एकदा धन्वंतरी यांनी सुश्रुताला सांगितले, "मी आता प्रमेह या रोगाच्या कारणांची आणि प्रकारांची सविस्तर माहिती देतो, ऐक सुश्रुत!" मूत्राशी संबंधित अनेक लक्षणे आणि विकारांची चर्चा त्यांनी केली. कधी कधी मूत्राशय किंवा नाभीमध्ये थोडे मूत्र जबरदस्तीने रोखले जाते, ते तिथे राहते आणि पुढे वेदनेने किंवा वेदना नसतानाही बाहेर पडते. मूत्र प्रवाह मध्ये अडथळा येतो; मोठ्या जननेंद्रिय असलेल्या व्यक्तींमध्ये हे थोडे चांगले असते, पण मूत्राशयाच्या तोंडावर तहान लागते आणि मूत्राचा प्रवाह अचानक, कमी आणि सतत असतो. मूत्राशयात दगडासारखी वेदना आणि गाठ निर्माण होते, ज्याला मूत्रगाठ म्हणतात; मूत्र किंवा स्त्रीसह संसर्गानंतर, वायू वीर्याला वर खेचते. मूत्र केल्यानंतर, वीर्य त्याच्या जागेतून हलते आणि कधी मूत्रापूर्वी, कधी नंतर बाहेर पडते; हे वीर्य मिश्रित मूत्र राखेच्या पाण्यासारखे दिसते. जेव्हा वायू दुर्बल आणि खडबडीत भागावर कार्य करतो, तेव्हा मल उलट जातो आणि मूत्रमार्ग अडथळा येतो; मल मिश्रित होतो. मूत्राच्या थेंबात विशिष्ट वास जाणवतो, जो पित्त, श्रम, तीक्ष्ण आणि आंबट पदार्थ, फुगवटा आणि अशा कारणांनी होतो. वायू वाढल्याने मूत्राशयात आणि मूत्रात जळजळ निर्माण होते; मूत्र प्रथम रक्ताळ किंवा पूर्णपणे रक्ताच्या रंगाचे दिसते. वारंवार मूत्र गरम आणि कठीणपणे बाहेर पडते; हे गरम वायूचे लक्षण आहे, जेव्हा पित्त आणि वायू शरीरातील मूत्राशयात राहतात आणि शरीर थकलं व खडबडीत झालं असतं. हे मूत्र कमी होतं आणि तीव्र जळजळ निर्माण करतात; हे त्याच नावाने ओळखले जाते. पित्त, कफ किंवा दोन्ही असले तरी, वायू त्यांना ताब्यात घेतो. मग, मूत्र अत्यंत कष्टाने पिवळ्या, लाल, पांढऱ्या किंवा घट्ट स्वरूपात बाहेर पडते; त्यात नेहमी जळजळ असते आणि त्याचा रंग रोचना, शंख किंवा पावडर सारखा असतो. जेव्हा मूत्र कोरडं किंवा सर्व रंगात असतं, तेव्हा त्याला मूत्रदुर्बलता म्हणतात; अशा प्रकारे मूत्राशी संबंधित रोगांचे वर्णन केले आहे. धन्वंतरी पुढे म्हणाले, "प्रमेहचे कारण मी सांगतो; ऐक सुश्रुत! प्रमेहचे वीस प्रकार आहेत: दहा कफामुळे, काही पित्तामुळे आणि चार व सहा वायूने उत्पन्न होतात. चरबी, मज्जा आणि कफामुळेही काही प्रकार होतात. हरिद्रमेही हा मूत्र तिखट आणि हळदीसारखा असतो, आणि त्याचे मलही तसाच असतो. मांजिष्ठमेहीमध्ये मूत्र पाण्यासारखे असते; विस्रमेहीमध्ये मूत्र गरम, खारट आणि लालसर असते; रक्तमेहीमध्ये मूत्र रक्तासारख्या रंगाचे असते. वसामेहीमध्ये मूत्र चरबीसारखे मिश्रित असते, वारंवार बाहेर पडते; मज्जामेहीमध्ये मूत्र मज्जेसारखे मिश्रित असते, पुन्हा पुन्हा बाहेर पडते. हस्तीमत्ता प्रमेहीमध्ये मूत्र जोराने निघत नाही, घट्ट आणि चिकट असते; म्हणून त्याला 'हस्तीमत्ता' म्हणतात. मधुमेहीमध्ये मूत्र मधासारखे होते, आणि हे दोन प्रकारचे असते—घटकांचे क्रोध, ऊतकांची कमी, किंवा वायूने मार्ग अडवल्यामुळे. मार्ग अडवल्यास दोषांची लक्षणे कारण नसतानाही दिसतात; कधी ऊतक कमी, कधी पूर्ण, ते बरे करणे कठीण आणि संथ होते. वेळेवर उपचार न केल्यास सर्व प्रमेह मधुमेहात बदलतात; प्रमेहमध्ये मूत्र सामान्यतः मधासारखे गोड असते. हे सर्व मधुमेही म्हणून ओळखले जातात, कारण