एका पवित्र विधीच्या आरंभासाठी, साधकाने यज्ञोपवीत व्यवस्थित घालावे, केसांचा शिखा बांधावी, शुद्ध जलाचा आचमन करावा आणि मौन धारण करावे. अशा तयारीनंतर, तो जलाजवळ जाऊन ‘उरुं राजेत’ या मंत्राचा उच्चार करतो आणि पाण्याची प्रदक्षिणा घालतो. नंतर, पाणी फिरविताना ‘ये ते शतम्’ या मंत्राचा पाठ करतो. आता, “ॐ. राजा वरुणाने सूर्याचा विशाल मार्ग निर्माण केला; रक्षक आणि वक्ते, ज्यांच्या अंतःकरणात ज्ञान आहे, ते त्या मार्गाचा अनुसरण करतात. अग्नी आणि अरुण यांना नमस्कार; वरुणाच्या पाशाचा बंध सैल होवो. वरुणाला नमस्कार.” असा मंत्र उच्चारला जातो. पुढे, “ॐ. हे वरुणा, तुझे शेकडो आणि हजारो यज्ञपाश व्यापक आणि महान आहेत; आज सवितृ, विष्णू, सर्व मरुत आणि तेजस्वी देवता आम्हाला या पाशांपासून मुक्त करोत. स्वाहा.” असे म्हणत, हात जोडून श्रद्धेने उत्तर आणि पश्चिम दिशेला जल अर्पण करावे. “ॐ. जल आणि वनस्पती आमच्यासाठी अनुकूल असोत; जे आमचे द्वेषी आहेत किंवा ज्यांना आम्ही द्वेष करतो, त्यांच्यासाठी ते प्रतिकूल असोत.” अशी प्रार्थना केली जाते. आता, प्रथम, मातीने पाय आणि कंब तीन वेळा धुवावे, नंतर हात धुवावे, जलाचा आचमन करावा, नमस्कार करावा आणि मग जल घ्यावे. “ॐ. विष्णूने हे विश्व व्यापले आहे; त्याची तीन पावले धुळीत स्थिर आहेत.” असा मंत्र म्हणावा. नंतर, महान व्याहृतिसह, शुद्ध राहून जलाचा आचमन करावा. मातीने अंगाचे शुद्धीकरण करावे, ‘इदं विष्णुरिति’ म्हणावे, सूर्याच्या दिशेला तोंड करून ‘आपो अस्मानिति’ म्हणत जलात स्नान करावे. “ॐ. जल, आमच्या मातांनो, आम्हाला शुद्ध करा; तुपाने शुद्ध करा आणि तुपासारखे पवित्र करा. दिव्य जल सर्व अशुद्धता दूर नेतात; मी शुद्ध, शुद्ध जलात प्रवेश करतो.” असा भाव व्यक्त करावा. पात्रांना स्पर्श न करता, हळुवारपणे त्यांना जलात बुडवावे व उचलावे, त्यावर गोमय लावावे आणि ‘मानस्तोका’ मंत्राचा पाठ करावा. “ॐ. आमच्या संतती, आयुष्य, गायी, घोडे यामध्ये नुकसान होवो नये; रुद्र आमच्या वीर पुरुषांना हानी करू नये. आम्ही नेहमी तुझी पूजा करतो, हे यज्ञवाहक.” अशी प्रार्थना करावी. मग, विशेषतः वरुणासाठी, ‘इमं मे वरुणे द्वाभ्याम्’ आणि ‘त्वन्नः सत्वन्ना’ असे मंत्र क्रमाने उच्चारावे. ‘आपो त्वंतुमसीति’ आणि ‘मुञ्चन्त्ववभृत’ असे म्हणावे, आणि पुढे: “ॐ. हे वरुणा, माझ्या प्रार्थना ऐक; आज कृपा कर आणि मला मुक्ती दे, मी तुझ्या कृपेचा शोध घेतो.” “ॐ. या श्रद्धेने मी तुला, हे ब्रह्मन्, नमस्कार करतो; यजमान तुझी पूजा करतो. रागाशिवाय, हे वरुणा, येथे