणारी म्हणून ओळखावीत.

इति ते कथितं तार्क्ष्य मोक्षधर्मं सनातनम् । ज्ञानवैराग्यसहितं श्रुत्वा मोक्षमवाप्नुयात् ॥ २,४९.

तार्क्ष्य, मी तुला हा सनातन मोक्षधर्म, ज्ञान आणि वैराग्य यांसह सांगितला. हे ऐकल्यावर माणसाला मोक्ष मिळतो.

मोक्षं गच्छन्ति तत्त्वज्ञा धार्मिकाः स्वर्गतिं नराः । पापिनो दुर्गतिं यान्ति संसरन्ति खगादयः ॥ २,४९.

जे सत्य जाणतात ते मोक्षाला पोहोचतात; जे धर्माचरण करतात ते स्वर्गात जातात; पापी माणसे वाईट अवस्थेला जातात आणि पक्षी व इतर जीव जन्ममरणाच्या फेऱ्यातच राहतात.

सूत उवाच । स्वप्रश्रोत्तरराद्धान्तमेवं भगवतो मुखात् । श्रुत्वा हृष्टतनुस्तार्क्ष्यो ननाम जगदीश्वरम् ॥ २,४९.

सूतम्हणाले: स्वतःच्या प्रश्नोत्तरातून आलेले हे अंतिम ज्ञान भगवंताच्या तोंडून ऐकून तार्क्ष्याचा देह आनंदाने पुलकित झाला आणि त्याने जगदाधीशाला वंदन केले.

सन्देहो मे महान्नष्टो भवद्वाक्यविरोचनात् । इत्युक्त्वा विष्णुमामन्त्र्य स गतः कश्यपाश्रमम् ॥ २,४९.

'तुमच्या प्रकाशक वचनांमुळे माझा मोठा संशय दूर झाला,' असे म्हणून त्याने विष्णूला वंदन केले आणि मग कश्यपांच्या आश्रमात गेला.

सद्यो देहान्तरं याति यथा याति विलम्बतः । अनयोरुभयोश्चैव न विरोधस्तथैव वः ॥ २,४९.

कोणी लगेच दुसरे शरीर मिळवतो, तर कोणी थोडा विलंबाने; या दोन्हीमध्ये आणि तुमच्यासाठीही काही विरोध नाही.

सर्वमाख्यातवांस्तात श्रुतो भगवतो यथा । मारीचोऽपि मुदं लेभे श्रुत्वा वाक्यं रमापतेः ॥ २,४९.

माझ्या प्रिय, भगवंताकडून जसे ऐकले तसे सर्व सांगितले आहे; लक्ष्मीपतींचे वचन ऐकून मारीचालाही आनंद झाला.

अपाकृतस्तु सन्देहो ब्राह्मणा भवतां मया । उक्तं सुपर्णसंज्ञन्तु पुराणं परमाद्भुतम् ॥ २,४९.

ब्राह्मणहो, मी तुमचे सर्व शंका दूर केल्या; मी तुम्हाला हे अद्भुत आणि प्राचीन सुपर्ण नावाचे पुराण सांगितले.

इदमाप हरेस्तार्क्ष्यस्तार्क्ष्यादाप ततो भृगुः । भृगोर्वसिष्ठः संप्राप वामदेवस्ततः पुनः ॥ २,४९.

तार्क्ष्याने हे हरिपासून मिळवले; तार्क्ष्यापासून भृगुने घेतले; भृगुपासून वसिष्ठाने मिळवले; आणि वसिष्ठापासून वामदेवाने घेतले.

पराशरमुनिः प्राप तस्माद्व्यासस्ततो ह्यहम् । मया तु भवतां प्रोक्तं परं गुह्यं हरेरिदम् ॥ २,४९.

त्यांच्याकडून पराशर ऋषींनी मिळवले; मग व्यासांनी, आणि मग मी; आता मी तुम्हाला हे हरिचे श्रेष्ठ गुपित सांगितले आहे.

य इदं शृणुयान्मर्त्यो यो वाप्यभिदधाति च । इहामुत्र च लोके स सर्वत्र सुखमाप्नुयात् ॥ २,४९.

जो कोणी मनुष्य हे ऐकतो किंवा म्हणतो, या जगात किंवा पुढच्या जगात, तो सर्वत्र सुख मिळवतो.

व्रजतः संयमन्यां यद्दुः खमत्र निरूपितम् । अस्य श्रवणतः पुण्यं तन्मुक्तो जायते ततः ॥ २,४९.

स्वयं संयम सोडणाऱ्यांसाठी येथे ज्या यातना सांगितल्या आहेत, त्या ऐकल्याने पुण्य मिळते आणि त्या यातनांपासून मुक्ती होते.

अत्रोक्तकर्मपाकादिश्रवणाच्च नृणामिह । वैराग्यमावहेद्यस्मात्तस्माच्छ्रोतव्यमेव च ॥ २,४९.

येथे सांगितलेल्या कर्मफळांच्या आणि त्यांच्या परिणामांच्या ऐकण्याने माणसाच्या मनात वैराग्य येते; म्हणून हे नक्कीच ऐकावे.

