കൃച്ഛ്രേണ ലക്ഷ്മീഃ സമുപാര്ജിതാ സ്വയം മയാ ന ഭുക്തം മനസേപ്സിതം ധനമ് । താമ്ബൂലമന്നം മധുരം സഗോരസം ദത്ത്വാഗ്നിദേവാതിഥിബന്ധുവര്ഗേ ॥ ൨,൪൮.
വളരെ പ്രയാസപെട്ട് സമ്പത്ത് സമ്പാദിച്ചെങ്കിലും, മനസ്സിന് ഇഷ്ടമായത് ആസ്വദിച്ചില്ല; താമ്പൂലവും അന്നവും പാൽകൂടിയ മധുരവും അഗ്നിക്കും ദേവന്മാർക്കും അതിഥികൾക്കും ബന്ധുക്കൾക്കും നൽകി.
സോമഗ്രഹേ സൂര്യസമാഗമേപി വാ ന സേവിതം തീര്ഥവരിഷ്ഠമുത്തമമ് । കോശം സ്വകീയം മലമൂത്രപൂരിതം ദേഹിന്ക്വചിന്നിസ്തര യത്ത്വയാ കൃതമ് ॥ ൨,൪൮.
പൗർണമിയും സൂര്യചന്ദ്രയോഗവും വന്നപ്പോൾ പോലും, ഏറ്റവും ഉത്തമമായ തീർത്ഥങ്ങളിൽ ഞാൻ കുളിച്ചില്ല; എന്റെ സ്വന്തം ധനശേഖരം മലവും മൂത്രവും നിറഞ്ഞതായിരുന്നു, ശരീരധാരി, നീ ചെയ്തതൊന്നും അതിനെ ശുദ്ധീകരിച്ചില്ല.
മയാ ന ദൃഷ്ടാ ന നതാ ന പൂജിതാ ത്രൈവിക്രമീ മൂര്തിരിഹ സ്ഥിതാ ഭുവി । പ്രഭാസനാഥോ ന ച ഭക്തിസംസ്തുതോ ദേഹിന്ക്വചിന്നിസ്തര യത്ത്വയാ കൃതമ് ॥ ൨,൪൮.
ത്രിവിക്രമന്റെ ഭൂപ്രതിഷ്ഠിതമായ രൂപം ഞാൻ കണ്ടില്ല, വണങ്ങിയില്ല, പൂജിച്ചുമില്ല; പ്രഭാസനാഥനെ ഭക്തിയോടെ സ്തുതിച്ചുമില്ല, ശരീരധാരി, നീ ചെയ്തതൊന്നും.
ഗത്വാ വരിഷ്ഠേ ഭുവി തീര്ഥസന്നിധൌ ധനം ന ദത്തം വിദുഷാം കരേ മയാ । ആപ്ലുത്യ ദേഹം വിധിനാ ദ്വിജേ ഗുരൌ ദിഹിന്ക്വചിന്നിസ്തര യത്ത്വയാ കൃതമ് ॥ ൨,൪൮.
ഭൂമിയിലെ ഉത്തമ തീർത്ഥങ്ങളിൽ പോയിട്ടും, പണ്ഡിതന്മാരുടെ കൈയിൽ സമ്പത്ത് നൽകിയില്ല; വിധിപ്രകാരം കുളിച്ചിട്ടും, ദ്വിജന്മാരെയും ഗുരുവിനെയും ആദരിച്ചില്ല, ശരീരധാരി, നീ ചെയ്തതൊന്നും.
ന മാതൃപൂജാ ന ച വിഷ്ണുശങ്കരൌ ഗണേശചണഡ്യൌ ന ച ഭാസ്കരോഽപി വാ । യഞ്ചോപചാരൈര്ബലിയുക്തചന്ദനൈര്ദേഹിന്ക്വചിന്നിസ്തര യത്ത്വയാ കൃതമ് ॥ ൨,൪൮.
അമ്മയെ പൂജിച്ചില്ല, വിഷ്ണുവിനെയും ശങ്കരനെയും ഗണപതിയെയും ചണ്ഡികയെയും ഭാസ്കരനെയും പൂജിച്ചില്ല; യാഗോപചാരങ്ങൾക്കും ചന്ദനത്തിനും യുക്തമായ വിധിയും പാലിച്ചില്ല, ശരീരധാരി, നീ ചെയ്തതൊന്നും.
ലബ്ധാ മയാ മാനവദേവതോപമാ മോഹാദ്ഗതാ സര്വമിദഞ്ച പാര്ഥിവ । ഗതിം ന വീക്ഷേത സ വൈ വിമൂഢധീര്ദേഹിന്ക്വചിന്നിസ്തര യത്ത്വയാ കൃതമ് ॥ ൨,൪൮.
