സാ തിഥിര്മാസികേ ശ്രാദ്ധേ മൃതോ യസ്മിന് ദിനേ നരഃ । രിക്തയോശ്ച ത്രിപക്ഷേ ച സാ തിഥിര്നാദ്രിയേത വൈ ॥ ൨,൩൪.
മാസിക ശ്രാദ്ധത്തിന്, ആൾ മരിച്ച തിഥിയാണ് ഉപയോഗിക്കേണ്ടത്. എന്നാൽ, അതു ശൂന്യമായ ദിവസങ്ങളിലോ മൂന്നു പകുതികളിലോ വരുമ്പോൾ ആ തിഥി പ്രാധാന്യമില്ല.
പൌര്ണമാസ്യാം മൃതോ യോഽസൌ ചതുര്ഥീ തസ്യ ചോനകാ । ചതുര്ഥ്യാന്തു മൃതോ യസ്തു നവമീ തസ്യ ചോനകാ ॥ ൨,൩൪.
പൗർണമി ദിവസം മരിച്ചവർക്കു നാലാം തിഥി ശൂന്യമാണ്; നാലാം തിഥിയിൽ മരിച്ചവർക്കു ഒമ്പതാം തിഥി ശൂന്യമാണ്.
നവമ്യാഞ്ച മൃതോ യശ്ച രിക്താ തസ്യ ചതുര്ദശീ । ഏതാ രിക്താശ്ച വിജ്ഞേയാ അന്ത്യേഷ്ടൌ കുശലേന ച ॥ ൨,൩൪.
ഒമ്പതാം തിഥിയിൽ മരിച്ചവർക്കു പതിനാലാം തിഥി ശൂന്യമാണ്. ഈ ശൂന്യതിഥികൾ അന്തിമകർമ്മങ്ങളിൽ പരിഗണിക്കണമെന്ന് പരിചയമുള്ളവർ അറിയണം.
ഏകാദശാഹേ യച്ഛ്രാദ്ധം നവകം തത്പ്രകീര്തിതമ് । ചതുഷ്പഥേ ത്യജേദന്നം പുനഃ സ്നാനം സമാചരേത് ॥ ൨,൩൪.
പതിനൊന്നാം ദിവസം ചെയ്യുന്ന ശ്രാദ്ധം 'നവക'ം എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ചതുരശ്ശേരിയിൽ അന്നം ഉപേക്ഷിച്ച് വീണ്ടും കുളിക്കണം.
ഏകാദശാഹാദാരഭ്യ ഘടസ്യാന്നം ജലാന്വിതമ് । ദിനേദിനേ ച ദാതവ്യമബ്ദം യാവദ്ദ്വിജോത്തമേ ॥ ൨,൩൪.
പതിനൊന്നാം ദിവസമുതൽ ഒരു വർഷം മുഴുവൻ, വെള്ളം ചേർത്ത അന്നം ദിവസേന ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് നൽകണം.
മാനുഷസ്യ ശരീരേ തു വിദ്യതേ ഹ്യസ്ഥിസഞ്ചയഃ । തത്സംഖ്യഃ സര്വദേഹേഷു ഷഷ്ട്യധികശതത്രയമ് ॥ ൨,൩൪.
മനുഷ്യശരീരത്തിൽ അസ്ഥികൾ ശേഖരിച്ചിരിക്കുന്നു. എല്ലാ ശരീരങ്ങളിലും അസ്ഥികളുടെ എണ്ണം നൂററയും അറുപതിയും ആറ് കൂടിയതായാണ്, അതായത് നൂററയും അറുപതിയും ആറും.
ഉദകുമ്ഭേന പുഷ്ടാനി താന്യസ്ഥീനി ഭവന്തി ഹി । ഏതസ്മാദ്ദീയതേ കുമ്ഭഃ പ്രീതിഃ പ്രേതസ്യ ജായതേ ॥ ൨,൩൪.
വെള്ളം നിറച്ച കുമ്പത്തിൽ ഈ അസ്ഥികൾ പോഷിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. അതുകൊണ്ടാണ് കുമ്പം നൽകുന്നത്; അങ്ങനെ പ്രേതത്തിന് തൃപ്തി ലഭിക്കുന്നു.
യസ്മിന് ദിനേ മൃതോ ജന്തുരടവ്യാം വിഷമേഽപി വാ । യദാ തദാ ഭവേദ്ദാഹഃ സൂതകം മൃതവാസരാത് ॥ ൨,൩൪.
ഏത് ദിവസമാണ് ജീവി മരിക്കുന്നത്, കാടിലോ കഠിന സ്ഥലത്തോ ആയാലും, അന്നേ ദിവസം ദാഹം നടത്തണം; അശുദ്ധി മരണദിവസം മുതൽ ആരംഭിക്കും.
