മാംസലുബ്ധോ യഥാ മത്സ്യോ ലോഹശങ്കും ന പശ്യതി । സുഖലുബ്ധസ്തഥാ ദേഹീ യമവാധാം ന പശ്യതി ॥ ൨,൪൯.
മാംസത്തിന് താൽപര്യമുള്ള മീൻ ഇരുമ്പ് കൊക്ക് കാണുന്നില്ലാത്തതുപോലെ, സുഖത്തിന് ആഗ്രഹമുള്ളവൻ യമന്റെ വല കാണുന്നില്ല.
ഹിതാഹിതം ന ജാനന്തോ നിത്യമുന്മാര്ഗഗാമിനഃ । കുക്ഷിപൂരണനിഷ്ഠാ യേ തേ നരാ നാരകാഃ ഖഗ ॥ ൨,൪൯.
എന്ത് നല്ലതോ ദോഷമോ എന്നറിയാതെ, എപ്പോഴും തെറ്റുവഴിയിലായും, വയറു നിറയ്ക്കുന്നതിൽ മാത്രം താൽപര്യമുള്ളവരാണ്, പക്ഷീ, നരകത്തിലേക്കുള്ളവർ.
നിദ്രാഭീമൈഥുനാഹാരാഃ സര്വേഷാം പ്രാണിനാം സമാഃ । ജ്ഞാനവാന്മാനവഃ പ്രോക്തോ ജ്ഞാനഹീനഃ പശുഃ സ്മൃതഃ ॥ ൨,൪൯.
ഉറക്കം, ഭയം, ലൈംഗികത, ഭക്ഷണം — ഇവ എല്ലാപ്രാണികൾക്കും ഒരുപോലെയാണ്; ജ്ഞാനം ഉള്ളവൻ മനുഷ്യൻ, ജ്ഞാനം ഇല്ലാത്തവൻ മൃഗം.
പ്രഭാതേ മലമൂത്ത്രാഭ്യാം ക്ഷുത്തൃഡ്ഭ്യാം മധ്യഗേ രവൌ । രാത്രൌ മദനനിദ്രാഭ്യാം ബാധ്യന്തേ മൂഢമാനവാഃ ॥ ൨,൪൯.
പ്രഭാതത്തിൽ മലമൂത്രം, മധ്യാഹ്നത്തിൽ വിശപ്പും ദാഹവും, രാത്രി കാമവും ഉറക്കവും — ഇതൊക്കെയാണ് മണ്ടന്മാർക്ക് വേദന.
സ്വദേഹധനദാരാദിനിരതാഃ സര്വജന്തവഃ । ജായന്തേ ച മ്രിയന്തേ ച ഹാ ഹന്താജ്ഞാനമോഹിതാഃ ॥ ൨,൪൯.
തങ്ങളുടെ ശരീരം, സമ്പത്ത്, ഭാര്യ തുടങ്ങിയവയിൽ മുഴുകിയ എല്ലാ ജീവികളും അജ്ഞാനത്തിന്റെ മായയിൽ ജനിച്ച് മരിക്കുന്നു; അയ്യോ!
തസ്മാത്സങ്ഗഃ സദാ ത്യാജ്യഃ സചേത്ത്യക്തും ന ശക്യതേ । മഹദ്ഭിഃ സഹ കര്തവ്യഃ സന്തഃ സങ്ഗസ്യ ഭേഷജമ് ॥ ൨,൪൯.
അതിനാൽ സ്നേഹം എപ്പോഴും ഉപേക്ഷിക്കണം; ഉപേക്ഷിക്കാൻ കഴിയില്ലെങ്കിൽ മഹാന്മാരോടൊപ്പം ഇരിക്കുക. നല്ലവരോടുള്ള സ്നേഹമാണ് മരുന്ന്.
സത്സങ്ഗശ്ച വിവേകശ്ച നിര്മലം നയനദ്വയമ് । യസ്യ നാസ്തി നരഃ സോഽന്ധഃ കഥം ന സ്യാദമാര്ഗഗഃ ॥ ൨,൪൯.