शरीरात गोडपणा असतो; अपचन, स्वाद हरवणे, उलटी, निद्रानाश, खोकला आणि नाक बंद होणे यासारखी लक्षणे निर्माण होतात. कफजन्य प्रमेहात गुंतागुंती निर्माण होतात: मूत्राशय आणि लिंगात वेदना, अंडकोष फुगणे आणि ताप येतो. पित्तजन्य प्रमेहात जळजळ, तहान, आंबटपणा, मूर्च्छा आणि जुलाब होतो; वायूजन्य प्रमेहात उलटपणा, थरथर, हृदयात वेदना आणि बेचैनी निर्माण होते. त्रिशूल (शूला) वाढल्याने कोरडेपणा, श्वास घेण्यात त्रास आणि खोकला निर्माण होतो; शराविका, कच्छपिका, ज्वालिनी आणि विनतालजी हे विकारही प्रकट होतात. मसूरिका, सरषपिका, पुत्रिणी आणि सविदारिका, तसेच विद्रधी—हे दहा प्रकारचे फोड प्रमेह दुर्लक्ष केल्याने निर्माण होतात. कफयुक्त अन्नामुळे हे विकार सामान्यतः सुरू होतात; विशेषतः गोड, आंबट, खारट, तेलकट, जड, चिकट आणि थंड अन्नामुळे. नवधान्य, मद्य, रस, मांस, ऊस, गूळ, दूधजन्य पदार्थ, तसेच एकाच जागी बसणे आणि झोपणे—हे टाळावे. प्रमेहामुळे दूषित झालेला कफ मूत्राशयात स्थिर होतो; शरीर दूषित केल्यावर तो ओलावा, घाम, चरबी, मज्जा आणि मांसावर परिणाम करतो. पित्त आणि रक्त कमी झाल्यावर, कफ प्रथम मूत्रात आश्रय घेतो; मग मूत्राशयातील ऊतकांपर्यंत पोहोचून, ते कमी झाल्यावर वायू उत्पन्न होतो. प्रमेहचे प्रकार त्यांच्या बरे होण्याच्या किंवा न बरे होण्याच्या क्षमतेवर ठरतात; दोषांचे प्रमाण जरी सारखे असले तरी, त्यांच्या प्रधानत्वानुसार फरक राहतात. सर्वसाधारण लक्षण म्हणजे मूत्राचे अधिक प्रमाण आणि गढूळपणा; दोष आणि ऊतक वेगळे असले तरी, विशिष्ट संयोजनामुळे विविधता निर्माण होते. प्रमेहचे प्रकार मूत्राच्या रंग आणि गुणांमध्ये भिन्नता दाखवतात: स्पष्ट, अत्यंत पांढरे, थंड, वासरहित आणि पाण्यासारखे. उदकमेहीमध्ये मूत्र पाण्यासारखे, थोडे गढूळ आणि चिकट असते; इक्षुमेहीमध्ये मूत्र ऊसाच्या रसासारखे अतिशय गोड असते. सांद्रमेहीमध्ये मूत्र घट्ट आणि जुनं वाटतं; सुरामेहीमध्ये, मूत्र वर स्पष्ट आणि खाली दाट असतं, मद्यासारखे. शुक्रमेहीमध्ये, व्यक्तीच्या अंगावर रोमांच येतो; मूत्र घट्ट आणि पांढरे, पीठासारखे, शुक्रासारखे किंवा शुक्र मिश्रित असते. सिकतामेहीमध्ये मूत्रात वाळूच्या कणांसारखे दिसतात; शीतमेहीमध्ये मूत्र जास्त, गोड आणि फार थंड असते. शनैर्मेहीमध्ये, मूत्र हळूहळू आणि संथपणे बाहेर पडते; लाळामेहीमध्ये, मूत्र चिकट आणि लाळेच्या तंतूंनी मिश्रित असते. क्षारमेहीमध्ये मूत्र क्षारयुक्त पाण्यासारखे वास, रंग, स्वाद आणि स्पर्श असते; नीलमेहीमध्ये मूत्र निळे, आणि काळमेहीमध्ये काळ्या शाईसारखे असते. प्रमेहामुळे सांध्यांमध्ये, प्राणवहिन्यांमध्ये आणि स्नायूंच्या मार्गांमध्ये फोड निर्माण होतात; त्यांचे कडे उठलेले, मध्यभागी खचलेले, कोरडे आणि वेदनारहित असतात. शराविका फोड ताटाच्या आकाराची असते; कच्छपिका सतत जळजळ निर्माण करते आणि ज्ञानी लोकांच्या मते कासवासारखी दिसते. मोठी, निळी फोड विनता म्हणून ओळखली जाते; ज्वालिनी त्वचेवर जळजळ निर्माण करते आणि तीव्र वेदना देते. अशा प्रकारे धन्वंतरी यांनी प्रमेह आणि मूत्राशी संबंधित विकारांची सविस्तर माहिती, लक्षणे आणि प्रकार सुश्रुताला सांगितली, ज्यामुळे या रोगांची ओळख आणि उपचार सुश्रुताला समजली.