भजत जितहृषीकाः कृष्णमेनं मुनीशं समजनि बत यस्माद्गीः सुधासारधारा । पृषतमपि यदीयं वर्णरूपं निपीय श्रुतिपुटचुलुकेन प्राप्नुयादात्मनैक्यम् ॥ २,४९.

ज्यांनी आपल्या इंद्रियांना जिंकले आहे, त्या मुनींच्या अधिपती कृष्णाची भक्ती करा. ज्याच्यापासून अमृतासारखी वाणी निर्माण झाली, त्याच्या शब्दांचा एक थेंब जरी कानरूपी पेल्याने प्यायला, तरी आत्म्याशी एकरूपता मिळते.

व्यास उवाच । इति सूतमुखोद्गीर्णांसर्वशास्त्रार्थमण्डिताम् । वैष्णवीं वाक्सुधां पीत्वा ऋषयस्तुष्टिमाययुः ॥ २,४९.

व्यास म्हणाले: सूताच्या तोंडून उच्चारलेली, सर्व शास्त्रांच्या साराने युक्त अशी वैष्णव वाणीचे अमृत पिऊन ऋषी तृप्त झाले.

प्रशशंसुस्तथान्योन्यं सूतं सर्वार्थदर्शिनम् । प्रहर्षमतुलं प्रापुर्मुनयः शौनकादयः ॥ २,४९.

ते एकमेकांचे आणि सर्वार्थ जाणणाऱ्या सूताचे कौतुक करू लागले; शौनक व इतर मुनींना अतुल आनंद मिळाला.

इति हरिवचनानि सूतवाचा खगपतिसंशयभेदकानि यानि । स मुनिरपि निशम्य शौनकेन्द्रो बहुतरमानयति स्म चात्मनि स्वम् ॥ २,४९.

सूताने सांगितलेली, खगाधिपतीच्या शंका दूर करणारी हरिवाणी शौनक ऋषींनी ऐकली आणि मग त्यांनी ती मनात खोलवर विचारात घेतली.

अपूजयंस्ते मुनयस्तदानीमुदाखाग्भिर्मुहुरेव सूतम् । धन्योऽसि सूत त्वमिहेत्युदैरयन्व्यसर्जयंस्तं च निवर्तितेऽध्वरे ॥ २,४९.

त्या वेळी मुनींनी आनंदाने पुन्हा पुन्हा सूताचे कौतुक केले, 'सूत, तू खरोखर धन्य आहेस' असे म्हणाले आणि यज्ञ पूर्ण झाल्यावर त्याला निरोप दिला.

पुराणं गारुडं पुण्यं पवित्रं पापनाशनम् २,४९.

गाडुर्पुराण हे पुण्यदायक, पवित्र आणि पापांचा नाश करणारे आहे.

श्रुत्वा दानानि देयानि वाचकायाखिलानि च । पूर्वोक्तशयनादीनि नान्यथा सफलं भवेत् ॥ २,४९.

दान द्यावीत, वाचकाला सर्व काही द्यावं, आणि आधी सांगितलेली शय्यादेखील द्यावी. हे जर दिलं नाही, तर त्याचा योग्य फल मिळत नाही.

पुराणं पूजयेत्पूर्वं वाचकं तदनन्तरम् । वस्त्रालङ्कारगोदानैर्दक्षिणाभिश्च सादरम् ॥ २,४९.

सर्वप्रथम पुराणाची पूजा करावी, त्यानंतर वाचकाची आदराने पूजा करावी. त्याला वस्त्र, दागिने, गायी आणि दक्षिणा यांसह सन्मान द्यावा.

अन्नदानैर्हेमदानैर्भमिदानैश्च भूरिभिः । पूजयेद्वाचकं भक्त्या बहुपुण्यफलाप्तये ॥ २,४९.

भोजन, सोनं आणि जमीन यांची भरपूर दानं देऊन, वाचकाची भक्तीभावाने पूजा करावी, म्हणजे अनेक पुण्य फळं मिळतात.

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यथापि परिकीर्तयेत् । विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं व्रजेत् ॥ २,४९.

जो मनुष्य हे ऐकतो किंवा म्हणतो, तो भयंकर यातना टाकून देतो, त्याचे पाप धुतले जातात आणि तो स्वर्गात जातो.

नमो नारायणायेति तस्मै वै मूलरूपिणे । नमस्कृत्य प्रवक्ष्यामि नारायणकथामिमाम् ॥ ३,१.

त्या मूळस्वरूप असलेल्या नारायणाला नमस्कार. त्याला वंदन करून मी ही नारायणाची कथा सांगतो.

शौनकाद्या महात्मानो ह्यृषयो ब्रह्मवादिनः । नैमिषाख्ये महापुण्ये तपस्तेपुर्महत्तरम् ॥ ३,१.

शौनक व इतर महान आत्म्यांनी, जे ब्रह्मज्ञानात तल्लीन होते, त्या पुण्यवान नैमिष क्षेत्रात मोठं तप केलं.

जितेन्द्रिया जिताहाराः संतः सत्यपरायणाः । यजन्तः परया भक्त्या विष्णुमाद्यं जगद्गुरुम् ॥ ३,१.

ज्यांनी इंद्रिये आणि आहार जिंकले होते, जे सज्जन आणि सत्याचे पालन करणारे होते, त्यांनी परम भक्तीने विश्वगुरू विष्णूची पूजा केली.