ദൈവത്തോട് തുല്യമായ മനുഷ്യശരീരം ലഭിച്ചിട്ടും, അജ്ഞത്വം മൂലം എല്ലാം നഷ്ടപ്പെട്ടു, ഭൂമിപുത്രാ; ഭ്രാന്തനായവൻ മാർഗം അന്വേഷിക്കില്ല, ശരീരധാരി, നീ ചെയ്തതൊന്നും.
ഏതാനി പക്ഷിന്മനസാ വിചിന്ത്യ വാക്യാനി ധര്മാര്ഥയശസ്കരാണി । മുക്തിം സമായാന്തി മനുഷ്യലോകേ വസന്തി യേ ധര്മരതാഃ സുദേശേ ॥ ൨,൪൮.
പക്ഷീ, ഈ ധർമ്മവും സമ്പത്തും യശസ്സും നൽകുന്ന വാക്കുകൾ മനസ്സിൽ ആലോചിച്ച്, നല്ല ദേശത്ത് ധർമ്മത്തിൽ ആസ്വാദനം ചെയ്യുന്നവർ മനുഷ്യലോകത്ത് മോക്ഷം നേടുന്നു.
ഇതി ബ്രുവാണൈര്യമധൂതവര്ഗൈര്വിഹന്യതേ കാലമയൈശ്ച മുദ്ഗരൈഃ । ഹാ ദൈവ ഹാ ദൈവ ഇതി സ്മരന് വൈ ധനം ന ദത്തം സ്വയമര്ജിതം യത് ॥ ൨,൪൮.
ഇങ്ങനെ യമദൂതന്മാർ പറയുമ്പോൾ, കാലത്തിന്റെ ദണ്ഡം കൊണ്ട് അടിക്കപ്പെടുന്നു; 'ഹാ ദൈവം, ഹാ ദൈവം' എന്ന് ഓർത്തു, സ്വയം സമ്പാദിച്ച ധനം നൽകാതിരുന്നതിനെക്കുറിച്ച് അനുതപിക്കുന്നു.
ന ഭൂമിദാനം ന ച ഗോപ്രദാനം ന വാരിദാനം ന ച വസ്ത്രദാനമ് । ഫലം സതാമ്ബൂലവിലേപനം വാ ത്വയാ ന ദത്തം ഭുവി ശോചസേ കഥമ് ॥ ൨,൪൮.
നീ ഭൂമിയിൽ ഭൂമി, പശു, വെള്ളം, വസ്ത്രം, പഴം, പാന്സുപാരി, സുഗന്ധം എന്നിവ ഒന്നും ദാനം ചെയ്തിട്ടില്ല. അങ്ങനെ ആയപ്പോൾ നീ എന്തിനാണ് ദുഃഖിക്കുന്നത്?
പിതാ മൃതസ്തേ ച പിതാമഹഃ സാ യയാ ധൃതോ വാപ്യുദരേ സ്വകീയേ । മൃതോഽപ്യസൌ ബന്ധുജനഃ സമസ്തോ ദൃഷ്ടം ത്വയാ സര്വമിദം ഗതായഃ ॥ ൨,൪൮.
നിന്റെ അച്ഛനും അപ്പൂപ്പനും നിന്നെ ഗർഭത്തിൽ ധരിച്ചു കൊണ്ടിരുന്ന അമ്മയും മരിച്ചുപോയി. നിന്റെ എല്ലാ ബന്ധുക്കളും പോയി. ഇതെല്ലാം നീ കണ്ടു. ഇപ്പോൾ നിന്റെ സമയം എത്തിയിരിക്കുന്നു.
കോശം ത്വദീയം ജ്വലിതഞ്ച വഹ്നിനാ പുത്ത്രൈര്ഗൃഹീതോ ധനധാന്യ സഞ്ചയഃ । സുഭാഷിതം ധര്മചയം കൃതഞ്ച യത്തദേവ ഗച്ഛേത്തവ പൃഷ്ഠസംസ്ഥമ് ॥ ൨,൪൮.
നിന്റെ സ്വർണ്ണവും ധനവും ധാന്യവും മക്കൾ എടുത്തു, അഗ്നിയിൽ കത്തിച്ചു പോയി. നല്ല വാക്കുകളും ധർമ്മകൃത്യങ്ങളും മാത്രമേ നിന്റെ പിന്നാലെ വരികയുള്ളൂ.
