വൃക്ഷച്ഛായാ ന തത്രാസ്തി യത്ര വിശ്രമതേ നരഃ । ഗൃഹീതഃ കാലപാശൈശ്ച കൃതൈഃ കര്മഭിരുല്ബണൈഃ ॥ ൨,൩൩.
അവിടെ വിശ്രമിക്കാൻ മരത്തിന്റെ തണൽ എവിടെയും ഇല്ല. മനുഷ്യൻ തന്റെ ഭയങ്കരമായ കർമ്മങ്ങൾ കൊണ്ടു കാലത്തിന്റെ കയറുകളിൽ കുടുങ്ങിയിരിക്കുന്നു.
തസ്മിന്മാര്ഗേ ന ചാന്നാദ്യം യേന പ്രാണാന് പ്രപോഷയേത് । ന ജലം ദൃശ്യതേ തത്ര തൃഷാ യേന വിലീയതേ ॥ ൨,൩൩.
ആ വഴിയിൽ ജീവൻ നിലനിർത്താൻ ഭക്ഷണവും കുടിപ്പാനും ഒന്നുമില്ല; ദാഹം തീർക്കാൻ വെള്ളം പോലും അവിടെ കാണാനില്ല.
ക്ഷുധയാ പീഡിതോ യാതി തൃഷ്ണയാ ച മഹാപഥേ । ശീതേന കമ്പതേ ക്വാപി യമമാര്ഗേഽതിദുര്ഗമേ ॥ ൨,൩൩.
വിശപ്പിന്റെ വേദനയിലും ദാഹത്തിന്റെ പീഡയിലും ആ വലിയ വഴിയിൽ അവൻ മുന്നോട്ട് പോകുന്നു; യമന്റെ അതി ദുഷ്കരമായ വഴിയിൽ എവിടെയോ അവൻ തണുപ്പിൽ വിറയുന്നു.
യദ്യസ്യ യാദൃശം പാപം സ പന്ഥാസ്തസ്യ താദൃശഃ । സുദീനാഃ കൃപണാ മൂഢാ ദുഃ ഖൈര്വ്യാപ്താസ്തരന്തി തമ് ॥ ൨,൩൩.
ഏതൊരാളുടെ പാപം എങ്ങനെയാണോ, അവന്റെ വഴി അതുപോലെയാണ്. ദു:ഖത്തിൽ മുങ്ങിയ, ദയനീയരായ, അജ്ഞാനികളായ അവർ ആ വഴി കടക്കുന്നു.
രുദന്തി ദാരുണം കേചിത്കേചിദ്ദ്രോഹം വദന്തി ച । ആത്മകര്മകൃതൈര്ദേഷൈഃ പച്യമാനാ മുഹുര്മുഹുഃ ॥ ൨,൩൩.
അവരിൽ ചിലർ കഠിനമായി കരയുന്നു, ചിലർ ദ്രോഹത്തിന്റെ വാക്കുകൾ പറയുന്നു; സ്വന്തം കർമ്മഫലങ്ങളിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും പെടുന്നു.
ഈദൃഗ്വിധഃ സ വൈ പന്ഥാ വിജ്ഞേയോ ദാരുണഃ ഖഗ । വിതൃഷ്ണാ യേ നരാ ലോകേ സുഖം തസ്മിന് വ്രജന്തി തേ ॥ ൨,൩൩.
അങ്ങനെയാണ് ആ ഭയങ്കരമായ വഴി, പക്ഷീ, മനസ്സിലാക്കേണ്ടത്. ഈ ലോകത്ത് ആഗ്രഹം ഇല്ലാത്തവർക്ക് ആ വഴി എളുപ്പത്തിൽ കടക്കാനാകും.
യാനിയാനി ച ദാനാനി ദത്താനി ഭുവി മാനവൈഃ । താനിതാന്യുപതിഷ്ഠന്തി യമലോകേ പുരഃ പഥി ॥ ൨,൩൩.
മനുഷ്യർ ഭൂമിയിൽ നൽകിയ എല്ലാ ദാനങ്ങളും അവരെ യമലോകത്തിലെ വഴിയിൽ കൂടെ അനുഗമിക്കും.
പാപിനോ നോപതിഷ്ഠന്തി ദാഹശ്രാദ്ധജലാഞ്ജലി । ഭ്രമന്തി വായുഭൂതാസ്തേ യേ ക്ഷുദ്രാഃ പാപകര്മിണഃ ॥ ൨,൩൩.
പാപികൾക്ക് ജലതർപ്പണവും ശ്രാദ്ധജലവും അവിടെ ലഭ്യമാവില്ല; അത്തരം ചെറുതായും പാപകരമായും ജീവിച്ചവർ കാറ്റുപോലെ അലഞ്ഞുതിരിയുന്നു.
ഈദൃശം വര്ത്മ തദ്രൌദ്രം കഥിതം തവ സുവ്രത । പുനശ്ച കഥയിഷ്യാമി യമമാര്ഗസ്യ യാ സ്ഥിതിഃ ॥ ൨,൩൩.
ഇങ്ങനെ ആ ഭയങ്കരമായ വഴി ഞാൻ നിന്നോട് വിവരിച്ചു, ധർമ്മനിഷ്ഠനായവനേ. ഇനി യമന്റെ വഴിയിലെ അവസ്ഥയെക്കുറിച്ച് വീണ്ടും പറയും.
