ഏതന്മേ വദനിശ്ചിത്യ ഭക്താനാം മോക്ഷദായക । ബ്രൂഹി കസ്മിന്മൃതേ സ്വര്ഗേ പുനര്ജന്മ ന വിദ്യതേ ॥ ൨,൩൮.
ഭക്തർക്കു മോക്ഷം നൽകുന്നവനേ, ഇതെല്ലാം ഉറപ്പോടെ എന്നോട് പറയൂ. ആരുടെ മരണത്തിൽ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ വീണ്ടും ജന്മമില്ലെന്ന് പറയൂ.
ശ്രീവിഷ്ണുരുവാച । മാനുഷ്യം ഭാരതേ വര്ഷേ ത്രയോദശസു ജാതിഷു ॥ ൨,൩൮.
ശ്രീവിഷ്ണു പറഞ്ഞു: ഭാരതഭൂമിയിൽ മനുഷ്യജന്മം പതിമൂന്നു വർഗ്ഗങ്ങളിൽ ലഭിക്കുന്നു.
തത്പ്രാപ്യ മ്രിയതേ ക്ഷേത്രേ പുനര്ജന്മ ന വിദ്യതേ । അയോധ്യാ മഥുരാ മായാ കാശീ കാഞ്ചീ അവന്തികാ ॥ ൨,൩൮.
പുരി, ദ്വാരക — ഈ ഏഴു സ്ഥലങ്ങൾ മോക്ഷം നൽകുന്നവയാണെന്ന് അറിയണം. ജീവൻ കണ്ഠത്തേക്ക് എത്തിയാലും 'സന്ന്യാസം' എന്ന് പറയുന്നവൻ,
പുരീ ദ്വാരവതീ ജ്ഞേയാ സപ്തൈതാ മോക്ഷദായികാഃ । സന്ന്യസ്തമിതി യോ ബ്രുയാത്പ്രാണൈഃ കണ്ഠഗതൈരപി ॥ ൨,൩൮.
പുരി, ദ്വാരവതി എന്നിവയും ആഴ്ചെഴു നഗരങ്ങളും മോക്ഷം നൽകുന്നവയാണെന്ന് അറിയണം. ജീവൻ കണ്പത്തിലെത്തിയാലും 'സന്ന്യാസം' എന്നു പറഞ്ഞാൽ മതിയാകും.
മൃതോ വിഷ്ണുപുരം യാതി ന പുനര്ജായതേ ക്ഷിതൌ । സകൃദുച്ചരിതം യേന ഹരിരിത്യക്ഷരദ്വയമ് ॥ ൨,൩൮.
മരിച്ചാൽ വിഷ്ണുപുരിയിൽ എത്തും, ഭൂമിയിൽ വീണ്ടും ജന്മം ഉണ്ടാകില്ല. 'ഹരി' എന്ന രണ്ട് അക്ഷരങ്ങൾ ഒരിക്കൽ പോലും ഉച്ചരിച്ചാൽ,
ബദ്ധഃ പരികരസ്തേന മോക്ഷായ ഗമനം പ്രതി । കൃഷ്ണകൃഷ്ണേതി കൃഷ്ണേതി യോ മാം സ്മരതി നിത്യശഃ ॥ ൨,൩൮.
അവനു മോക്ഷമാർഗ്ഗത്തിൽ രക്ഷാപാശം കെട്ടപ്പെട്ടിരിക്കും. 'കൃഷ്ണ, കൃഷ്ണ' എന്നു എന്നെ നിത്യവും ഓർക്കുന്നവൻ,
ജല ഭിത്ത്വാ യഥാ പദ്മം നരകാദുദ്ധരാമ്യഹമ് । ശാലഗ്രാമജിലാ യത്ര യത്ര ദ്വാരവതീ ശിലാ ॥ ൨,൩൮.
ജലത്തെ തുളച്ച് പുറത്ത് വരുന്ന താമര പോലെ, ഞാൻ നരകത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷിക്കുന്നു, എവിടെയായാലും ശാലഗ്രാമശിലയോ ദ്വാരാവതീശിലയോ ഉണ്ടെങ്കിൽ.
ഉഭയോഃ സങ്ഗമോ യത്ര മുക്തിസ്തത്ര ന സംശയഃ । ശാലഗ്രാമശിലാ യത്ര പാപദോഷക്ഷയാവഹാ ॥ ൨,൩൮.
ഇരണ്ടിന്റെയും ഐക്യം എവിടെയുണ്ടോ, അവിടെ മോക്ഷം ഉറപ്പാണ്. ശാലഗ്രാമശില എവിടെയുണ്ടോ, അവിടെ പാപവും ദോഷവും നശിക്കും.