ന ദൃശ്യതേ കോഽപി മൃതഃ സമാഗതോ രാജാ യതിര്വാ ദ്വിജപുങ്ഗവോഽപി വാ । യോ വൈ മൃതഃ സാഹസികഃ സ മര്ത്യകോ നാശം യോഽപി ധരാതലേ സ്ഥിതഃ ॥ ൨,൪൮.
മരിച്ചവരിൽ ആരെയും തിരിച്ച് വന്നതായി കണ്ടിട്ടില്ല. രാജാവായാലും, സന്യാസിയായാലും, മഹാനായ ബ്രാഹ്മണനായാലും. ധൈര്യശാലിയായാലും സാധാരണക്കാരനായാലും, മരിച്ചവൻ ഇല്ലാതാവും; ഭൂമിയിൽ ജീവിക്കുന്നവനും അങ്ങനെ തന്നെ.
ഏവം ഗണാസ്തേ ബ്രുവതേ സകിന്നരാ ധൈര്യം സമാലമ്ബ്യ വിപാദപൂരിതഃ । ശ്രുത്വാ ഗണാനാം വചനം മഹാദ്ഭുതം ബ്രവീതി പക്ഷീന്ദ്ര മനുഷ്യതാം ഗതഃ ॥ ൨,൪൮.
അങ്ങനെ ആ സംഘങ്ങളും കിന്നരന്മാരും ധൈര്യത്തോടെ ആകാശം നിറച്ച് സംസാരിച്ചു. അവരുടെ അത്ഭുതകരമായ വാക്കുകൾ കേട്ടു, പക്ഷിരാജാവ് മനുഷ്യരൂപം ധരിച്ച് മറുപടി പറഞ്ഞു.
ദാനപ്രഭാവേണ വിമാനസംസ്ഥിതോ ധര്മഃ പിതാ മാതൃദയാനുരൂപിണീ । വാണീ കലത്രം മധുരാര്ഥഭാഷിണീ സ്നാനം സുതീര്ഥേ ച സുബന്ധവര്ഗഃ ॥ ൨,൪൮.
ദാനശക്തിയാൽ സ്വർഗ്ഗവിമാനം ലഭിക്കും. ധർമ്മം അച്ഛനുപോലെയാണ്, കാരുണ്യം അമ്മയെപ്പോലെയാണ്, മധുരമായ വാക്കുകൾ സുഖമുള്ള ഭാര്യയെപ്പോലെയാണ്, തിരുത്തീരങ്ങളിൽ സ്നാനം നല്ല സുഹൃത്തുക്കളെപ്പോലെയാണ്.
കരാര്പിതം യത്സുകൃതം സമസ്തം സ്വര്ഗസ്തദാ സ്യാത്തവ കിങ്കരോപമഃ । യോ ധര്മവാന് പ്രാപ്സ്യതി സോഽതിസൌഖ്യം പാപീ സമസ്തം വിവിധഞ്ച ദുഃഖമ് ॥ ൨,൪൮.
നിന്റെ കൈകൊണ്ട് ചെയ്ത എല്ലാ നല്ല പ്രവൃത്തികളും സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നിന്റെ സേവകരാകും. ധർമ്മശീലികൾ വലിയ സുഖം അനുഭവിക്കും; പാപികൾക്ക് എല്ലാത്തരം ദു:ഖവും അനുഭവിക്കേണ്ടി വരും.
യോ ധര്മശീലോ ജിതമാനരോഷോ വിദ്യാവിനീതോ ന പരോപതാപീ । സ്വദാരതുഷ്ടഃ പരദാരദൂരഃസ വൈ നരോ നോ ഭുവി വന്ദനീയഃ ॥ ൨,൪൮.
ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ചവനും, അഹങ്കാരവും കോപവും ജയിച്ചവനും, വിജ്ഞാനമുള്ളവനും, മറ്റുള്ളവരെ പീഡിപ്പിക്കാത്തവനും, സ്വന്തം ഭാര്യയിൽ സന്തോഷമുള്ളവനും, പരസ്ത്രീകളിൽ നിന്ന് അകലെ നിൽക്കുന്നവനും, അങ്ങനെയുള്ളവനാണ് ഭൂമിയിൽ സത്യത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടേണ്ടത്.
മിഷ്ടാന്നദാതാ ചരിതാഗ്നിഹോത്രോ വേദാന്തവിച്ചന്ദ്രസഹസ്രജീവീ । മാസോപവാസീ ച പതിവ്രതാ ചഷഡ്ജീവലോകേ മമ വന്ദനീയാഃ ॥ ൨,൪൮.
