रुद्राची कारणभूत शक्ती, जी त्रीपट उन्नत आहे, तीन गुणांनी युक्त आहे आणि लाल रंगाची आहे, तिचा विचार साधकाने करावा. त्या रुद्रतत्त्वाचा विस्तार व उन्नती, तसेच त्याचा गूढ तत्त्व, याचा ध्यान करणे आवश्यक आहे. रुद्राचा कारण, कासव, मगर, वारा, देवता आणि प्रभूचा मूळ कारण या सर्वांचा विचार करावा. रुद्रतत्त्व बिंदूने चिन्हांकित आहे, आणि त्याचा विस्तार आठ कोटींवर पसरलेला आहे, तसेच त्याची उन्नतीही तशीच आहे. त्या तत्त्वावर बारापदरी कमळ आहे, आणि शांतीला पार केलेले प्रभू त्यावर विराजमान आहेत. शिखरस्थ कारण आणि ईशान, ज्याला सदा शिव म्हणून स्मरण केले जाते, त्याचा विचार करावा. हे तत्त्व सोळा कोटींवर पसरलेले आहे, आणि त्याची उन्नती पंचवीस आहे. गुणांचा, गुरूचा, बीजगुरूचा, शक्तिपथाचा आणि धर्मात्म्याचा विचार करावा. कमळाच्या परिअर्प आणि तंतू, वर आणि खाली दोन चेहरे असलेले, हे साकार रूप आहे. शिवाच्या आसनावर बसलेले तत्त्व, त्याचा स्वरूप, "ही हौं" या मंत्राने, ज्ञानरूप शरीराला नमस्कार करावा. सदा शिव पाच मुखांनी, दहा हातांनी आपल्या इच्छेनुसार वस्तू धारण करतो. उजव्या आणि डाव्या हातात तो सर्प आणि जपमाळ धरतो. सदा शिवाच्या तीन डोळ्यांमध्ये इच्छा, ज्ञान आणि क्रिया या शक्ती आहेत. या विधीचे तीन वर्षे पालन केल्याने साधकाला दिवस-रात्र दीर्घायुष्य मिळते. तीन दिवस केले तरी एक वर्षाचे आयुष्य मिळते. आता गण आणि इतर देवतांची पूजा मी सांगतो, जी नेहमीच परमस्वर्ग प्रदान करते. देवीचे हृदय व अंग, गुरुचे चरण आणि दुर्गा यांची पूजा करावी. हृदयापासून नवशक्ती—रुद्र, चंडा, प्रचंडा—यांची पूजा करावी. चंडिका, जी उग्र स्वरूपाची आहे, आणि संकटात रक्षण करणारी दुर्गा, यांची पूजा करावी. सदा शिव, महान प्रेत, कमळासन, आणि मंत्र—"ॐ ह्रां ह्रीं क्षें क्षैं स्त्रीं स्कीं रों स्प्हें स्प्हीं शां"—कमळासन, स्वरूप आणि त्रिपुराचे हृदय, यांची पूजा करावी. कमळासनावर ब्रह्मा, ब्रह्माणी आणि महेश्वरी यांची पूजा करावी. चामुंडा आणि चंडिका, नंतर भैरव नावाने भैरव यांची पूजा करावी. कपाली, भीषण, संहार आणि आठ भैरव यांची पूजा करावी. वटुका, दुर्गा, विघ्नराजा, गुरु आणि क्षेत्रपाल यांची पूजा करावी. ती देवी जी शुभ्र आहे, वरदान देणारी, जपमाळ आणि पुस्तक धारण करणारी, अभयमुद्रासह आहे, तिची पूजा करावी. याप्रमाणे, "त्रिपुरा आणि इतरांची पूजा वर्णन" या नावाने आचारकांडातील चोवीसवा अध्याय समाप्त होतो. आता "ऐं क्रीं श्रीं स्प्हें क्षौं" या मंत्राने अनंत शक्तीच्या पादुका मी पूजतो—नमस्कार. "ऐं श्रीं फ्रौं क्षौं" या मंत्राने मूल शक्तीच्या