उपस्थित हो; आम्हाला दीर्घ, अखंड आयुष्य दे. ॐ. हे अग्नी, वरुणाच्या इच्छेची जाण ठेवून, देवाचा राग आमच्यावरून दूर कर. पूज्य, तेजस्वी, आम्हाला सर्व द्वेषातून मुक्त कर. स्वाहा. ॐ. हे अग्नी, तू आम्हासाठी, पहाटे जवळचा हो. वरुणाचा शोध घेत, मी त्याची कृपा मिळवू; कृपा कर, उत्तमरीत्या पुजित हो. ॐ. जल, वनस्पती आणि राजा आमच्यावर हानी करू नये; मग, हे वरुणा, दिवस संपल्यावर आम्हाला मुक्त कर. अशा प्रकारे, वरुणाला आवाहन करतो: ‘मुक्त कर, हे वरुणा.’ ॐ. हे वरुणा, तुझे उच्च, नीच आणि मध्यम पाश आमच्यावरून सैल कर. मग, हे अदितीपुत्रा, तुझ्या व्रतात आम्ही निष्पाप होवो. आम्हाला मुक्त कर, आणि वरुणाच्या बंधनातूनही. यमाच्या पत्नीच्या रागाचा आम्ही भोगू नये; सर्व पापातून मुक्त होवो. स्नान केल्यावर, नेहमी शुद्ध अन्नासह वावरणे आवश्यक आहे. देवांनी निर्माण केलेला मन शुद्ध असो, आणि ज्ञानी पुष्पांनी अलंकृत असोत.” अशा प्रकारे शुद्धीकरण केल्यावर, पुन्हा जलात बुडावे, आचमन करावे, आणि कुशाच्या गवताने शुद्धीकरणासाठी मंत्र उच्चारावे. ‘आपो हिष्ठ’ पासून तीन मंत्र, ‘इदं आपो हविष्मतीः’, दोन वेळा ‘देवीर आपः’, आणि तीन वेळा ‘आपो देवाः’ असे मंत्र म्हणावे. ‘द्रुपदादिव’, ‘शं नो देवीर अपां रसः’, आणि ‘आपो देवो पावमान्यः पुनंतु’ असे नऊ मंत्र उच्चारावे. मग, एकाग्र मनाने, ‘चित्पतिर’, ‘हिरण्यवर्णा’ आणि इतर पावमान मंत्र म्हणत, हळूहळू जलात बुडावे. तरत्साम, शुद्धवती स्तोत्र, आणि शक्तिशाली शुद्धीकरण मंत्र, तसेच अनेक शुभ वारुणी मंत्र शक्तिपूर्वक वापरावे. ॐ, व्याहृती, आणि गायत्री जोडून, स्नानाची प्रक्रिया योग्य क्रमाने करावी. जलाच्या मध्यभागी असणाऱ्यास शुद्धीकरण सांगितले आहे; जलातच, मंत्र आणि अघमर्षण तीन वेळा म्हणावे. द्रुपद आणि इतर स्तोत्र तीन वेळा, ‘अयं गौर’ मंत्र, आणि स्मृतीत दिसणारे इतर मंत्र एकाग्रतेने म्हणावे. ज्ञानी व्यक्तीने गायत्री, व्याहृती, आणि प्रणव किंवा फक्त प्रणवचा जप करावा, किंवा अविनाशी विष्णूचे ध्यान करावे. जल हे विष्णूचे निवासस्थान आहे; तो जलाचा स्वामी आहे; ही त्याची रूपे आहेत, म्हणून जलात त्याचे स्मरण करावे. ‘तद् विष्णोः’ मंत्राने, पुन्हा पुन्हा जलात बुडावे; कारण ही गायत्री वैष्णवी आहे, विष्णूचे स्मरण करण्यासाठी. “ॐ. हे जल, माझी अशुद्धता आणि रक्त दूर कर; जसे पहाटेची यज्ञविधी आणि उग्रता शुद्ध होते.” “जल मला पापमुक्त करोत; पावमान मला मुक्त करोत. जल यज्ञयुक्त आहे, प्रकट आहे. देव, असुर, आणि सूर्य यज्ञयुक्त आहेत. दिव्य