या शास्त्रातील वर्णनानुसार, कुष्ठरोगाची अनेक लक्षणे आणि प्रकार आहेत. काही वेळा त्वचा अतिशय गुळगुळीत किंवा खडबडीत वाटते, घाम येतो किंवा कोरडेपणा असतो, रंग बदलतो, जळजळ, खाज, त्वचेची संवेदनाहीनता, टोचल्यासारखी वेदना, सूज आणि काळसरपणा दिसतो. जखमांमध्ये तीव्र वेदना असते, त्या पटकन वाढतात आणि दीर्घकाळ टिकतात; जखमा बरी झाल्यावरही त्वचा खडबडीत राहते, आणि अगदी किरकोळ कारणावरून त्या पुन्हा भडकतात. कुष्ठरोगाच्या सुरुवातीच्या अवस्थेत अंगावर रोमांच येतो, रक्त काळसर दिसते; ज्या वेळी त्वचा काळी, लाल, कोरडी, खडबडीत आणि कवटीसारखी पातळ होते, त्या वेळी ती पसरलेली, केस खराब झालेले, तीव्र टोचल्यासारखी वेदना देणारी 'कापाळा' कुष्ठ म्हणून ओळखली जाते, जी अनियमित असते. उडुंबराच्या फळासारखा दिसणारा कुष्ठ Audumbara म्हणून ओळखला जातो; तो गोल आकाराचा, कडा जाड, आणि तीव्र जळजळ व वेदना असतो. हा रोग उघडा असतो, पसरत नाही, उडुंबरासारखा कीटकग्रस्त असतो; घट्ट, खरा, जड, तेलकट, पांढरा किंवा लाल आणि अपवित्रता असते. मंडल कुष्ठात एकमेकांना जोडलेली शेपटे, खूप खाज, स्त्राव आणि कीटक असतात; गुळगुळीत आणि पिवळसर दिसतो. विकर्चिका कुष्ठ काळसर, खाज आणि पुटकळे, ओलसर, खडबडीत, आत लाल, आत काळा आणि उंच असतो. 'कर्माख्य' कुष्ठ हा रिष्यजिह्वा (हरणाच्या जिभेसारखा) दिसतो, अनेक कीटक असतात, हाताळताना हत्तीच्या त्वचेसारखा खडबडीत वाटतो. 'किटिमा' कुष्ठ घाम येत नाही, मासेच्या खव्यासारखा दिसतो, कोरडा, जळजळ रंगाचा, स्पर्शाला अप्रिय, खडबडीत, काळसर-ग灰 असतो. एक वेगळा प्रकार असा आहे की, आतून कोरडा, बाहेरून तेलकट, हाताळताना गुळगुळीत, पातळ, तेलकट, स्वच्छ आणि घामाच्या फुलासारखा दिसतो. 'विपादिका' हा प्रकार वरच्या भागात क्षीणता, तीव्र खाजेचे पुंज, हात-पायावर लाल धाग्यासारख्या रेषा, आणि वेदना निर्माण करतो. तीव्र वेदना, तीव्र खाज, लाल पुटकळे, मोठ्या प्रमाणात पसरलेला, दुर्वा किंवा अतसी फुलाच्या रंगासारखा असतो. 'दद्रु' हा उंच, गोल आकाराचा, खाजवणारा, जाड तळ, सतत जळजळ, लाल स्त्राव आणि अनेक जखमा असतो. जळजळ, ओलसरपणा, वेदना, प्रत्येक जन्मात पुन्हा पुन्हा येणारा, फिकट, गोल, लालसर, खाज, जळजळ आणि वेदना असतो. 'पुंडरिका' उंच आणि लालसर, कमळाच्या पानावर पाण्यासारखा, पांढऱ्या आणि लालसर फोड असतो. 'पामा' मध्ये फोड आणि पुटकळे, खाज, ओलसरपणा, वेदना; बारीक, काळसर-लाल, कोरडा, मुख्यतः नितंब, हात आणि कोपरावर आढळतो. 'काकण' मध्ये फोड, स्पर्शाला वेदनादायक, खाज, लालसरपणा, तीव्र जळजळ; लाल डाग किंवा त्वचेचा रोग, तीव्र जळजळ आणि वेदना असतो. 