രുചികരമായ അന്നം നൽകുന്നവൻ, അഗ്നിഹോത്രം ചെയ്യുന്നവൻ, വേദാന്തം അറിയുന്നവൻ, ചന്ദ്രനും ആയിരം സൂര്യന്മാരും ജീവിക്കുന്നത്ര കാലം ജീവിക്കുന്നവൻ, മാസത്തിൽ ഒരിക്കൽ ഉപവാസം ചെയ്യുന്നവൻ, ഭർത്താവിനോടു ഭക്തിയുള്ള ഭാര്യ—ഇവരാണു ലോകത്തിൽ എനിക്ക് ആദരിക്കപ്പെടേണ്ടവർ.
ഏവം സമാചാരയുതോ നരോഽപി വാപീം സകൂപാം സജലം തഡാഗമ് । പ്രപാശുഭം ഹൃദ്ഗൃഹദേവമന്ദിരം കൃതം നരേണൈവ സ ധര്മൌത്തമഃ ॥ ൨,൪൮.
ഇങ്ങനെ നന്മയോടെ പെരുമാറുന്നവൻ കിണറോടുകൂടിയ കുളം, വെള്ളമുള്ള തടാകം, വിശ്രമശാല, വീട്ടിലെ ദേവാലയം എന്നിവ നിർമിച്ചാൽ, അത്തരം മനുഷ്യനാണ് ഉത്തമധർമ്മവാൻ.
വര്ഷാശനം വേദവിദേ ച ദത്തം കന്യാവിവാഹസ്ത്വൃണമോചനം ദ്വിജേ । ഭൂമിഃ സുകൃഷ്ടാപി തൃഷാര്തിഹേതോസ്തദേവമേതം സുകൃതത്സമസ്തമ് ॥ ൨,൪൮.
മഴക്കാലത്ത് വേദം അറിയുന്നവനു അന്നം നൽകൽ, മകളുടെ വിവാഹം നടത്തൽ, ബ്രാഹ്മണനെ കടംമോചനം ചെയ്യൽ, ദാഹം തീർക്കാൻ നല്ല നിലം ദാനം ചെയ്യൽ—ഇവയെല്ലാം ഉത്തമമായ നല്ല പ്രവൃത്തികളാണ്.
അധ്യായമേനം സുകൃതസ്യ സാരം ശൃണോതി ഗായത്യപി ഭാവശുദ്ധ്യാ । സ വൈ കുലീനഃ സ ച ധര്മയുക്തോ വിശ്വാലയം യാതി പരം സ നൂനമ് ॥ ൨,൪൮.
നല്ല പ്രവൃത്തികളുടെ സാരം ഉള്ള ഈ അധ്യായം ശുദ്ധഹൃദയത്തോടെ കേൾക്കുന്നവനും പാടുന്നവനും ഉന്നതകുലത്തിൽ ജനിച്ചവനും ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ചവനും ആകുന്നു. അവൻ നിർബന്ധമായും പരമലോകം പ്രാപിക്കും.
ശ്രീഗരുഡമഹാപുരാണമ് ൪൯ ഗരുഡ ഉവാച । ശ്രുതാ മയാ ദയാസിന്ധോ ഹ്യജ്ഞാനാജ്ജീവസംസൃതിഃ । അധുനാ ശ്രോതുമിച്ഛാമി മോക്ഷോപായം സനാതനമ് ॥ ൨,൪൯.
ഗരുഡൻ പറഞ്ഞു: കരുണാസാഗരാ, അജ്ഞാനത്താൽ ഉണ്ടാകുന്ന ജനനമരണചക്രം ഞാൻ കേട്ടു. ഇപ്പോൾ ശാശ്വതമായ മോക്ഷമാർഗ്ഗം ഞാൻ അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
ഭഗവന്ദേവദേവേശ ശരണാഗതവത്സല । അസാരേ ഘോരസംസാരേ സര്വദുഃ ഖമലീമസേ ॥ ൨,൪൯.
പ്രഭോ, ദേവന്മാരുടെ ദൈവമേ, അഭയം തേടുന്നവരെ കാത്തിടുന്നവനേ, ഈ അസ്ഥിരവും ഭയങ്കരവുമായ ലോകത്തിൽ എല്ലാ ദു:ഖവും അനുഭവിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
നാനാവിധശരീരസ്ഥാ അനന്താ ജീവരാശയഃ । ജായന്തേ ച മ്രിയന്തേ ച തേഷാമന്തോ ന വിദ്യതേ ॥ ൨,൪൯.
നാനാവിധ ശരീരങ്ങളിൽ അനന്തമായ ജീവികൾ ജനിച്ചു മരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. അവർക്കു ഒരിക്കലും അവസാനം ഇല്ല.
