ही कथा श्री गरुड महापुराणातील आचारकांडाच्या "रत्नांची परीक्षा व वर्णन" या अध्यायात सांगितली आहे. सर्वप्रथम, हिरा हा रत्न आपल्या गुणांनी संपन्न असतो, परंतु जेव्हा तो जडवला जातो, तेव्हा त्यात काही दोष येऊ शकतात. विशेषतः, उत्तम पुत्राचा जन्म व्हावा अशी इच्छा असलेल्या स्त्रीने, जरी तो अत्युत्तम दर्जाचा असला तरी, हिरा घालू नये. लोखंड, लाल स्पिनेल आणि हेसोनाइट या रत्नांपासून कुशल लोक हिर्याची नक्कल तयार करतात. अशा रत्नांची परीक्षा क्रिस्टल, कोरोन्डम आणि शार्पणगोट्याने केली जाते. खरा हिरा हे सर्व रत्नांना ओरखडा देतो, पण त्यांना स्वतः ओरखडा लागत नाही. मात्र, खोट्या हिर्याच्या बाबतीत तज्ञ उलट सांगतात—खोटा हिरा इतर रत्नांनी ओरखडा घेतो. हिर्याला फक्त दुसऱ्या हिर्यानेच ओरखडा देता येतो; अन्य कोणत्याही रत्नाने नाही. जडवलेला हिरा, त्याचा तेज वरच्या बाजूला वाढत नाही; बाजूला ओरखडा दिला, तर तो बाजूंवर परिणाम होतो. त्याचा टोक तुटला असला, किंवा त्यावर डाग, रेषा, किंवा रंग बदलला असला, तरीही, जेव्हा राजा असा हिरा घालतो, जो विजेच्या चमकासारखा उजळतो, तो अत्यंत आकर्षक दिसतो. या अध्यायाचा समारोप येथे होतो. पुढील अध्यायात मोत्यांची उत्पत्ती सांगितली आहे. मोती हत्ती, मेघ, डुक्कर, शंख, मासे, सर्प, शिंपले आणि बांबू या आठ स्रोतांमध्ये उत्पन्न होतात. या सर्वांमध्ये, रत्नाचा मूळ स्रोत नेहमी एकाच ठिकाणी निश्चित केला जातो. त्वचा, मीठ, सर्प, व्हेल, शंख आणि डुक्कर यापासून निर्माण झालेले मोती—हे आठ प्रकारचे मोती रत्नांचे तज्ञ ओळखतात. शंखातून जन्मलेला मोती, शंखाच्या रंगाशी मिळता-जुळता, मोठा आणि गोल आकाराचा असतो. 'कंबवः' असे जे मोती आहेत, ते उत्तम शंखाच्या वंशातले असून, त्यांच्या तोंडाला धनुष्याच्या तारेचा स्पर्श झालेला असतो. या मोत्यांमध्ये गोल, फिकट रंगाचा आणि चमक नसलेला मोती तयार होतो. पाण्यातील प्राण्यांच्या तोंडातही मोती तयार होतात, आणि असे मासे समुद्राच्या मध्यभागी राहतात. कधी कधी पृथ्वीवरील काही विशिष्ट ठिकाणी, डुक्करासारखा अद्भुत मोती जन्मतो. बांबूपासून तयार होणारे मोती, हे दिव्य लोकांनी प्रिय केलेल्या ठिकाणी वाढतात, सामान्य ठिकाणी नाही. त्यांचा तेज धुतलेल्या चांदीसारखा, आणि तलवारीच्या कडेसारखा असतो. सर्पाच्या डोक्यातून उत्पन्न झालेले मोती, सद्गुणी व्यक्तींना लाभतात आणि त्यांच्यात चमक असते. जेव्हा महान संरक्षण विधी केले जाते, तेव्हा ते प्रासादाच्या छतावर होते. आकाशात, मेघांच्या वजनामुळे खाली झुकलेल्या खजिन्यांनी आकाश झाकलेले असते. सर्पाच्या फण्यातील मोती त्याच्यात राहिला, तर इतरांमुळे त्याला हानी होते. त्याचा तेज सर्व दिशांना पसरतो—सूर्यासारखा; त्याचा गोलाकार आकाशात प्रकट झाल्यासारखा दिसतो. तो दिवसात जितका उजळतो, तितकाच रात्रीच्या गडद अंधारातही प्रकाश पसरतो. त्याची किंमत निश्चित करता येत नाही—जरी संपूर्ण पृथ्वी सोन्याने भरली तरी. तो मोती मिळवणारा, त्या स्थितीपर्यंत, पृथ्वीवर कुणी स्पर्धक नसावा, अशा स्थितीत संपूर्ण पृथ्वीचा आनंद घेतो. हजार योजनांच्या परिसरात, तो सर्व विपत्ती दूर करतो. रंगांच्या विविधतेत, सर्वात शुद्ध रंग म्हणजे उत्तम गायीच्या दूधाचा रंग. पूर्वी अन्य स्रोतांतून आलेले बीज शिंपल्यात प्रवेश करते; दूध-पाण्याचे प्रवाह त्यावर पडतात, आणि शिंपल्यात विश्रांती घेतलेले बीज मोती बनते. सिंहलीका, परालौकिक, सौराष्ट्र, ताम्रपर्ण आणि परशव या ठिकाणांचे मोती हे आहेत. शिंपल्यातून जन्मलेले मोती हे कमी दर्जाचे नसतात, आणि आकार, रूप, गुणवत्ता, तेज या गुणांनी ओळखले जातात. शहाण्याने खाणीतून मिळालेले मोतींच्या विचित्र गुणांकडे लक्ष न देता, त्यांच्या रूप व आकारावर भर द्यावा. शिंपल्यातून उत्पन्न झालेल्या चमकदार मोती आणि त्यापेक्षा किंचित कमी वजनाचा दुसरा मोती—जर तो अर्धा माषा कमी असेल, तर त्याची किंमत दोन-पाचव्या भागाने कमी होते. आणि जर तो अर्धा किंवा दोन माषा जास्त असेल, तर त्याची किंमत एक हजार तीनशे पट जास्त होते. अशा प्रकारे, श्री गरुड महापुराणात रत्नांची परीक्षा, त्यांचे गुण, उत्पत्ती आणि मूल्य यांचे विवेचन केले आहे.