തിലപാത്രം തഥാന്നാദ്യം ഗന്ധധപാദികഞ്ച യത് । ഏകാദശാഹേ ദാതവ്യം തേന ശൂദ്ധോ ദ്വിജോ ഭവേത് ॥ ൨,൩൪.
എള്ളിലയിലുകൾ, അന്നം, സുഗന്ധവസ്തുക്കൾ എന്നിവ പതിനൊന്നാം ദിവസം നൽകണം; ഇതിലൂടെ ബ്രാഹ്മണൻ ശുദ്ധനാകും.
ക്ഷത്ത്രിയോ ദ്വാദശാഹേ തു വൈശ്യഃ പഞ്ചദശേ തഥാ । ശുദ്ധിഃ ശൂദ്രസ്യ മാസേന മൃതകേ ജാതസൂതകേ ॥ ൨,൩൪.
ക്ഷത്രിയന് പന്ത്രണ്ടാം ദിവസം, വൈശ്യന് പതിനഞ്ചാം ദിവസം, ശൂദ്രന് ഒരു മാസം കഴിഞ്ഞാൽ, മരണമോ ജനനമോ ഉണ്ടായാൽ ശുദ്ധി ലഭിക്കും.
മാസത്രയേ ത്രിരാത്രം സ്യാത്ഷണ്മാസേന തു പക്ഷിണീ । അഹഃ സംവത്സരാദര്ബ്വാക്പൂര്ണേ ദത്ത്വോദകം ശുചിഃ । അനേനൈവാ നുസാരേണ ശുദ്ധിഃ സ്യാത്സാര്വവര്ണികീ ॥ ൨,൩൪.
മൂന്നു മാസം കഴിഞ്ഞാൽ മൂന്നു രാത്രി, ആറു മാസം കഴിഞ്ഞാൽ പക്ഷികൾക്കു അശുദ്ധി. ഒരു വർഷം കഴിഞ്ഞാൽ വെള്ളം അർപ്പിച്ചാൽ ശുദ്ധി ലഭിക്കും. ഈ രീതിയിൽ എല്ലാ വർഗ്ഗങ്ങൾക്കും ശുദ്ധി ബാധകമാണ്.
ഏകാദശാഹപ്രഭൃതി പുരതഃ പ്രതിവത്സരമ് । വിശ്വേദേവാംസ്തു സമ്പൂജ്യ പിണ്ഡമേകഞ്ച നിര്വപേത് ॥ ൨,൩൪.
പതിനൊന്നാം ദിവസമുതൽ, ഓരോ വർഷവും, വിശ്വദേവന്മാരെ ആരാധിച്ചശേഷം ഒരു പിണ്ഡം അർപ്പിക്കണം.
യഥാ താരാഗണാഃ സര്വേ ച്ഛാദ്യന്തേ രവിരശ്മിഭിഃ । ഏവം പ്രച്ഛാദ്യതേ സര്വം ന പ്രേതോ ഭവതി ക്വചിത് ॥ ൨,൩൪.
എങ്ങനെ സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങൾ എല്ലാ നക്ഷത്രങ്ങളെയും മറയ്ക്കുന്നു, അതുപോലെ എല്ലാം മറഞ്ഞുപോകുന്നു; പ്രേതനെ എവിടെയും കണ്ടെത്താനാവില്ല.
ശയ്യാദാനം പ്രശംസന്തി സര്വദൈവ ദ്വിജോത്തമാഃ । അനിത്യം ജീവനം യ്സമാത്പശ്ചാത്കോ നു പ്രദാസ്യതി ॥ ൨,൩൪.
ഉത്തമ ബ്രാഹ്മണന്മാർ എപ്പോഴും കിടക്ക നൽകുന്നത് പ്രശംസിക്കുന്നു; ജീവൻ സ്ഥിരമല്ലാത്തതിനാൽ, പിന്നീടാരാണ് അത് നൽകുക?
താവദ്വന്ധുഃ പിതാ താവദ്യാവജ്ജീവതി മാനവഃ । മൃതേ മൃത ഇതി ജ്ഞാത്വാ ക്ഷണാത്സ്നേഹോ നിവര്തതേ ॥ ൨,൩൪.
മനുഷ്യൻ ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ മാത്രമാണ് ബന്ധുവോ അപ്പനോ. മരിച്ചാൽ 'അവൻ മരിച്ചു' എന്നു അറിഞ്ഞാൽ, ഒരു നിമിഷത്തിൽ സ്നേഹം അകന്നു പോകുന്നു.