जल, जलाची पत्नी, आणि यज्ञयुक्त लहरी, शक्तिशाली, सूर्याच्या अंतापर्यंत—देव-देवी, तेजस्वी, समुद्राच्या दक्षिणेकडील, अग्रगण्य, तीक्ष्ण प्रवाहाचा हिस्सा घेतील. दिव्य, मधुर जल आम्हाला, धान्य आणि तीळासह, स्वीकारोत. मित्र आणि वरुण यांना शिंपडले जाते, इंद्राला नेले जाते, द्रुपदा तयार होते—दिव्य जल आम्हाला दुहेरी शक्ती आणि एकाग्र मन देओत. जलाचा सार, त्याचा सर्वोच्च भाग, तुम्ही घ्या. हे दिव्य जल, सूर्याजवळ मधुर होऊन संतानासाठी जा; वनस्पती आणि पिंपळ झाडे आपली जागा सोडू नये. सौम्य पितर मला शुद्ध करोत, पूर्वज पवित्र गाळणीने शुद्ध करोत, आजोबा आणि प्रपितामह शुद्ध करोत, गाळणी माझ्या आयुष्याला किरणांनी शुद्ध करोत. अग्नी, तू माझ्या आयुष्यासाठी, शक्तीसाठी, त्वचेसाठी कृती कर. दिव्य प्राणी मला शुद्ध करोत, मन व बुद्धी शुद्ध करोत, सर्व प्राणी शुद्ध करोत, हे जातवेदस, मला शुद्ध कर! तेजस्वी देव, गाळणीने शुद्ध कर! अग्नी, संकल्पानुसार कृती कर. तुझ्या तेजस्वी गाळणीने, अग्नी, आत पसर, ब्रह्मण त्या गाळणीने मला शुद्ध कर. पावमान, शुभ निर्माण करणारा, गाळणीने शुद्ध कर—जो शुद्ध करणारा आहे, तो मला शुद्ध कर. दोन्ही, हे देव सवितृ, गाळणी आणि यज्ञाने, आम्ही या ब्रह्मणाचा शुद्धीकरण करतो. वैश्वदेव देवता, शुद्धीकरण करणाऱ्या, तुम्ही आम्हाला स्वीकारा. त्या गाळणीने, आम्ही एकत्र बसून, संपत्तीचे स्वामी होवो. चेतनाचा स्वामी मला अखंड गाळणीने, सूर्याच्या किरणांनी शुद्ध करोत. जी इच्छा आहे, गाळणीने शुद्ध झालेली, देव सवितृ, वाणीचा स्वामी, मला अखंड गाळणीने, सूर्याच्या किरणांनी शुद्ध करोत. जी इच्छा आहे, गाळणीने शुद्ध झालेली, ती मी प्राप्त करेन. ही गायी, चित्तरंग, शंभर वेळा आई-वडिलांकडे आली आहे. देव सवितृ मला अखंड गाळणीने, सूर्याच्या किरणांनी शुद्ध करोत. जी इच्छा आहे, गाळणीने शुद्ध झालेली, ती मी प्राप्त करेन. ॐ. त्या विष्णूच्या सर्वोच्च निवासस्थानाचे ज्ञानी नेहमी दर्शन करतात, जणू आकाशात नेत्र विस्तारले आहे.” अशा प्रकारे स्नान केल्यावर, धुतलेली आणि स्वच्छ वस्त्रे परिधान करावी, हात माती आणि जलाने शुद्ध करावे, आणि पुढे जावे. आचमन केल्यावर, स्नान आणि भोजनापूर्वी, मंत्राने पुन्हा आचमन करावे, द्रुपदा तीन वेळा आणि अघमर्षणही तीन वेळा म्हणावे. आचमन व शुद्धीकरण करून, तीन वेळा जलाचा आचमन करावा, हात जोडून पुष्पांनी सजवून, सूर्याच्या दिशेला पूजा करावी. जल शिंपडून, उचलून, ‘उदुत्यं चित्रम्’, ‘तच्चक्षुर् देव’, आणि ‘हंसः शुचिषद्’ मंत्र म्हणावे. हे