पादुका पूजतो—नमस्कार. "ॐ ह्रिं हुं" या मंत्राने हाटकॆश्वर देवाच्या पादुका पूजतो—नमस्कार. "ॐ ह्रिं श्रीं" या मंत्राने अनंत नावाच्या कमळासनाची पूजा करतो, ज्यात पृथ्वी, सर्व लोक, द्वीप, समुद्र, आणि दिशा समाविष्ट आहेत—नमस्कार. "ह्रिं श्रीं"—निवृत्तीपासून सुरू होणाऱ्या शक्ती, पृथ्वीपासून सुरू होणाऱ्या तत्त्वे, अनंतापासून सुरू होणारे लोक, "ॐ" पासून सुरू होणारे अक्षर—या सर्वांचा मंत्र म्हणजे महान प्रभू, सिद्ध ज्ञानाचा सार, परम अमृतसागर, सर्व जीवांचा स्रोत, सर्व दिशांचा विस्तार, सहा अंग, सदा शिवाच्या समुद्रातील जल, महान समुद्राची पूर्णता, समृद्धीचे निवास, ज्ञानाची पूर्णता, सर्जन व जाणण्याचे गुण, ज्येष्ठ चक्राचा सार, रुद्राची शक्ती आणि तत्त्व. "आसनपूजेचे वर्णन" या नावाने आचारकांडातील पंचवीसवा अध्याय समाप्त होतो. पुढे करण्यासाचा विधी येतो. कमळमुद्रा करून, "नौम"—अनामिकेला नमस्कार; "तौम"—तर्जनीला नमस्कार; "लम्"—तळव्याला नमस्कार, या मंत्रांचे स्थान करावे. शरीरावर मंत्र स्थान करण्याचा विधी: "ऐं, ह्रिं, श्रीं"—तळव्याला नमस्कार. "ऐं, ह्रिं, श्रीं, ह्रिं, स्प्हैं"—शुभ्र देवीला नमस्कार; "स्प्हैं"—कुब्जिकेला नमस्कार; "स्प्हौं"—कुब्जिकेला, पूर्वमुखाला नमस्कार; "ॐ ह्रिं श्रीं किलिकिली"—पश्चिममुखाला नमस्कार; "ॐ"—शुभ्र देवीला, हृदयाला नमस्कार; "क्षौं (क्षें, ऐं)"—कुब्जिकेला, मस्तकाला, स्वाहा; अघोरमुखीला कवचाला, हुं; किलिकिली, विच्छे, शस्त्राला, फट. "ऐं, ह्रिं, श्रीं"—अखंड पूर्णतेच्या महान त्रिशूल मंडलाला नमस्कार; "ऐं, ह्रिं, श्रीं"—चंद्र मंडलाला नमस्कार; "ऐं, ह्रिं, श्रीं"—महान कौल मंडलाला नमस्कार; "ऐं, ह्रिं, श्रीं"—साम मंडलाला नमस्कार. अशा प्रकारे, बारा मंडळांची पूजा क्रमाने करावी. "करण्यास व संबंधित विधीचे वर्णन" या नावाने आचारकांडातील सव्वीसवा अध्याय समाप्त होतो. आता मंत्र: "ॐ कनीचिकिनी, क्रानी, चार्वानी, जीवांचा संहार करणारी, सर्पविषयुक्त, विरथनारायणी, उमा, जाळ, जाळ, हस्तात, उग्र, भीषण, महेश्वरी, विशालमुखी, ज्वालामुखी, शंखकर्णी, पोपटमुखी, शत्रूचा संहार कर, संहार कर, सर्वांचा संहार करणारी, संपूर्ण शरीर रक्ताने घामव, हे देवी, हे मनाने पाहा, मोहित कर, मोहित कर, रुद्राच्या हृदयात जन्मलेली, रुद्राच्या हृदयात स्थापित." अशा प्रकारे विविध विष, विशेषतः सर्पविष निवारणाचे मंत्र सांगितले आहेत. "विविध विष निवारणासाठी मंत्रांचे वर्णन" या नावाने आचारकांडातील सत्तावीसवा अध्याय समाप्त होतो. आता मी गोपाळाची पूजा सांगतो, जी साधकाला भोग आणि मोक्ष दोन्ही प्रदान करते.