തത്സന്നിധാനമരണാന്മുക്തിര്ജന്തോഃ സുനിശ്ചതാ । രോപണാത്പാലനാത്സേകാദ്ധ്യാനസ്പര്ശനകീര്തനാത് । തുലസീ ദഹതേ പാപം നൃണാം ജന്മാര്ജിതം ഖഗ ॥ ൨,൩൮.
അത് സമീപമുള്ളതുകൊണ്ട് തന്നെ, ജീവിക്ക് മരണത്തിൽ നിന്ന് മോചനം ഉറപ്പാണ്. തുളസിയെ നടുകയും, പരിപാലിക്കുകയും, പൂജിക്കുകയും, ധ്യാനിക്കുകയും, സ്പർശിക്കുകയും, കീർത്തിക്കുകയും ചെയ്താൽ, മനുഷ്യർ ജന്മത്തിൽ സമ്പാദിച്ച പാപങ്ങൾ എല്ലാം തുളസി ദഹിപ്പിക്കും.
ജ്ഞാനഹൃദേ സത്യജലേ രാഗദ്വേഷമലാപഹേ । യഃ സ്നാതോ മാനസേ തീര്ഥേ ന സ ലിപ്യേത പാതകൈഃ ॥ ൨,൩൮.
ഹൃദയത്തിൽ ജ്ഞാനവും, വെള്ളത്തിൽ സത്യവും, മനസ്സിൽ രാഗദ്വേഷങ്ങളുടെ മലിനതയില്ലാതെയും ഉള്ളവൻ, മനസ്സിന്റെ തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ, പാപങ്ങൾ അവനെ തൊടില്ല.
ന കാഷ്ഠേ വിദ്യതേ ദേവോ ന ശിലായാം കദാചന । ഭാവേ ഹി വിദ്യതേ ദേവസ്തസ്മാദ്ഭാവം സമാചരേത് ॥ ൨,൩൮.
ദൈവം മരത്തിൽ ഇല്ല, കല്ലിൽ പോലും ഇല്ല. ഭാവത്തിൽ മാത്രം ദൈവം ഉണ്ടാകുന്നു. അതുകൊണ്ട് ഭാവം വളർത്തണം.
പ്രാതഃ പ്രാതഃ പ്രപശ്യന്തി നര്മദാം മത്സ്യഘാതിനഃ । ന തേ ശിവപുരീം യാന്തി ചിത്തവൃത്തിര്ഗരീയസീ ॥ ൨,൩൮.
പ്രഭാതത്തിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും നർമദാനദിയെ കാണുന്നവരും, മീനുകളെ കൊല്ലുന്നവരും ശിവപുരിയിൽ എത്തില്ല; അവരുടെ മനസ്സിന്റെ പ്രവൃത്തി ഭാരമാണ്.
യാദൃക്ചിത്തപ്രതീതിഃ സ്യാത്താദൃക്കര്മഫലം നൃണാമ് । പരലോകഗതിസ്താദൃക സൂചീസൂത്രവിചാരവത് ॥ ൨,൩൮.
മനസ്സിന്റെ വിശ്വാസം എങ്ങനെയാണോ, അതുപോലെയാണ് മനുഷ്യരുടെ കര്മ്മഫലവും. പരലോകയാത്രയും അതുപോലെ തന്നെയാണ്, സൂചിയിൽ നൂൽ കടക്കുന്നതുപോലെ.
ബ്രാഹ്മണാര്ഥേ ഗവാര്ഥേ ച സ്ത്രീണാം ബലവധേഷു ച । പ്രാണത്യാഗപരോ യസ്തു സ വൈ മോക്ഷമവാപ്നുയാത് ॥ ൨,൩൮.
ബ്രാഹ്മണന്റെ കാരണത്തിലും, പശുവിന്റെ കാരണത്തിലും, സ്ത്രീകളെ രക്ഷിക്കാനായി ജീവൻ ത്യജിക്കുന്നവൻ മോക്ഷം നേടും.
അനാശകേ മൃതൌ യസ്തു സ വൈ മോക്ഷമവാപ്നുയാത് । അനാശകേ മൃതോ യസ്തു സ മുക്തഃ സര്വബന്ധനൈഃ ॥ ൨,൩൮.
ആശയില്ലാതെ മരിക്കുന്നവന് മോക്ഷം ലഭിക്കും; ആശയില്ലാതെ മരിച്ചാൽ എല്ലാ ബന്ധനങ്ങളിൽ നിന്നുമാണ് മോചനം.
