सूती ऋषी सांगतात—श्वेत, कृष्ण, लाल, शुद्ध, गावचा प्रमुख, ज्ञानी, चतुर, कमळातून उत्पन्न झालेला, कर्तृत्ववान, बुद्धिमान, अनेक, आणि चांगला पुत्र—हे सर्व पुल्लिंगी आहेत. तसेच, सत्यवादी, सर्प, आणि अग्नी हेही पुल्लिंगी आहेत. जे खाता येत नाहीत, जे दूर पडतात, सर्व, विश्व, दोन्ही, एक कमी, आणि दुसरे—हेही पुल्लिंगी शब्द आहेत. डतर, डतम, नेम, त्वः, सम, सिमेतर; पूर्व, अधर, दक्षिण, उत्तरावर—हे सर्व पुल्लिंगी आहेत. पर आणि अंतर हेही तसेच; यत्, तत्, किम् आणि अदस् हे नपुंसकलिंगी आहेत. युष्मत, अस्मत आणि तत्—हे प्रथम, द्वितीय आणि तृतीय पुरुष, द्विवचनात येतात. त्याचप्रमाणे, काही, दोन इत्यादी, सर्व संख्यावाचक शब्द; शृणोति (ऐकतो), जुहोति (होम करतो), जहाति (त्यागतो), दधाति (ठेवतो) हेही तसेच आहेत. दीप्यति (तेजस्वी होतो), स्तूयति (स्तुती केली जाते), पुत्रीयति (पुत्राची इच्छा करतो), धनीयति (धनाची इच्छा करतो), तुट्यति (तुटतो), म्रियते (मरण पावतो), चिचीषति (संकलनाची इच्छा करतो), निनीषति (नेण्याची इच्छा करतो)—हे सर्व क्रियापदांचे रूप आहेत. सर्व उभे आहेत, सर्वांसाठी, सर्वांतून, सर्वांत समाप्त होणारे; सर्वांचे, सर्वांत—अशा प्रकारे ‘विश्व’ वगैरे शब्द येतात. पूर्व, पूर्वा, पूर्वस्मात्, पूर्वस्मिन्, पूर्व—असे म्हणतात. सूत म्हणतात: क्रियापदांची सिद्ध रूपे केवळ नावाने दाखवली गेली आहेत; कुमाराकडून तपशील ऐकून कात्यायन यांनी पुढे स्पष्टीकरण दिले. आता, सूत सांगतात—आर्या छंदाची चिन्हे अशी आहेत: त्वष्ट नावाचा वर्ग नेहमी जोडला जातो, विषम स्थानांमध्ये नाही; सहाव्या स्थानी ‘जो’ किंवा ‘न्लौ’ येऊ शकते, आणि सहावे शब्द दुसऱ्या पासून येतो. सुरुवातीपासून, सातव्या स्थानी एक लघु अक्षर असते; दुसऱ्या भागात ‘शर’ येतो; तीन वर्ग आणि पाद योग्य असतात, आणि ‘विपुला’ अग्नीच्या संयोगाने निर्माण होते. मध्यभागी, दुसरे ‘य’ येते, ‘जौ’ म्हणजे चपला, पादाच्या सुरुवातीपासून; दुसऱ्या भागात ‘सजघना’; हे आर्या आणि जाती छंदांची चिन्हे आहेत. आर्येच्या पहिल्या भागात चिन्ह असते; गीति छंदात दोन्ही भागात; उपगीत दुसऱ्या भागातून, उद्गीत बदलाने निर्माण होते. आर्यागीती छंदाच्या शेवटी गुरू असतो; हे गोतीजाती छंदाची चिन्हे आहेत; विषम स्थानात सहा कलाः, सम स्थानात आठ, सलग नसतात; समा स्वतंत्र असते, आणि वैतालिय छंदात शेवटी गुरू असतो. पूर्वीप्रमाणे दोन ‘य’ आत असतील तर ते औपच्छंदसिक छंद मानतात. भाद्गौ म्हणजे आपातलिका, तसेच दक्षिणांतिका; पराश्रित म्हणजे दुसरे ‘ल’, सर्व पादात असते. उदिच्य छंद विषमपणे येतो, प्राच्य छंद जोड्यांमध्ये; चौथ्या पादात पाचवे अक्षर, दोन्ही एकत्र पुढे जातात. उदिच्याच्या पहिल्या पादाचा आणि जोड्या पादांचा संयोग झाल्यास, ‘युग्मपाद’ छंद निर्माण होतो; वैतालिय छंदात दोन्ही पाद आकर्षक व हसरे असतात, हे त्याचे संकलन आहे. मुख ‘न’ ने सुरू होता कामा नये; चौथ्या पादात गण असावा; पथ्या मुखात ‘ज’ असतो, अन्यथा उलट किंवा वेगळा असतो. उसमे, ‘न’ आणि चपला, विपुला म्हणजे