सूतांनी ब्राह्मणांना सांगितले, “हे श्रेष्ठ पूर्वजांनो, मी आता संहितादि ग्रंथांमधील ठरलेली उदाहरणे आणि व्याकरणाचे उत्कृष्ट शिक्षण तुमच्यासाठी सादर करतो.” सर्वप्रथम, त्यांनी विभक्तींच्या नियमांची सुंदर उकल केली. चौथी विभक्ती ‘ङेभ्याम्’ आणि ‘भ्यस्’ या प्रत्ययांपासून तयार होते आणि ती प्रापणकर्त्यासाठी वापरली जाते—जिथे काही देण्याची, अर्पण करण्याची इच्छा असते, तिथे दत्तिव विभक्तीचा प्रयोग होतो. पाचवी विभक्ती ‘ङसि’, ‘भ्याम्’, ‘भ्यस्’ यांपासून बनते आणि ती अपादानासाठी वापरतात; जिथून काही निघते, घेतले जाते, प्राप्त होते किंवा जिथून भीती उत्पन्न होते, तिथे अपादान विभक्ती आठवावी. सहावी विभक्ती ‘ङस्’, ‘आम्’ यांपासून तयार होते आणि ती मुख्यत्वे मालकीच्या नात्यासाठी वापरली जाते. सातवी विभक्ती ‘ङ’ आणि ‘सु’ यांपासून येते आणि ती स्थान किंवा अधिष्ठान दर्शवण्यासाठी लागू होते. अधिष्ठान म्हणजे आधार, जो संरक्षणाच्या हेतूने वापरला जातो. जे काही इच्छित किंवा अनिच्छित असते, ते अपादान समजले जाते. पाचवी विभक्ती ‘पर्युपाङ्’ या धातूसोबत आणि इतर अर्थांसाठी, जे वेगळ्या दिशेने निर्देशित असतात, वापरली जाते; ‘एन्’ जोडले असता, क्रियापदाच्या कर्मासाठी दुसरी विभक्ती वापरतात. पुनरावृत्ती, आधार, विभाग, पूर्ण वितरण, संयोग, न्यूनता आणि सान्निध्य या अर्थांसाठीही विभक्तींचा उपयोग सांगितला आहे. दुसरी आणि चौथी विभक्ती प्रयत्न आणि गमन दर्शवणाऱ्या क्रियापदांसाठी वापरतात; जड वस्तूंमध्ये, तटस्थ कृतीसाठी दोन विभक्तींचा प्रयोग होतो. ‘नमः’, ‘स्वस्ति’, ‘स्वधा’, ‘स्वाहा’, ‘अलम्’, ‘वषट्’ हे शब्द आणि त्यांचे उद्दिष्ट, तसेच क्रियावाचक किंवा स्थिती दर्शवणाऱ्या शब्दांसाठी चौथी विभक्ती वापरतात. तिसरी विभक्ती संयोग, तुच्छता आणि विशेषता दर्शवण्यासाठी वापरतात. सातवी विभक्ती काळ आणि स्थितीसाठी वापरली जाते, आणि ‘एतैः’ जोडल्यास सहावी विभक्तीही लागू होते. स्वामी, प्रभु, साक्षी, उत्तराधिकारी, संतती यांच्या ठराविक अर्थासाठी दोन विभक्ती वापरतात; कारणासाठी सहावी विभक्ती वापरतात. स्मरणाशी संबंधित कृती, प्रयत्नार्थक ‘करणे’ या अर्थासाठी, हिंसा दर्शवण्यासाठी, कृती व कर्ता यांचा निर्देश या विभक्तीद्वारे होतो. कर्ता आणि कर्मासाठी किंवा धातूच्या मूलरूपातील कृदंतासाठी सहावी विभक्ती वापरली जात नाही; हे मूलरूप दोन प्रकारचे असते—नाम आणि धातू. ‘भू’ आणि इतर धातूपासून ‘तिङ्’ आणि ‘लः’ प्रत्यय येतात; त्यांचे दहा रूपे स्मरणात ठेवावी: ‘टिप्’, ‘तस्’, ‘सु’, ‘झि’ हे प्रथम पुरुष; ‘सिप्’, ‘थस्’, ‘था’ हे मध्यम; आणि ‘उत्तम’, ‘पुरुष’ हे शेवटचे. ‘मिब्’, ‘वस्’, ‘मस्’ हे परस्मैपदासाठी, ‘पदानाम्’ आत्मनेपदासाठी; ‘ता’, ‘ताम्’, ‘झ’ प्रथम, ‘मध्यम’, ‘स्था’, ‘सा’, ‘था’, ‘न्ध्वम्’ मध्यम, ‘उत्तम’ शेवटचे. ‘इड्’, ‘बह्’, ‘महि’ हे पर्याय आहेत, आणि धातुरूप ‘णिज्’ वगैरेसारखे आहे; नामांनाही प्रथम पुरुष वापरतात. ‘युष्मद्’साठी मध्यम, ‘अस्मद्’साठी उच्च पुरुष सांगितला आहे; ‘भू’पासून सुरू होणाऱ्या आणि ‘सन्’ वगैरेने संपणाऱ्या धातूंना असेच नियम लागू होतात. ‘लड्’ वर्तमानकाळासाठी, ‘स्मेन्’ भूतकाळासाठी, ‘लङ्’ अतीत भूतकाळासाठी वापरतात; ‘लोट्’ वगैरे धातुपासून इच्छार्थक अर्थासाठी. आज्ञा, अनुमती, सल्ला, निमंत्रण, विनंती, आणि इच्छार्थकतेसाठी ‘लोट्’ वापरतात. जर विधिलिंग वर्तमानकाळापलीकडे वापरला, तर तो ‘परोक्ष’ होतो; भूतकाळात ‘लिट्’, भविष्यकाळात ‘लट्’ वापरतात. तसेच, अप्रस्तुत काळातही हा नियम लागू होतो, पण तो धातुपासून घेतला जातो. दानकर्त्याच्या कृतीला ओलांडल्यावर, ‘लेट्’ विधिलिंग अर्थाने सांगितला आहे. परिपूर्णकृती ही तीनही—स्थिती, कर्म, कर्ता—यांत आढळते. ‘तृज्’ आणि इतर रूपे कर्तव्य, इच्छ्य, करणीय, अकरणीय या अर्थांच्या रूपांसारखी आहेत. यानंतर, सूतांनी विविध उदाहरणे दिली. ‘ळ’ हे अक्षर सेवा, लांगलीषा, मणिपया, गंगाजल, तवळकार, ऋणार्ण, प्रारण यांत प्रसिद्ध आहे. तवळकार म्हणजे थंडीने त्रस्त झालेला; सैन्द्रि आणि सौकार असेच आहेत. वधूसाठीचे आसन पित्याचे असते; नियमात ‘ळ’ प्रत्यय वापरावा. नेता म्हणजे लवण; गायी या आहेत, त्या स्वामी नसतात. देवीचे घर येथे आहे; हे दोघे चतुर आहेत असे समजावे. हे सहा घोडे आहेत; ते कमळाच्या पाकळ्या नाहीत. जे कृती करतात किंवा करत नाहीत, ते पाणी, ती स्मशानभूमी. तो येथे शिजवतो, येथे पिकवतो, तुम्ही झाकता, असे म्हटले जाते. तुम्ही गडगडाटाचा आवाज करता, तुम्ही ओलांडता, आठवता. तुम्ही लिहिता, तयार करता, तुम्ही झोपता, जरी दिसत नसले तरी. तुम्ही मधोमध आहात, नेहमी पूजा करता. कठीणाईने कोण कृती करतो? कोण करेल? कोण फळात स्थिर आहे? कोण झोपतो, कोण अशक्त आहे, कोण प्रतिष्ठा मिळवतो? येथे कोण आहे, असे कोण सांगतो? देव म्हणतात, “जा, मित्रा!” विष्णू स्वतः फिरतो, गीताचा स्वामी आणि धूम्राचा स्वामीही तसेच. तो आमच्याकडून जातो; तो जाईल, तो जातो. झोपडीची सावली, तसेच इतर संबंधही तसेच आहेत. सहा समास सांगितले: कर्मधारय, द्विगु, त्रैवेदी, ग्राम, आणि हे ‘तत्पुरुष’ म्हणून ओळखले जाते. जे केले जाते, जे त्यासाठी आहे, लांडग्याची भीती, ते धन. ज्ञानात कुशल, सत्याचा जाणणारा, बहुव्रीहि आणि अव्ययी. स्थिती, आरोप, द्वंद्व, दैवी ऋषी आणि मनुष्य. तद्धित: पांडव, शैव, ब्राहय, ब्रह्मता आणि इतर. दैवी, अग्नी, मैत्री, प्रभुत्व, शुक्र, ऋष्टु, स्वयंभुव, पिता. स्तुती न केलेले—चर, गाय, वृषभ, आणि पुरुष. ‘हल’ने संपणारे—घोडा, जू, पृथ्वी, वारा, मांसाहारी, हरिण जाती. आत्मा, राजा, तरुण, मार्ग, पूषा, ब्रह्महंता आणि ‘हल’. मल, मूत्र, वीर्य, मध, तेल, स्मशानातील लाकूड, तसेच अरण्य, पाणी, हाडे, आणि जगातील वस्तू—या सर्व स्त्रीलिंगी समजाव्यात. कृती, तूप, शरीर, अग्नी, विष हे नपुंसकलिंगी; पत्नी, वार्धक्य, नदी, लक्ष्मी, समृद्धी, पृथ्वी, वधू स्त्रीलिंगी आहेत. भुवया, पुनर्जन्म, गाय, बहीण, आई स्त्रिया आहेत; वाणी, रक्त, दिशा, राग, आणि सामान्यतः युवती, तसेच नितंबही स्त्रीलिंगी आहेत. स्वर्ग, दिवस, वर्षा ऋतू, सोम, उष्णिक छंद—हे गुण, द्रव्य किंवा कृतीमुळे स्त्रीलिंगी आहेत. असे मी तुम्हाला स्त्रीलिंगाचे रूप सांगितले. सूतांनी अशा प्रकारे व्याकरणाच्या विभक्ती, समास, प्रत्यय, लिंग आणि विविध उदाहरणांची सुसंगत, सश्रद्ध आणि स्पष्ट मांडणी ब्राह्मणांसमोर केली.