ദത്ത്വാ ദാനാനി വിപ്രേഭ്യസ്തതോ മോക്ഷമവാപ്നുയാത് । ഏതേ വൈ മോക്ഷമാര്ഗാശ്ച സ്വര്ഗമാര്ഗാസ്തഥൈവ ച ॥ ൨,൩൮.
ബ്രാഹ്മണന്മാര്ക്ക് ദാനം നൽകിയാൽ പിന്നെ മോക്ഷം ലഭിക്കും. ഇവയൊക്കെയാണ് മോക്ഷത്തിലേക്കുള്ള വഴികളും സ്വർഗത്തിലേക്കുള്ള വഴികളും.
ഗോഗ്രഹേ ദേശവിധ്വംസേ മരണം രണതീര്ഥയോഃ । ഉത്തമാധമമധ്യസ്യ ബാധ്യമാനസ്യ ദേഹിനഃ । ആത്മാനം തത്ര സന്ത്യജ്യ സ്വര്ഗവാസം ലഭേച്ചിരമ് ॥ ൨,൩൮.
പശുക്കൾ പിടിക്കപ്പെടുമ്പോഴും, ദേശം നശിക്കുമ്പോഴും, യുദ്ധതീർത്ഥങ്ങളിൽ മരിക്കുമ്പോഴും, ഉന്നതനായാലും താഴ്ന്നവനായാലും നടുവിലായാലും, ശരീരധാരി പീഡിക്കപ്പെടുമ്പോൾ അവിടെ തന്നെ ആത്മാവിനെ ഉപേക്ഷിച്ചാൽ, ദീർഘകാലം സ്വർഗത്തിൽ വാസം ലഭിക്കും.
ജീവിതം മരണഞ്ചൈവ ദ്വയം ശിക്ഷേത പണ്ഡിതഃ । ജീവിതം ദാനഭോഗാഭ്യാം മരണം രണതീര്ഥയോഃ ॥ ൨,൩൮.
ജ്ഞാനിയാകുന്നവൻ ജീവനും മരണവും പഠിക്കണം; ജീവൻ ദാനത്തിലും അനുഭവത്തിലും, മരണം യുദ്ധതീർത്ഥങ്ങളിൽ.
ഹരിക്ഷേത്രേ കുരുക്ഷേത്രേ ഭൃഗുക്ഷേത്രേ തഥൈവ ച । പ്രഭാസേ ശ്രീസ്ഥലേ ചൈവ അര്ബുദേ ച ത്രിപുഷ്കരേ ॥ ൨,൩൮.
ഹരിക്ഷേത്രം, കുരുക്ഷേത്രം, ഭൃഗുക്ഷേത്രം, പ്രഭാസം, ശ്രീസ്ഥലം, അർബുദം, ത്രിപുഷ്കരം—
ഭൂതേശ്വരേ മൃതോ യസ്തു സ്വര്ഗേ വസതി മാനവഃ । ബ്രഹ്മണോ ദിവസം യാവത്തതഃ പതതി ഭൂതലേ ॥ ൨,൩൮.
ഭൂതേശ്വരത്തിൽ മരിക്കുന്നവൻ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഒരു ദിവസം മുഴുവൻ സ്വർഗത്തിൽ വസിക്കും, അതിന് ശേഷം ഭൂമിയിൽ വീഴും.
വര്ഷവൃത്തിന്തു യോ ദദ്യാദ്ബ്രാഹ്മണേ ദോഷവര്ജിതേ । സര്വം കലം സ മുദ്ധൃത്യ സ്വര്ഗലോകേ മഹീയതേ ॥ ൨,൩൮.
ദോഷമില്ലാത്ത ബ്രാഹ്മണന് വർഷം തോറും ദാനം ചെയ്യുന്നവൻ, എല്ലാ പാപവും നീക്കി, സ്വർഗലോകത്തിൽ മഹത്വം നേടും.
കന്യാം വിവാഹയേദ്യസ്തു ബ്രാഹ്മണം വേദപാരഗമ് । ഇന്ദ്രലോകേ വസേത്സോഽപി സ്വകുലൈഃ പരിവേഷ്ടിതഃ ॥ ൨,൩൮.
തന്റെ മകളെ വേദപാരായണനായ ബ്രാഹ്മണനോട് വിവാഹം കഴിപ്പിക്കുന്നവൻ, തന്റെ കുടുംബത്തോടൊപ്പം ഇന്ദ്രലോകത്തിൽ വസിക്കും.