നല്ലവരോടുള്ള സ്നേഹവും വിവേകവും ശുദ്ധമായ കാഴ്ചയും ഇല്ലാത്തവൻ കുരുടനാണ്; അങ്ങനെ ആൾ തെറ്റുവഴിയിലാവുന്നത് അത്ഭുതമല്ല.
സ്വസ്വവര്ണാശ്രമാചാരനിരതാഃ സര്വമാനവാഃ । ന ജാനന്തി പരം ധര്മം വൃഥാ നശ്യന്തി ദാമ്ഭികാഃ ॥ ൨,൪൯.
തങ്ങളുടെ വർണ്ണാശ്രമചാരങ്ങളിൽ മാത്രം മുഴുകിയ മനുഷ്യർ പരമധർമ്മം അറിയുന്നില്ല; അഹങ്കാരികൾ വെറുതെ നശിക്കുന്നു.
കിമായാസപരാഃ കേചിദ്വ്രതചര്യാദിസംയുതാഃ । അജ്ഞാനസംവൃതാത്മാനഃ സഞ്ചരന്തി പ്രചാരകാഃ ॥ ൨,൪൯.
ചിലർ വ്രതചരണങ്ങളിലും കഠിനതയിലും മുഴുകി, അജ്ഞാനത്തിൽ മുങ്ങി, ലോകത്ത് അലഞ്ഞുതിരിയുന്നത് എന്തിനാണ്?
നാമമാത്രേണ സന്തുഷ്ടാഃ കര്മകാണ്ഡരതാ നരാഃ । മന്ത്രോച്ചാരണഹോമാദ്യൈര്ഭ്രാമിതാഃ ക്രതുവിസ്തരൈഃ ॥ ൨,൪൯.
പേരിൽ മാത്രം തൃപ്തരായി, കര്മകാണ്ഡങ്ങളിൽ ആസ്വാദനം കണ്ടെത്തുന്നവർ, മന്ത്രോച്ചാരണവും ഹോമാദികളും യാഗങ്ങളുടെ വിശദാംശങ്ങളും കൊണ്ടു ഭ്രമിച്ചിരിക്കുന്നു.
ഏകഭുക്തോപവാസാദ്യൈര്നിയമൈഃ കായശോഷണൈഃ । മൂഢാഃ പരോക്ഷമിച്ഛന്തി മമ മായാവിമോഹിതാഃ ॥ ൨,൪൯.
എന്റെ മായയിൽ മയങ്ങുന്ന മണ്ടന്മാർ, ഒരിക്കൽ മാത്രം ഭക്ഷണം കഴിക്കൽ, ഉപവാസം, ശരീരം ക്ഷയിപ്പിക്കൽ തുടങ്ങിയ നിയമങ്ങൾ പാലിച്ച്, കാണാനാവാത്തതിനെ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
ദേഹദണ്ഡനമാത്രേണ കാ മുക്തിരവിവേകിനാമ് । വല്മീകതാഡനാദേവ മൃതഃ കിന്നു മഹോരഗഃ ॥ ൨,൪൯.
ശരീരം ശിക്ഷിക്കുന്നതുകൊണ്ട് വിവേകമില്ലാത്തവർക്ക് മോക്ഷം ലഭിക്കുമോ? ഉഴുവിന്റെ അടിയേറ്റ് വലിയ പാമ്പ് മരിച്ചാൽ അതിന് മോക്ഷം കിട്ടുമോ?
ജടാഭാരാജിനൈര്യുക്താ ദാമ്ഭികാ വേഷധാരിണഃ । ഭ്രമന്തി ജ്ഞാനിവല്ലോകേ ഭ്രാമയന്തി ജനാനപി ॥ ൨,൪൯.