सातवे लघु; सैतवात ‘म्रौ’ आणि ‘तौ’ असतात, आणि समुद्रात, ती दोन ‘तत’ पूर्वी असतात. सोळा अक्षरं, अचलधृती असावी, ती मात्रांनी समान असतात. नवा, मळ, तसेच शेवटी येतात; ‘जो’, ‘न्लौ’, आणि समुद्रासारखे; ‘विश्लोक’ चार वेळा, किंवा त्याच्या दुप्पट, ‘नवासिका’ म्हणतात. बाण छंदात आठ व नऊ, ‘ल’ म्हणजे चित्रा, सोळा अक्षरांची; समान मात्रा असावी, हे पदाकुलक आहे. मात्राशिवाय छंद अक्षरांनी असतो; ‘ल’ हे गुरूविना असते; गुरू नेहमी पादात ‘ल’ असतो, हे ठरलेले नियम आहेत. दुसऱ्या भागाच्या पहिल्या अर्ध्यात अठ्ठावीस ‘ल’ जातात; शिरोभागात तीस, ‘ल’ जातो, आणि खंजाचा उलट्या क्रमाने तसे होते. अनंगक्रीडा छंदात सोळा, शेवटच्या भागात बत्तीस ‘ल’; दोन्ही पादात सत्तावीस ‘ल’ जातात, दोन्ही सुंदर असतात. मात्रावाचक छंद सांगितले गेले; आता मी अक्षरवाचक छंद सांगतो. सूता सांगतात—श्रीरुक्त म्हणजे गेना; उत्युक्ता स्त्रीलिंगी असून दोन गुरू असतात; ‘मो’ म्हणजे स्त्री, ‘रो’ म्हणजे हरिण, ‘मध्य’ म्हणजे मगौ, ‘कन्या’ म्हणजे प्रतिष्ठा. ‘भो गौ’ म्हणजे पंक्ति, मधल्या भागात सडपातळ व चांगली, ‘तयौ’ म्हणून आठवणीत ठेवली जाते; ‘नया’ आणि ‘बालललिता’ यांनी गायत्री छंद ठरतो. ‘मसगै’ आणि ‘मदलेखा’ यांना विद्वान उष्णिक छंद म्हणतात; ‘भौ गौ’ प्रसिद्ध चित्रपदा आहे, ‘विद्युनमाला’ म्हणजे ममौ गगौ. ‘मानवक’ म्हणजे भाट्तलगा, ‘म्नौ गौ’ म्हणजे हंसारुत; समानिका, रजगला, जरला, ‘गः’ म्हणजे प्रमाणिका; यासोबत दुसरी रचना म्हणजे अनुष्टुप् छंद. ‘रणसै’ याने हलमुखी; ‘नौ मह’ म्हणजे गर्भिणी; हे बृहती छंद आहे, ‘स्मौ जगौ’ हे त्याचे तेजस्वी रूप आहे. ‘पणव’ म्हणजे मनयगै, ‘मयूरसारिणी’ तयार होते; ‘रजा’ आणि ‘रगा’ यांनी रुक्मवती म्हणजे भमौ सगौ. पंक्ति छंद हा मनोहारी अक्षरांनी सजलेला, ‘म’, ‘भ’, ‘ग’ या ध्वनींनी जोडलेला, लोकांना व गायींना प्रिय वाटतो. त्यात ‘ग’, ‘वि’, ‘इंद्र’ आणि ‘ज’ ने सुरू होणारा ‘गुपपूर्विका’ म्हणून ओळखला जातो. इतर छंद, उपजातीनंतर, सुमुखी, नजजा, लगौ; ‘भभभा’ आणि ‘गौ’ म्हणजे डोधक, शालिनी म्हणजे मतता आणि गगौ. पाण्याचा आणि वायूचा विभाग म्हणजे ममता गगौ; श्रीभतौ आणि ननगा पाच किंवा सहा अक्षरी आहेत. मगना आणि गो हे मधमाश्यांच्या खेळासाठी; रथोद्धता आणि अर्णव हे रलगाह, स्वागत आणि रणभा गगौ. वृत्ता, ननौ, सगौ, गः हे प्रमाणात समान आहेत; रजर आणि लगौ म्हणजे श्येनिका, जसता आणि गौ म्हणजे शिखंडिता; त्रिष्टुप् छंदाला पिंगल ऋषींनी हे नाव दिले. रणौ, भसौ आणि चंद्रवर्त्म हे वंशस्थ छंदात, जतौ आणि जरौ; मग जरा आणि इंद्रवंशा वेदसैस्तोटक म्हणून ओळखले जातात; न्भौ आणि भ्रौ हे द्रुतविलंबित, आणि पुट म्हणजे ननौ आणि मयौ. वसु वेदाने शांती येते, आणि आनंदी चेहरा असलेला हा छंद ‘नयना’ या नावाने ननररा यांनी घोषित केला आहे. अशा प्रकारे सूत ऋषी यांनी पुल्लिंग, नपुंसकलिंग, क्रियापदांची रूपे, विविध छंदांचे प्रकार आणि त्यांची खास वैशिष्ट्ये, तसेच छंदशास्त्रातील सूक्ष्म नियम यांचा सुसंगत आणि सुस्पष्ट विवरण केला.