या ग्रंथातील वर्णनानुसार, शरीरात विविध प्रकारच्या फोडांचा (मसूळ, पुट्रीणी, विदरधिका) जन्म कसा होतो, त्यांच्या लक्षणांची ओळख कशी करावी, आणि त्यामागचे कारण काय असते, हे विस्ताराने सांगितले आहे. मसूळ नावाचा फोड लाल किंवा पांढऱ्या रंगाचा असतो, त्यावर मोठ्या मोठ्या फोडांप्रमाणे फोड फुटलेले दिसतात आणि तीव्र वेदना जाणवते. हा फोड आकाराने मसुरीच्या दाण्यासारखा असतो. पुट्रीणी नावाचा फोड मात्र मोहरीच्या दाण्यासारखा दिसतो, तो मोठा, लहान किंवा अगदी सूक्ष्म असू शकतो. त्यामध्ये जीभेवर जखम होते, तीव्र वेदना होते. विदरधिका हा फोड गोलाकार, विदारीच्या मुळासारखा आणि घट्ट असतो, त्यात फोडासारखी वैशिष्ट्ये असतात. पुट्रीणी व विदारी हे फोड सहन करणे अतिशय कठीण असते आणि ज्या व्यक्तीमध्ये मेद (चरबी) जास्त असते, त्यांना हे फोड होतात. इतर फोड मात्र पित्तप्रधान असतात आणि ज्यांच्यात मेद कमी असतो त्यांना होतात. हे सर्व फोड दोषांच्या विकृतीमुळे उत्पन्न होतात, आणि मधुमेह नसतानाही दूषित मेदामुळे हे शरीरात प्रकट होतात. या फोडांचे रंग बदलत नाहीत तोपर्यंत ते सहज लक्षात येत नाहीत. पिवळा किंवा लाल रंग दिसू लागल्यास किंवा मधुमेहाची सुरुवातीची लक्षणे नसतानाही, काळजी घ्यावी लागते. मधुमेहाच्या रुग्णांमध्ये लघवी रक्तपित्तयुक्त होते. त्यासोबत घाम येणे, अंगाला दुर्गंधी येणे, शरीर शिथिल होणे, झोप येणे, वारंवार भूक व झोप लागणे, हृदय, डोळे, जीभ आणि कान जळजळणे, शरीर जड होणे, केस व नख वाढणे ही लक्षणे दिसतात. थंड गोष्टींची आवड, घशात व तालूमध्ये कोरडेपणा, तोंडात गोडपणा, हातपाय जळजळणे ही मधुमेहाची आगमनाची लक्षणे आहेत; तसेच लघवीवर मुंग्या गोळा होतात. मधुमेहात तहान लागते, तोंड गोड व चिकट होते, विविध विकार उद्भवतात. शरीरात कफ भरल्यामुळे हा विकार कफप्रधान असतो; दोष क्षीण झाल्यास वातप्रधान असतो. कफ व पित्तामुळे निर्माण झालेला मधुमेह हळूहळू व पूर्णपणे प्रकट होतो; मैथुनामुळे आलेला मधुमेह दीर्घकाल टिकतो. पित्तामुळे झालेला मधुमेह दीर्घकाल टिकतो, परंतु ज्याच्या नशिबी ठरलेला नाही, त्याचा हा विकार बरा होऊ शकतो. यानंतर भगवान धन्वंतरि म्हणतात, "आता मी फोड कशामुळे होतो हे सांगतो. सुष्रुत, तू ऐक. गुल्म नावाचा विकार सुद्धा अशाच कारणांनी होतो. जुने, खूप गरम, कोरडे, खरबरीत किंवा जळणारे अन्न खाल्ल्याने हा विकार होतो. तसेच, खडबडीत किंवा चुकून झोपल्याने, चुकीच्या हालचालींमुळे, रक्त दूषित झाल्याने, मांस, मेद, मज्जा व हाडे दूषित होतात आणि पोटात विकाराचा अधिष्ठान होतो. हा सूज बाह्य किंवा अंतर्गत असू शकतो, तीव्र वेदना व त्रास देतो, गोल किंवा लांबट असतो, आणि त्याला फोड म्हणतात. दोष आणि रक्त यांचे स्वतंत्र किंवा संयुक्त विकार शरीराच्या विविध भागात फिरतात, हे घट्ट, गाठीसारखे आणि न फुटणारे असतात. अंतर्गत फोड जास्त तीव्र व खोलवर असतो, तो वाढत जाऊन गाठेसारखा होतो; मुंगीच्या वारुळासारखा पू बाहेर पडतो आणि पचनशक्ती कमी होते. हा फोड नाभी, मूत्राशय, यकृत, प्लीहा, हृदय, पोट आणि गुप्तांगाच्या मुळाशी होतो. हृदयात फोड असल्यास त्या भागात कंप व तीव्र वेदना होतात. या फोडाला काळसर-लाल रंगाचे शिरोभाग असतात, पिकण्याचा क्रम अनियमित असतो, आकारही असमान असतो. त्यासोबत शुद्धी हरपणे, भ्रम, पोट फुगणे, स्त्राव, अंगावर कीटक सरकावं तसं वाटणे आणि आवाज येणे अशी लक्षणे असतात. पित्तामुळे फोड लाल, तांबडा किंवा काळसर दिसतो, त्यात भ्रम, ताप, जळजळ होते; हा फोड अचानक येतो, लवकर पिकतो. कफामुळे फोड