ജടയും മയിലുരിയും ധരിച്ച്, ഭക്തരെന്ന വേഷം കെട്ടി, കപടന്മാർ ലോകത്ത് ജ്ഞാനികൾപോലെ ചുറ്റി നടക്കുന്നു; അവർ മറ്റുള്ളവരെയും വഴിതെറ്റിക്കുന്നു.
സംസാരജസുഖാസക്തം ബ്രഹ്മജ്ഞോഽസ്മീതിവാദിനമ് । കര്മബ്രഹ്മോഭയഭ്രഷ്ടം തം ത്യജേദന്ത്യജം യഥാ ॥ ൨,൪൯.
ലോകസുഖങ്ങളിൽ ആസ്വാദനമുള്ളവനും, ഞാൻ ബ്രഹ്മജ്ഞാനിയാണെന്ന് പറയുന്നവനും, neither കര്മ്മത്തിൽ nor ബ്രഹ്മജ്ഞാനത്തിൽ നിലനിൽക്കാത്തവനും, അങ്ങനെ ഒരാളെ ചൂണ്ടുപറഞ്ഞവനെപ്പോലെ ഉപേക്ഷിക്കണം.
ഗൃഹാരണ്യസമാ ലോകേ ഗതവ്രീഡാ ദിഗമ്ബരാഃ । ചരന്തി ഗര്ദഭാദ്യാശ്ച വിരക്താസ്തേ ഭവന്തി കിമ് ॥ ൨,൪൯.
ലജ്ജയില്ലാതെ, വീടോ കാടോ എന്നതില്ലാതെ നഗ്നരായി നടക്കുന്നവർ, കഴുതകളും മറ്റും പോലുള്ള ജീവികൾ, ഇവർക്ക് വൈരാഗ്യം ഉണ്ടെന്നു പറയാനാവുമോ?
മൃദ്ഭസ്മോദ്ധൂലനാദേവ മുക്താഃ സ്യുര്യദി മാനവാഃ । മൃദ്ഭസ്മവാസീ നിത്യം ശ്വാ സ കിം മുക്തോ ഭവിഷ്യതി ॥ ൨,൪൯.
കല്ല് ചാർത്തി അകത്ത് മണ്ണ് അകത്തും ചാരവും പുരട്ടിയാൽ മനുഷ്യർക്ക് മോക്ഷം കിട്ടുന്നുവെങ്കിൽ, എല്ലായ്പ്പോഴും മണ്ണിലും ചാരത്തിലും കഴിയുന്ന നായ്ക്കൾക്ക് മോക്ഷം കിട്ടുമോ?
തൃണപര്ണോദകാഹാരാഃ സതതം വനവാസിനഃ । ജമ്ബൂകാഖുമൃഗാദ്യാശ്ച താപസാസ്തേ ഭവന്തി കിമ് ॥ ൨,൪൯.
കാടിൽ സ്ഥിരമായി താമസിച്ച്, പുല്ലും ഇലയും വെള്ളവും മാത്രം ഭക്ഷ്യമായി ഉപയോഗിക്കുന്നവർ, അങ്ങനെ ജീവിക്കുന്ന നരികൾ, എലികൾ, മാൻ എന്നിവരൊക്കെ തപസ്സുകാരാണോ?
ആജന്മമരണാന്തഞ്ച ഗങ്ഗാദിതടിനീസ്ഥിതാഃ । മണ്ഡൂകമത്സ്യപ്രമുഖാ യോഗിനസ്തേ ഭവന്തി കിമ് ॥ ൨,൪൯.
ജനനം മുതൽ മരണം വരെ ഗംഗാദി നദികളുടെ തീരങ്ങളിൽ കഴിയുന്നവരായ തവളകളും മീനുകളും മുതലായവ, അങ്ങനെ ജീവിക്കുന്നത് കൊണ്ടു അവർ യോഗികളാകുമോ?
പാരാവതാഃ ശിലാഹാരാഃ കദാചിദപി ചാതകാഃ । ന പിബന്തി മഹീതോയം വ്രതിനസ്തേ ഭവന്തി കിമ് ॥ ൨,൪൯.