ആത്മൈവ ഹ്യാത്മനോ ബന്ധുരേവം ജ്ഞാത്വാ മുഹുര്മുഹുഃ । ജീവന്നപീതി സഞ്ചിന്ത്യ സ്വീയം ഹിതമനുസ്തമരേത് ॥ ൨,൩൪.
സ്വയം തന്നെയാണ് സ്വത്തിന്റേതായ സ്നേഹിതൻ എന്ന് വീണ്ടും വീണ്ടും മനസ്സിലാക്കി, ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ തന്റെ ഭലമായ കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യണം.
മൃതാനാം കഃ സുതോ ദദ്യാദ്ദ്വിജേശയ്യാം സതൂലികാമ് । ഏവം ജാനന്നിദം സര്വം സ്വഹസ്തേനൈവ ദാപയേത് ॥ ൨,൩൪.
മരിച്ചവരുടെ മക്കളിൽ ആരാണ് ബ്രാഹ്മണന് ഒരു തൂശ് അടുക്കളയോടുകൂടി നൽകാൻ തയ്യാറാവുക? ഇതെല്ലാം മനസ്സിലാക്കി, സ്വന്തം കൈകൊണ്ടുതന്നെ അതു നൽകണം.
തസ്മാച്ഛയ്യാം സമാസാദ്യ സാരദാരുമര്യോ ദൃഢാമ് । ദന്താദിരുചിരാം രമ്യാം ഹേമപട്ടൈ രലങ്കൃതാമ് । തസ്യാം സംസ്ഥാപ്യ ഹൈമഞ്ച ഹരിം ലക്ഷ്മ്യാ സമന്വിതമ് ॥ ൨,൩൪.
അതുകൊണ്ട് നല്ല മരത്താൽ ഉണ്ടാക്കിയ, ദന്തം മുതലായവകൊണ്ടും പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള പറ്റകളും അലങ്കരിച്ചും മനോഹരമായും ദൃഢമായും ഉള്ള ഒരു തൂശ് ഒരുക്കണം. അതിന്മേൽ പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള ലക്ഷ്മിയോടൊപ്പം ഹരിയുടെ പ്രതിമ സ്ഥാപിക്കണം.
ഘൃതപൂര്ണഞ്ച കലശം പരികല്പയേത് । വിജ്ഞേയോ ഗരുഡ പ്രീത്യൈ സ നിദ്രാകലശോ ബുധൈഃ ॥ ൨,൩൪.
നെയ്യ് നിറച്ച ഒരു കലശം ഒരുക്കണം. ഗരുഡാ, പണ്ഡിതന്മാർ ഇതിനെ 'നിദ്രാകലശം' എന്നു വിളിക്കുന്നു; ഇത് ഗരുഡന്റെ സന്തോഷത്തിനായാണ്.
താമ്ബൂലകുങ്കുമക്ഷോദകര്പൂരാഗുരുചന്ദനമ് । ദീപികോപാനഹച്ഛത്രചാമരാസനഭാജനമ് ॥ ൨,൩൪.
താമ്പൂൽ, കുങ്കുമം, പഞ്ചസാരപ്പൊടി, കർപ്പൂരം, അഗരു, ചന്ദനം, വിളക്ക്, ചെരിപ്പ്, കുട, ചാമരം, ഇരിപ്പ്, പാത്രം—
പാര്ശ്വേഷു സ്ഥാപയേച്ഛക്ത്യാ സപ്തധാന്യാനി ചൈവഹി । ശയനസ്ഥസ്യ ഭവതി യച്ചാന്യദുപകാരകമ് ॥ ൨,൩൪.
ശക്തിയനുസരിച്ച് ഏഴു വിധം ധാന്യങ്ങൾ തൂശിന്റെ ഇരുപുറത്തും വയ്ക്കണം. തൂശിൽ കിടക്കുന്നവർക്കു ഉപകാരപ്പെടുന്ന മറ്റെന്തെങ്കിലും വയ്ക്കാം.
ഭൃങ്ഗാരകരകാദര്ശം പഞ്ചവര്ണം വിതാനകമ് । ശയ്യാമേവംവിധാം കൃത്വാ ബ്രാഹ്മണായ നിവേദയേത് ॥ ൨,൩൪.
കണ്ണാടി, അലങ്കാരപെട്ടി, അഞ്ചു വർണ്ണങ്ങളുള്ള തൂവാല എന്നിവയും ചേർത്ത് ഇങ്ങനെ ഒരുക്കിയ തൂശ് ബ്രാഹ്മണനു സമർപ്പിക്കണം.
സപത്നീകായ സമ്പൂജ്യ സ്വര്ലോകസുഖദായിനീമ് । വസ്ത്രൈഃ സുശോഭനൈഃ പൂജ്യ ചൈലകം പരിധാപയേത് ॥ ൨,൩൪.