'काकण' प्रथम लाल, नंतर काळा, त्रिफळासारखा दिसतो; सर्व काळ्या लक्षणे असू शकतात, प्रत्येक स्वतःच्या कारणाने निर्माण होतो. दोषांचे वेगळेपण सांगण्यासाठी लक्षणे व कृती सांगाव्यात; सर्व दोषांचे कुष्ठ त्यागावे. कुष्ठरोग हाड, मज्जा किंवा वीर्यात असेल तर बरा करणे कठीण; चरबीमध्ये असेल तर साध्य; त्वचा, मांस किंवा हाडात असेल तर दीर्घकाल टिकतो. कफ आणि वातमुळे निर्माण झालेले, त्वचेत किंवा अपवित्र असलेले कुष्ठ बरा करणे सोपे; त्वचेत असेल तर शरीरात रंग बदल आणि कोरडेपणा दिसतो. रक्त आणि मांसात घाम, उष्णता, सूज; हात-पायावर फोड, सांध्यांवर अधिक, दोषामुळे. दोषांच्या वारंवार संयोगाने चरबी नष्ट होते; मज्जा, हाड, डोळे, आवाज यात स्पष्ट लक्षणे नसतात. जखम, वीर्यात कीटक, पत्नी आणि मुलांमध्ये रोगाचा प्रसार, पूर्वी सांगितलेली सर्व लक्षणे पशू आणि इतरांमध्येही दिसतात. श्वित्र (व्हिटिलिगो) हा केवळ काष्ठातून निर्माण होतो, तीव्र आणि भयंकर, सर्व दोषांच्या विकारावर आधारित, स्त्रावयुक्त असतो. वायूमुळे तो कोरडा आणि लालसर; पित्तामुळे तांबडा, कमळाच्या पानासारखा, सतत जळजळ, केस नष्ट करतो; कफामुळे पांढरा, दाट आणि जड असतो. खाज येते, हळूहळू लाल होतो, मांस आणि चरबीवर परिणाम करतो; रंगावरून दोन्ही प्रकार ओळखता येतात, तीव्रता वाढत जाते. जर तो पांढरा नसेल, केस भरपूर असतील, जोडलेला नसेल, नवीन असेल, आणि अग्नीने जळला नसेल, तर श्वित्र बरा होऊ शकतो; अन्यथा त्याचा त्याग करावा. अलीकडे जननेंद्रिय, तळहात किंवा ओठावर निर्माण झाला असेल तर श्वित्र साधकांनी टाळावा. रोग सामान्यतः संपर्क, अन्न, आणि अन्य व्यवहारांमुळे, शय्या, आसन, वस्त्र, हार, उटणे यांच्या सामायिकतेमुळे होतो. धन्वंतरी यांनी सांगितले की, कीटक दोन प्रकारचे आहेत—बाह्य आणि अंतर्गत. बाह्य कीटक चार प्रकारचे, घाण, कफ, रक्त आणि विष्ठा या कारणांमुळे निर्माण होतात. बाह्य कीटकांची वीस नावे आहेत; घाणमुळे निर्माण झालेले तीळाच्या आकाराचे, केस आणि वस्त्रात राहतात. हे अनेक पाय असलेले, सूक्ष्म, उवा आणि निट्स म्हणून ओळखले जातात; दोन प्रकारचे, शरीरात राहतात आणि खाज व सूज निर्माण करतात. कुष्ठरोगाचा मुख्य कारण म्हणजे अंतर्गत कीटक; हे बाह्य कफातून आणि गोड अन्न, गूळ, दूध, दही, मासे, नवीन तांदूळ यांमुळे उत्पन्न होतात. हे कफामुळे पोटात जन्म घेतात, वाढतात आणि सर्वत्र पसरतात; काही जाड धाग्यासारखे, काही फुगलेल्या गाठीसारखे असतात. काही अंकुरलेल्या धान्यासारखे, पातळ, लांब आणि लहान; पांढरे किंवा तांबडे, सात प्रकारचे आहेत. काही आतड्यांतून जन्म घेतात, पोटाभोवती फिरतात, काही हृदयातून, काही गुदद्वारातून; हे गवताच्या फुलासारखे, सुवासिक, बाहेर पडतात आणि परिणाम करतात. हे उलटी, तोंडातून स्त्राव, अपचन, भूक कमी, बेशुद्धी, उलटी, ताप, पोट फुगणे, क्षीणता, शिंकणे, नाक बंद होणे निर्माण करतात. रक्तवाहिन्यांतून जन्मलेले कीटक सूक्ष्म, पाय नसलेले, गोल आणि तांबडे असतात; त्यांच्या सूक्ष्मतेमुळे काही दिसतही नाहीत. या प्रकारे, शास्त्रात कुष्ठरोगाचे विविध प्रकार, लक्षणे, कारणे आणि कीटकांचे वर्णन अतिशय तपशीलाने करण्यात आले आहे.