കല്ല് ഭക്ഷ്യമായി കഴിക്കുന്ന പാരാവതങ്ങളും, ഭൂമിയിലെ വെള്ളം ഒരിക്കലും കുടിക്കാത്ത ചാതകപ്പക്ഷികളും, ഇവർ വ്രതം പാലിക്കുന്നവരാണെന്നു പറയാനാവുമോ?
തസ്മാന്നിത്യാദികം കര്മ ലോകരഞ്ജനകാരകമ് । മോക്ഷസ്യ കാരണം സാക്ഷാതത്ത്വജ്ഞാന ഖഗേശ്വര ॥ ൨,൪൯.
അതുകൊണ്ട്, ലോകത്തെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ ചെയ്യുന്ന ദിവസേനയും മറ്റു കര്മ്മങ്ങളും മോക്ഷത്തിന് നേരിട്ട് കാരണമല്ല, യഥാർത്ഥ സത്യം അറിയുന്നതാണ് മോക്ഷത്തിന് കാരണമെന്ന്, പക്ഷിരാജാ.
ഷര്ഡ്ശനമഹാകൂപേ പതിതാഃ പശവഃ ഖഗ । പരമാര്ഥം ന ജാനന്തി പശുപാശനിയന്ത്രിതാഃ ॥ ൨,൪൯.
പക്ഷിരാജാവേ, ആറു ദർശനങ്ങളെന്ന മഹാഗർത്തത്തിൽ വീണിരിക്കുന്ന മൃഗങ്ങൾ, അജ്ഞാനത്തിന്റെ ബന്ധനത്തിൽ പെട്ടിരിക്കുന്നു; അവർക്കു പരമാർത്ഥം അറിയാനാവില്ല.
വേദശാസ്ത്രാര്ണവൈര്ഘേരൈരുഹ്യമാനാ ഇതസ്തതഃ । ഷഡൂര്മിനിഗ്രഹഗ്രസ്താസ്തിഷ്ഠന്തി ഹി കുതാര്കികാഃ ॥ ൨,൪൯.
വേദശാസ്ത്രങ്ങളുടെ സമുദ്രത്തിലെ തിരകളാൽ ഇങ്ങും അങ്ങും ഇഴയ്ക്കപ്പെടുന്നവർ, ആറു അകത്തുള്ള ശത്രുക്കളാൽ പിടിക്കപ്പെട്ടവർ, അവരൊക്കെ തെറ്റായ തർക്കക്കാരായി തുടരുന്നു.
വേദാഗമപുരാണജ്ഞഃ പരമാര്ഥം ന വേത്തി യഃ । വിഡമ്ബകസ്യ തസ്യൈവ തത്സര്വം കാകഭാഷിതമ് ॥ ൨,൪൯.
വേദം, ആഗമം, പുരാണം എന്നിവ അറിയുന്നവൻ പരമാർത്ഥം അറിയുന്നില്ലെങ്കിൽ, അവന്റെ എല്ലാ വാക്കുകളും പരിഹാസത്തിന് മാത്രം യോഗ്യമായ കാക്കയുടെ ശബ്ദം പോലെയാണ്.
ഇദം ജ്ഞാനമിദം ജ്ഞേയമിതി ചിന്താസമാകുലാഃ । പഠന്ത്യഹര്നിശം ശാസ്ത്രം പരതത്ത്വപരാങ്മുഖാഃ ॥ ൨,൪൯.
‘ഇതാണ് ജ്ഞാനം, ഇതാണ് അറിയേണ്ടത്’ എന്ന ചിന്തകളിൽ മുഴുകി, അവർ രാവും പകലും ശാസ്ത്രം പഠിക്കുന്നു; എന്നാൽ പരമതത്ത്വത്തിൽ നിന്ന് മുഖം തിരിക്കുന്നു.