ഭാര്യയോടൊപ്പം ആ തൂശിനെ ആരാധിച്ച ശേഷം, സ്വർഗ്ഗത്തിൽ സുഖം നൽകുന്നതെന്നു ആദരിച്ച്, മനോഹരമായ വസ്ത്രങ്ങൾ അണിയിച്ച് ഭംഗിയുള്ള ഒരു തുണി അതിന്മേൽ വിരിക്കണം.
കര്ണകണ്ഠാങ്ഗുലീബാഹുഭൂഷണൈശ്ചിത്രഭൂഷണൈഃ । ഗൃഹോപകരണൈര്യുക്തം ഗൃഹം ധേന്വാ സമന്വിതമ് ॥ ൨,൩൪.
കാതിനും കഴുത്തിനും വിരലുകൾക്കും കൈകൾക്കും വേണ്ട അലങ്കാരങ്ങൾ, വിവിധ ഭൂഷണങ്ങൾ, വീട്ടുപകരണങ്ങൾ, കൂടെ ഒരു പശുവും ചേർത്ത്—
തതോര്ഽഘഃ സമ്പ്രദാതവ്യഃ പഞ്ചരത്നഫലാക്ഷതൈഃ ॥ ൨,൩൪.
അതിനുശേഷം അഞ്ചു വിധ രത്നങ്ങളും അക്ഷതയും ചേർത്ത് അർഘ്യം അർപ്പിക്കണം.
യഥാ ന കൃഷ്ണശയനം ശൂന്യം സാഗരകന്യയാ । ശയ്യാ മമാപ്യശൂന്യാസ്തു തഥാ ജന്മനിജന്മനി ॥ ൨,൩൪.
സമുദ്രകുമാരിയോടൊപ്പം കൃഷ്ണന്റെ തൂശ് ഒരിക്കലും ശൂന്യമല്ലാത്തതുപോലെ, എന്റെ ഓരോ ജന്മത്തിലും എന്റെ തൂശ് ഒരിക്കലും ശൂന്യമാകരുതേ.
ദത്ത്വൈവം തല്പമമലം ക്ഷമാപ്യ ച വിസര്ജയേത് । തഥാ ചൈകാദശാഹേ തു വിധിരേഷ പ്രകീര്തിതഃ ॥ ൨,൩൪.
ഇങ്ങനെ നിർമ്മലമായ തൂശ് നൽകി, ക്ഷമ ചോദിച്ച ശേഷം ബ്രാഹ്മണനെ വിടണം. ഇങ്ങനെയാണ് പതിനൊന്നാം ദിവസത്തെ ക്രമം.
ദദാതി യോ ഹി ധര്മാര്ഥേ ബാന്ധവോ ബാന്ധവേ മൃതേ । വിശേഷമത്ര പക്ഷേ തു കഥ്യമാനം മയാ ശൃണു ॥ ൨,൩൪.
ധർമ്മാർത്ഥം മരിച്ചവന്റെ ബന്ധുവിന് ബന്ധു നൽകുമ്പോൾ, ഇതിൽ പ്രത്യേകത എന്തെന്നു ഞാൻ പറയുന്നതു ശ്രദ്ധിക്കൂ.
ഉപയുക്തഞ്ച തസ്യാസീത്യത്കിഞ്ചിത്സ്വഗൃഹേ പുരാ । തസ്യ യദ്ഗാത്രസം ലഗ്നം വസ്ത്രം ഭാജനവാഹനമ് । യദഭീഷ്ടഞ്ച തസ്യാസീത്തത്സര്വം പരികല്പയേത് ॥ ൨,൩൪.
അവൻ മുമ്പ് വീട്ടിൽ ഉപയോഗിച്ച വസ്ത്രം, പാത്രം, വാഹനങ്ങൾ, അവന്റെ ശരീരത്തിൽ സ്പർശിച്ചവ, ഇഷ്ടപ്പെട്ട മറ്റെല്ലാം—ഇവയെല്ലാം ഒരുക്കണം.
സ്ഥാപയേത്പുരുഷം ഹൈമം ശയ്യോപരി ശുഭം ബുധഃ । പൂജയിത്വാ പ്രദാതവ്യാ മൃതശയ്യാ യഥോദിതാ ॥ ൨,൩൪.
ഒരു സ്വർണ്ണപുരുഷപ്രതിമ തൂശിന്മേൽ വച്ച്, അതിനെ ആരാധിച്ച ശേഷം, മരിച്ചവർക്കുള്ള തൂശ് പറഞ്ഞതുപോലെ നൽകണം.