മഹാദാനാനി ദത്വാ ച നരസ്തത്ഫലമാമുയാത് ॥ ൨,൩൮.
മഹാദാനങ്ങൾ നൽകിയാൽ, മനുഷ്യൻ അതിന്റെ ഫലം നേടും.
വാപീ കൂപതഡാഗാനാമാരാമസുരസദ്മനാമ് । ജീര്ണോദ്ധാരം പ്രകുര്വാണഃ പൂര്വകര്തുഃ ഫലം ലഭേത് । ജീര്ണോദ്ധാരേണ വാ തേഷാം തത്പുണ്യം ദ്വിഗുണം ഭവേത് ॥ ൨,൩൮.
വാപ്പി, കിണർ, കുളം, തോട്ടം, ദേവാലയം എന്നിവ പഴയതായാൽ പുതുക്കി പണിയുന്നവൻ, ആദ്യം പണിതവന്റെ ഫലം ലഭിക്കും; അവ പുതുക്കിയാൽ ആ പുണ്യം ഇരട്ടിയാകും.
ശീതവാ താതപഹരമപി പര്ണകുടീരകമ് । കൃത്വാ വിപ്രായ വിദുഷേ പ്രദദാതി കുടുമ്ബിനേ ॥ ൨,൩൮.
തണുപ്പും ചൂടും അകറ്റുന്ന ഇലകൊട്ടാരമൊന്ന് നിർമിച്ച്, വിദ്യയുള്ള കുടുംബസ്ഥനായ ബ്രാഹ്മണന് നൽകുന്നവൻ,
തിസ്രഃ കോട്യോര്ധകോടീ ച നരഃ സ്വര്ഗേ മഹീയതേ ॥ ൨,൩൮.
അവൻ മുപ്പത് കോടിയും അരകോടിയും വർഷങ്ങൾ സ്വർഗത്തിൽ ആദരപൂർവ്വം വാഴുന്നു.
യാ സ്ത്രീ സവര്ണാ സംശുബാ മൃതം പതിമനുവ്രജേത് । സാ മൃതാ സ്വര്ഗമാപ്നോതി വര്ഷാണാം രോമസംഖ്യതാ ॥ ൨,൩൮.
തനിക്കു തുല്യജാതിയായ, സദാചാരമുള്ള സ്ത്രീ മരിച്ച ഭർത്താവിനെ അനുഗമിച്ചാൽ, അവൾ മരിച്ചശേഷം ശരീരത്തിലെ രോമങ്ങളുടെ എണ്ണത്തിന് തുല്യമായ വർഷങ്ങൾ സ്വർഗം ലഭിക്കും.
പുത്രപൌത്രാദികം ത്യക്ത്വാ സ്വപതിം യാനുഗച്ഛതി । സ്വര്ഗം ലഭേതാം തൌ ചോഭൌ ദിവ്യസ്ത്രീഭിരലങ്കൃതൌ ॥ ൨,൩൮.
മകനെയും മുമ്മകനെയും മറ്റുള്ളവരെയും ഉപേക്ഷിച്ച് ഭർത്താവിനെ അനുഗമിക്കുന്ന സ്ത്രീക്കും ഭർത്താവിനും, ദിവ്യസ്ത്രികളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട്, സ്വർഗം ലഭിക്കും.
കൃത്വാ പാപാന്യനേകാനി ഭര്തൃദ്രോഹമതിഃ സദാ । പ്രക്ഷാലയതി സര്വാണി യാ സ്വം പതിമനുവ്രജേത് ॥ ൨,൩൮.
അനേകം പാപങ്ങൾ ചെയ്തിട്ടും, ഭർത്താവിനെ ദ്രോഹിക്കാനുള്ള ചിന്തയുണ്ടായിരുന്നാലും, ഭർത്താവിനെ അനുഗമിക്കുന്ന സ്ത്രീക്ക് ആ പാപങ്ങൾ എല്ലാം കഴുകിപ്പോകും.
മഹാപാപസമാചാരോ ഭര്താ ചേദ്ദുഷ്കൃതീ ഭവേത് । തസ്യാപ്യനുവ്രതാ നാരീ നാരായേത്സര്വകില്ബിഷമ് ॥ ൨,൩൮.
ഭർത്താവ് വലിയ പാപങ്ങൾ ചെയ്തവനും ദുഷ്ടനുമാണെങ്കിലും, അവനോടു ഭക്തിയോടെ ഇരിക്കുന്ന സ്ത്രീ ഭർത്താവിന്റെ എല്ലാ ദോഷങ്ങളും നീക്കുന്നു.