വാക്യച്ഛന്ദോനിബന്ധേന കാവ്യാലങ്കാരശോഭിതാഃ । ചിന്തയാ ദുഃഖിതാ മൂഢാസ്തിഷ്ഠന്തി വ്യാകുലേന്ദ്രിയാഃ ॥ ൨,൪൯.
വാക്യങ്ങളുടെ ചന്ദസ്സിലും കാവ്യാലങ്കാരത്തിലും അലങ്കരിച്ചിട്ടുള്ള ഈ മണ്ടന്മാർ, ചിന്തകളാൽ ദുഃഖിതരായി, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ അശാന്തരായി, ദുഃഖത്തിൽ തന്നെ തുടരുന്നു.
അന്യഥാ പരമം തത്ത്വം ജനാഃ ക്ലിശ്യന്തി ചാന്യഥാ । അന്യഥാ ശാസ്ത്രസദ്ഭാവോ വ്യാഖ്യാം കുര്വന്തി ചാന്യഥാ ॥ ൨,൪൯.
ജനങ്ങൾ പരമതത്ത്വത്തെ തെറ്റായി മനസ്സിലാക്കി ദുഃഖിക്കുന്നു; അതുപോലെ ശാസ്ത്രത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ അർത്ഥവും പലവിധം തെറ്റായി വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നു.
കഥയന്ത്യുവന്മനീഭാവം സ്വയം നാനുഭവന്തി ച । അഹങ്കാരസ്താഃ കേചിദുപദേശാദിവാര്ജിതാഃ ॥ ൨,൪൯.
അവർ പരമാവസ്ഥയെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുന്നു, പക്ഷേ സ്വയം അതു അനുഭവിക്കുന്നില്ല; ചിലർ അഹങ്കാരത്താൽ ഉപദേശവും മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശവും തള്ളിക്കളയുന്നു.
പഠന്തി വേദശാസ്ത്രാണി ബോധയന്തി പരസ്പരമ് । ന ജാനന്തി പരം തത്ത്വം ദര്വീ പാകരസം യഥാ ॥ ൨,൪൯.
അവർ വേദങ്ങളും ശാസ്ത്രങ്ങളും വായിക്കുന്നു, പരസ്പരം പഠിപ്പിക്കുന്നു; പക്ഷേ പരമതത്ത്വം അറിയുന്നില്ല—പാചകച്ചുമ്മാരിൽ രുചി അറിയാത്ത കട്ടിലുപോലെയാണ് അവർ.
ശിരോ വഹതി പുഷ്പാണി ഗന്ധം ജാനാതി നാസികാ । പഠന്തി വേദശാസ്ത്രാണി ദുര്ലഭോ ഭാവബോധകഃ ॥ ൨,൪൯.
തലയിൽ പൂക്കൾ വഹിക്കുന്നതുപോലെയും മൂക്കിൽ സുഗന്ധം അറിയുന്നതുപോലെയും, പലരും വേദങ്ങളും ശാസ്ത്രങ്ങളും വായിക്കും. എന്നാൽ അതിന്റെ അർത്ഥം സത്യത്തിൽ മനസ്സിലാക്കുന്നവർ വളരെ അപൂർവം.
തത്ത്വമാത്മസ്ഥമജ്ഞാത്വാ മൂഢഃ ശാസ്ത്രേഷു മുഹ്യതി । ഗോപഃ കക്ഷാഗതേ ച്ഛാഗേ കൂപം പശ്യതി ദുര്മതിഃ ॥ ൨,൪൯.
സ്വന്തം ഉള്ളിലിരിക്കുന്ന സത്യം അറിയാതെ, മണ്ടൻ ശാസ്ത്രങ്ങൾക്കു പിടിയിലാവുന്നു. അതുപോലെ, ഒരു കാവൽക്കാരൻ അകലെ കിണറിനെ കാണുമ്പോൾ, കക്ഷയിൽ കിടക്കുന്ന ആടിനെ തെറ്റിദ്ധരിക്കുന്നതുപോലെയാണ്.