സദാ ദുഃ ഖാതുരാ ഏവ ന സഖീ വിദ്യതേ ക്കചിത് । കേനോപായേന മോക്ഷേശ മുച്യന്തേ വദ മേ പ്രഭോ ॥ ൨,൪൯.
എപ്പോഴും ദു:ഖത്തിൽ പെടുന്ന ഇവർക്ക് എവിടെയും സന്തോഷം ലഭ്യമല്ല. മോക്ഷനാഥാ, ഏത് മാർഗ്ഗത്തിലൂടെയാണ് ഇവർ മോചിതരാകുന്നത്? ദയവായി പറഞ്ഞുതരേണം.
ശ്രീഭഗവാനുബാച । ശൃണു താര്ക്ഷ്യ പ്രവക്ഷ്യാമി യന്മാം ത്വം പരിപൃച്ഛസി । യസ്യ ശ്രവണമാത്രേണ സംസാരാന്മുച്യതേ നരഃ ॥ ൨,൪൯.
ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: ടാർക്ഷ്യാ, നീ എന്നോട് ചോദിച്ചതു ഞാൻ പറയാം. ഇതു കേൾക്കുന്നതു കൊണ്ടു തന്നെ മനുഷ്യൻ ജനനമരണചക്രത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകും.
അസ്തി ദേവഃ പരബ്രഹ്മസ്വരൂപോ നിഷ്കലഃ ശിവഃ । സര്വജ്ഞഃ സര്വകര്താ ച സര്വേശോ നിര്മലോഽദ്വയഃ ॥ ൨,൪൯.
ഒരു ദൈവം ഉണ്ട്. അതു പരബ്രഹ്മസ്വരൂപം, അഖണ്ഡം, ശിവം, സർവ്വജ്ഞൻ, സർവ്വം ചെയ്യുന്നവൻ, സർവ്വാധിപതി, നിർമ്മലൻ, അദ്വിതീയൻ.
സ്വയഞ്ജ്യോതിരനാദ്യന്തോ നിര്വികാരഃ പരാത്പരഃ । നിര്ഗുണഃ സച്ചിദാനന്ദസ്തദംശാ ജീവസംജ്ഞകാഃ ॥ ൨,൪൯.
സ്വയം പ്രകാശമായത്, ആദിയും അന്തവും ഇല്ലാത്തത്, മാറ്റമില്ലാത്തത്, പരമത്തിനും അതീതമായത്, ഗുണങ്ങളൊന്നുമില്ലാത്തത്, സത്ത്വം-ചൈതന്യം-ആനന്ദം നിറഞ്ഞത്—അതിന്റേതായ ചെറിയ അംശങ്ങളാണ് ജീവികൾ എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്.
അനാദ്യവിദ്യോപഹതാ യഥാഗ്നൌ വിസ്ഫുലിങ്ഗകാഃ । ദേഹാദ്യുപാധിസമ്ഭിന്നാസ്തേ കര്മഭിരനാദിഭിഃ ॥ ൨,൪൯.
ആദിയില്ലാത്ത അജ്ഞാനത്തിൽ മറഞ്ഞ്, അഗ്നിയിലുള്ള ചിന്നപ്പൊടിപോലെ, ശരീരം മുതലായ ഉപാധികളാൽ വേർതിരിഞ്ഞ്, ആദിയില്ലാത്ത കർമങ്ങളിൽ ബന്ധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
സുഖദുഃ ഖപ്രദൈഃ പുണ്യപാരൂപൈര്നിയന്ത്രിതാഃ । തത്തജ്ജാതിയുതം ദേഹമായുര്ഭോഗഞ്ച കര്മജമ് ॥ ൨,൪൯.
സുഖവും ദുഃഖവും നൽകുന്ന പുണ്യവും പാപവും കൊണ്ടു നിയന്ത്രിക്കപ്പെട്ട്, അവർക്കു വിവിധതരത്തിലുള്ള ശരീരം, ആയുസ്സ്, അനുഭവങ്ങൾ എന്നിവ കർമ്മഫലമായി ലഭിക്കുന്നു.
പ്രതിജന്മ പ്രപദ്യന്തേ തേഷാമപി പരം പുനഃ । സസൂക്ഷ്മലിങ്ഗശരീരമാമോക്ഷാദക്ഷരം ഖഗ ॥ ൨,൪൯.
ഓരോ ജന്മത്തിലും അവർക്ക് വീണ്ടും ശരീരം ലഭിക്കുന്നു; മോക്ഷം ലഭിക്കുമ്ബോൾ വരെ, അവരിൽ ചിലർക്കും സൂക്ഷ്മശരീരം നിലനിൽക്കുന്നു, പക്ഷീ.