पांढरा, खाजरा, जड, चिकट, कठीण व कमी वेदनादायक असतो. तीनही दोषांच्या विकृतीमुळे, शरीरात बेचैनी, थंडी, कडकपणा, जांभई, भूक मंदावणे, जडपणा, उशिरा विकार प्रकट होणे, पचनशक्ती कमी होणे अशी मिश्र लक्षणे दिसतात. या विकारात मल विकृती, बाह्य व अंतर्गत लक्षणे—काळे फोड, काळसरपणा, तीव्र जळजळ, वेदना, ताप—दिसतात. पित्ताची लक्षणे बाह्य रक्तस्त्रावातही दिसतात, विशेषतः स्त्रियांमध्ये; तसेच शस्त्र किंवा इतर जखमांमुळेही विकार होतो. जखमेमुळे वाऱ्याच्या प्रकोपाने रक्त पित्ताला उत्तेजित करते, त्यामुळे पित्त व रक्ताची लक्षणे निर्माण होतात, आणि फोड अनेक गुंतागुंतीसह प्रकट होतो. फोडाचा विकार शरीराच्या ज्या भागात होतो, त्याप्रमाणे त्याच्या गुंतागुंती वेगवेगळ्या असतात. जसे, नाभी किंवा मूत्राशयात सूज आल्यास लघवी करण्यास अडचण होते. क्लोमा (कंठाच्या मागचा भाग) मध्ये विकार झाल्यास श्वासोच्छ्वास अडतो, प्लीहा विकार, अतितृष्णा, घशात अडथळा, संपूर्ण शरीरात व हृदयात वेदना होतात. यासोबत, मूर्च्छा, डोळ्यांसमोर अंधार, खोकला, हृदयाचे ठोके वाढणे, पोटाच्या बाजूला वेदना आणि दोषांचा संचय होतो. असेच, मांडीच्या सांध्यात, कूस, कंबरेत, पाठीत, पोटाच्या बाजूला वेदना होतात; गुदद्वारात वेदना व वायू अडथळा होतो. या सर्वांमध्ये कच्ची, पिकलेली किंवा पूयुक्त सूज ओळखली पाहिजे. काहींमध्ये, पिकल्यावर नाभीतून वर किंवा गुदद्वारातून खाली पू बाहेर पडतो. गुदद्वार, स्तन किंवा नाभी येथे दोषांची आर्द्रता वाढल्यामुळे फोड होतो; दोषांच्या संयुक्त विकृतीने त्या त्या ठिकाणी बदल होतात. फोड पिकल्यावर, नाभी किंवा मूत्राशयात असल्यास, तो आत किंवा बाहेर फुटू शकतो; फोडातील दोष कमी झाल्यास आणि गुंतागुंत वाढल्यास, पू आतमध्येच राहतो. या ठिकाणी, वाईट स्त्रियांमध्ये व पापी लोकांत फोड होतो; गर्भाशयात गर्भ मृत झाल्यास, कठीण गाठ निर्माण होते. स्तनात वेदना असो वा नसो, ती बाह्य फोडाची खूण आहे; स्त्रियांमध्ये रक्त सूक्ष्म असल्याने, कुमारिकांमध्ये हा विकार होत नाही. वाऱ्याचा प्रकोप किंवा त्याच्या गतीला अडथळा आल्यास, तो लिंगाच्या मुळाशी सूज निर्माण करतो; ती सूज वृषण आणि कूसपर्यंत पोहोचते, त्यामुळे वृषणाची पिशवी फुगते. दाब दिल्यास, वृषणाच्या पिशवीतील रक्तवाहिन्या मोठ्या होतात; तेथील दोष मेदात साठतो आणि हा विकार सात प्रकारांनी सूज घेऊन प्रकट होतो. वाऱ्यामुळे, मूत्रमार्गाच्या टोकाला बाह्य किंवा अंतर्गत सूज येते; ती सूज आत हवा भरल्यासारखी, खरबरीत, कोरडी आणि जळजळ करणारी असते. पित्तामुळे पिकल्यावर, ती अंजीरासारखी दिसते, जळजळ, उष्णता व पू निर्माण करते; कफामुळे ती जड, चिकट, खाजरी, कठीण, आणि थोडी वेदना करणारी असते. रक्तामुळे सूज काळी, फोडांनी झाकलेली आणि वाढणारी असते; कफ व मेदामुळे ती सूज वाढते, मऊ आणि पिकलेल्या ताडफळासारखी दिसते. जो वारंवार लघवी रोखतो, त्याच्याकडे लघवी त्या भागात साठते, त्यामुळे चित्त स्थिर राहत नाही, आणि सौम्य प्रवाह अस्थिर होतो. खाली लघवी करताना अडचण येते, वृषण व अंडकोष फुगतात, वाऱ्याचा प्रकोप होतो, आणि थंड पाण्यात बसल्याने हा त्रास वाढतो. शरीरातील मल व मूत्र रोखल्याने, किंवा अंगाची हालचाल अनियमित केल्याने, शरीरातील जीवनशक्ती व्यत्ययित व क्षीण होते. तेव्हा, वात दोष बिघडून रक्ताला खाली खेचतो आणि सांध्यावर गाठीसारखी सूज निर्माण करतो. अशा प्रकारे, या ग्रंथात शरीरातील दोष, त्यांच्या विकृती, त्यांच्यामुळे होणारे विविध फोड, सूज, विकार, त्यांची लक्षणे आणि कारणे यांचे सविस्तर वर्णन केले आहे.