राजा जर वज्रासारखा तेजस्वी हिरा परिधान करत असेल, तर तो राजास वीजेसारखा चमकणारा आणि अत्यंत आकर्षक वाटतो. इथे, श्री गरुड महापुराणाच्या आचारकांडातील "हिरा व रत्नांची परीक्षा" या अध्यायाचा समारोप होतो. यानंतर पुढील अध्यायात मोत्यांचा अद्भुत आणि विस्तृत वर्णन केले आहे. मोती हे हत्ती, मेघ, रानडुक्कर, शंख, मासे, सर्प, शिंपले आणि बांबू यांच्यापासून उत्पन्न होतात. या सर्वांपैकी, प्रत्येक रत्नाचा मूळ स्त्रोत मात्र एकाच ठिकाणी निश्चित असतो. काही मोती त्वचेपासून, मिठापासून, सर्पापासून आणि व्हेल मास्यापासून तयार होतात; तसेच काही शंख आणि रानडुक्करांपासून जन्मतात. अशा आठ प्रकारच्या मोत्यांचा उल्लेख रत्नशास्त्र जाणणाऱ्यांनी केला आहे. शंखातून उत्पन्न होणारा मोती त्याच्या मूळ रंगासारखाच असतो, मोठा आणि गोलाकार, तसेच आकर्षक असतो. 'कंबवः' असे जे मोती असतात, ते उत्तम शंखाच्या वंशातील मानले जातात, ज्यांना धनुष्याच्या दोरीने तोंडाजवळ स्पर्श केलेला असतो. या प्रकारात जो मोती जन्मतो, तो गोलाकार, फिकट रंगाचा आणि चमक नसलेला असतो. पाण्यातील काही प्राण्यांच्या तोंडातूनही मोती तयार होतात, आणि हे मासे समुद्राच्या मध्यभागी राहतात. कधी कधी पृथ्वीवरील काही विशिष्ट ठिकाणी, रानडुक्करासारखा अद्भुत मोती जन्म घेतो. बांबूपासून तयार होणारे मोती हे देवतांना प्रिय असलेल्या स्थळीच वाढतात, सामान्य ठिकाणी नव्हे. हे मोती पूर्णपणे धुतलेल्या चांदीसारखे तेजस्वी असतात आणि तलवारीच्या धारेसारखी चमक त्यांना लाभलेली असते. सद्गुणी लोकांच्या कृतीमुळे जे मोती निर्माण होतात, ते सर्पाच्या मस्तकातून उत्पन्न होतात. जेव्हा एखाद्या महान रक्षणकर्माचा (संरक्षण विधी) आयोजन केले जाते, तेव्हा ते महालाच्या छतावर केले जाते. आकाशात जड धनसंपत्तीचे गाठोडे ढगांच्या ओझ्याने वाकलेले लटकताना दिसतात. जर सर्पाच्या फणीतील मोती तिथेच राहिला, तर इतरांनी त्यास हानी पोहोचवू शकते. त्याचे तेज सर्व दिशांना पसरते, सूर्याप्रमाणे; आणि त्याचा गोलाकार प्रकाश जणू आकाशात प्रकट झाल्यासारखा वाटतो. हा मोती दिवसासारखा उजळतो आणि रात्रभरही गडद अंधारात प्रकाशमान राहतो. त्याची किंमत मी निश्चित सांगू शकत नाही – जरी संपूर्ण पृथ्वी सोन्याने भरली तरीही. ज्याच्याकडे असा मोती असतो, तो कोणत्याही प्रतिस्पर्ध्याशिवाय संपूर्ण पृथ्वीचा उपभोग घेतो, तोपर्यंत ही स्थिती टिकते. हजार योजनेपर्यंतच्या परिसरात तो प्रत्येक संकट दूर करतो. विविध रंगांमध्ये, शुद्ध दुधाचा रंग हा सर्वोत्तम गायीतून पडतो. हे बीज, जे आधी दुसऱ्या ठिकाणाहून आलेले असते, ते शिंपल्यात प्रवेश करते; आणि जेव्हा दुधासारख्या पाण्याचा प्रवाह त्यावर पडतो, तेव्हा ते बीज शिंपल्यात राहून मोत्यामध्ये रूपांतरित होते. हे मोती सिंहलीक, परलोकिक, सौराष्ट्र, ताम्रपर्ण आणि पराशव या प्रदेशांचे मानले जातात. शिंपल्यातून जन्मलेले मोती रंगाने कमी दर्जाचे नसतात, तसेच त्यांच्या आकार, रूप, गुणवत्ता आणि तेजामुळे ते ओळखले जातात. ज्ञानी व्यक्तीने खाणीतून मिळणाऱ्या मोत्यांच्या वैशिष्ट्यांकडे दुर्लक्ष करावे, आणि त्यांच्या रूप व आकारावर लक्ष केंद्रित करावे. शिंपल्यातून उत्पन्न झालेल्या तेजस्वी मोत्याच्या तुलनेत दुसरा एखादा मोती वजनाने थोडा कमी असेल, तर जर तो अर्धा माषा कमी असेल, तर त्याची किंमत दोन-पंचमांशाने कमी होते. जर तो अर्धा किंवा दोन माषा जास्त असेल, तर त्याची किंमत हजार तीनशे पट वाढते. जर अर्धा माषा जास्त असेल, तर त्याची किंमत तेवीसशे होते; आणि जर दीड माषा जास्त असेल, तर त्याची किंमत शंभर होते – अर्थात त्यात आवश्यक गुण असले पाहिजेत. जर वजनाने सोळा कमी असेल, तर तो 'दार्विक' म्हणून ओळखला जातो. जर वीसने कमी असेल, तर तो 'भवक' म्हणतात. तीस पूर्ण वजन असेल, तर 'शिक्य' असे म्हणतात. चाळीस असेल, तर त्याची किंमत तीस असते. साठ असेल, तर 'निकरशीर्ष' म्हणतात; त्याची किंमत चौदा असते. अकरा आणि नऊ अशी त्यांची किंमत अनुक्रमे सांगितली आहे. संपूर्ण मोत्याला घेऊन, नंतर अन्नपात्रात ठेवा आणि त्यात जांभिऱ्याच्या रसात शिजवा. त्यानंतर मातीने लिंपलेल्या माशाच्या पात्रात ठेवून पुन्हा शिजवा; नंतर मांजरीच्या विष्ठेच्या पात्रात ठेवा. शेवटी, शुद्ध आणि डाग नसलेल्या कापडाने त्यास घासल्यावर, मोती स्वच्छ, उत्तम गुणांनी आणि तेजाने युक्त होतो. शेवटी, जर चांदीला शंभर पट सोन्याशी मिश्रित केले, तर ती पांढऱ्या काचेसारखी दिसते. अशा प्रकारे, गरुड महापुराणात मोत्यांची उत्पत्ती, त्यांचे प्रकार, गुणधर्म, मूल्य आणि शुद्धीकरणाची पद्धत यांचे सुंदर आणि तपशीलवार वर्णन केले आहे.