मंत्र हात उंच करून, सूर्याकडे एकाग्रतेने पाहत, आणि गायत्री जप योग्यतेनुसार म्हणत, सूर्याजवळ जावे. विब्राट स्तोत्र, पुरुषसूक्त, शिवसंकल्प, आणि मंडल ब्राह्मणाचा पाठ करावा. दिवाकीर्ती आणि इतर सौर मंत्र, सामर्थ्यानुसार, सर्व देवांसाठी सांगितलेले सर्व मंत्रांनी जपयज्ञ करावा. आत्मज्ञान नियमाने पाठ करावा, उजव्या हाताने तीन वेळा जलाचा आचमन करावा, संपत्ती, बुद्धी, धैर्य, आणि पृथ्वी मिळावी म्हणून. वाक्, वागीश्वरी, पुष्टी, तुष्टी, उमा, अरुंधती, शची, आणि मातेला संतुष्ट करावे. जय, विजय, सावित्री, शांती, स्वाहा, स्वधा, धृती, आणि सर्वोच्च अदिती यांना संतुष्ट करावे. ऋषींच्या पत्न्या, कुमारिका, आणि इच्छित देवता, तसेच सर्व शुभता इच्छिणाऱ्यांनी सर्व शुभ देवी संतुष्ट कराव्या. “ब्रह्मापासून ते लहान खांबापर्यंत सर्व जग संतुष्ट होवो,” असे म्हणत, तृप्तीच्या हेतूने तीन वेळा जल अर्पण करावे. अशा तृप्तीच्या विधीचे ब्रह्मदेव सांगतात: “मी आता तृप्ती विधी सांगतो, जो देव आणि पितरांना आनंद देतो.” “ॐ, जे आनंदी आहेत ते संतुष्ट होवो. ॐ, जे प्रसन्न आहेत ते संतुष्ट होवो. ॐ, ज्यांचे मुख आनंदी आहे ते संतुष्ट होवो. ॐ, ज्यांचे मुख अप्रसन्न आहे ते संतुष्ट होवो. ॐ, विघ्न संतुष्ट होवो. ॐ, विघ्न निर्माण करणारे संतुष्ट होवो. ॐ, छंद संतुष्ट होवो. ॐ, वेद संतुष्ट होवो. ॐ, वनस्पती संतुष्ट होवो. ॐ, सनातन संतुष्ट होवो. ॐ, इतर गुरु संतुष्ट होवो. ॐ, वर्ष आणि त्याचे भाग संतुष्ट होवो. ॐ, देव संतुष्ट होवो. ॐ, अप्सरा संतुष्ट होवो. ॐ, अंधारातील देव संतुष्ट होवो. ॐ, समुद्र संतुष्ट होवो. ॐ, नाग संतुष्ट होवो. ॐ, पर्वत संतुष्ट होवो. ॐ, नद्या, मानव, यक्ष संतुष्ट होवो. ॐ, राक्षस संतुष्ट होवो. ॐ, पिशाच संतुष्ट होवो. ॐ, सुपर्ण संतुष्ट होवो. ॐ, प्राणी संतुष्ट होवो. ॐ, चार प्रकारच्या जीवसमूह संतुष्ट होवो. ॐ, दक्ष संतुष्ट होवो. ॐ, प्रचेता संतुष्ट होवो. ॐ, मरीची संतुष्ट होवो. ॐ, अत्री संतुष्ट होवो. ॐ, अङ्गिरस संतुष्ट होवो. ॐ, पुलस्त्य संतुष्ट होवो. ॐ, पुलह संतुष्ट होवो. ॐ, क्रतु संतुष्ट होवो. ॐ, नारद संतुष्ट होवो. ॐ, भृगु संतुष्ट होवो. ॐ, विश्वामित्र संतुष्ट होवो. ॐ, रैवत संतुष्ट होवो. ॐ, चाक्षुष संतुष्ट होवो. ॐ, महान तेजस्वी संतुष्ट होवो. ॐ, वैवस्वत संतुष्ट होवो. ॐ, ध्रुव संतुष्ट होवो. ॐ, धव संतुष्ट होवो. ॐ, अनिल संतुष्ट होवो. ॐ, प्रभास संतुष्ट होवो.” अशा प्रकारे, स्नान आणि तृप्ती विधीचे पवित्र, मंत्रमय, आणि श्रद्धायुक्त कृत्य पूर्ण होते.