യാമ്യനൈരൃതയോര്മധ്യേ പുരം വൈവസ്വതസ്യ തു । സര്വം വജ്രമയം ദിവ്യമഭേദ്യം തത്സുരാസുരൈഃ ॥ ൨,൩൩.
യമനും നിരൃതിയും തമ്മിൽ വൈവസ്വതന്റെ നഗരം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു; അതു മുഴുവൻ വജ്രംകൊണ്ടാണ് നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്, ദൈവികവും ദേവന്മാരാലും അസുരന്മാരാലും തകർക്കാനാകാത്തതുമാണ്.
ചതുരശ്രം ചതുര്ദ്വാരം സപ്തപ്രാകാരതോരണമ് । സ്വയം തിഷ്ഠതി വൈ യസ്യാം യമോ ദൂതൈഃ സമന്വിതഃ ॥ ൨,൩൩.
ആ നഗരം ചതുരശ്രാകൃതിയിലാണ്, നാലു വാതിലുകളും ഏഴു മതിലുകളും ഗോപുരങ്ങളുമുണ്ട്; അവിടെ യമൻ തന്റെ ദൂതന്മാരോടൊപ്പം ഇരിക്കുന്നു.
യോജനാനാം സഹസ്രം വൈ പ്രമാണേന തദുച്യതേ । സര്വരത്നമയം ദിവ്യം വിദ്യുജ്ജ്വാലാര്കതൈജസമ് ॥ ൨,൩൩.
ആ നഗരം ആയിരം യോജന ദൈർഘ്യമാണെന്ന് പറയുന്നു; അതു എല്ലാവിധ രത്നങ്ങളാലും നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടതും ദൈവികവും മിന്നുന്ന മിന്നലിനെയും സൂര്യനെയുംപ്പോലെയും പ്രകാശിക്കുന്നതുമാണ്.
തദ്ഗുഹം ധര്മരാജസ്യ വിസ്തീര്ണം കാഞ്ചനപ്രഭമ് । യോജനാനാം പഞ്ചശതപ്രമാണേന സമുച്ഛ്രിതമ് ॥ ൨,൩൩.
ധർമ്മരാജാവിന്റെ ആ മഹാലയം വിശാലവും പൊന്നുപോലെ പ്രകാശിക്കുന്നതും അഞ്ചു നൂറ് യോജന ഉയരമുള്ളതുമാണ്.
വൃതം സ്തമ്ഭസഹസ്രൈസ്തു വൈദൂര്യമണിമണ്ഡിതമ് । മുക്താജാലഗവാക്ഷം ച പതാകാശതഭൂഷിതമ് ॥ ൨,൩൩.
ആ മഹാലയം ആയിരം തൂണുകൾകൊണ്ടും വൈദൂര്യവും രത്നങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു; മുത്ത് വേലികളുള്ള ജനാലകളും നൂറുകണക്കിന് പതാകകളും അണിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
ഘണ്ടാശതനിനാദാഢ്യം തോരണാനാം ശതൈര്വൃതമ് । ഏവമാദിഭിരന്യൈശ്ച ഭൂഷണൈര്ഭൂഷിതം സദാ ॥ ൨,൩൩.
നൂറുകണക്കിന് മണികളുടെ ശബ്ദം മുഴങ്ങുന്ന, നൂറുകണക്കിന് ഗോപുരങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട, ഇങ്ങനെ മറ്റു പല അലങ്കാരങ്ങളാലും എല്ലായ്പ്പോഴും അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
തത്രസ്ഥോ ഭഗവാന് ധര്മ ആസനേ തു സമേ ശുഭേ । ദശയോ ജനവിസ്തീര്ണേ നീലജീമൂതസന്നിഭേ ॥ ൨,൩൩.
അവിടെ ഭഗവാൻ ധർമ്മൻ സമതലമായ, ശുഭമായ, പത്തു യോജന വീതിയുള്ള, കറുത്ത മേഘംപോലെയുള്ള സിംഹാസനത്തിൽ ഇരിക്കുന്നു.
ധര്മജ്ഞോ ധര്മശീലശ്ച ധര്മയുക്തോ ഹിതോ യമഃ । ഭയദഃ പാപയുക്താനാം ധാര്മികാണാം സുഖപ്രദഃ ॥ ൨,൩൩.
ധർമ്മത്തെ അറിയുന്നവനും, ധാർമ്മികസ്വഭാവമുള്ളവനും, എല്ലായിടത്തും ധർമ്മത്തിൽ ചേർന്നവനും, എല്ലാവർക്കും ഉപകാരപ്രദനുമായ യമൻ, പാപം ചെയ്യുന്നവർക്കു ഭയം നൽകുന്നവനും, സത്പുരുഷന്മാർക്ക് സന്തോഷം നൽകുന്നവനും ആണു.
മന്ദമാരു തസംയോഗൈരുത്സവൈര്വിവിധൈസ്തഥാ । വ്യാഖ്യാനൈര്വിവിധൈര്യുക്തഃ ശങ്ഖവാദിത്രനിഃ സ്വനൈഃ ॥ ൨,൩൩.
അവനെ ചുറ്റി സുഖകരമായ കാറ്റും, പലവിധ ഉത്സവങ്ങളും, വിവിധമായ വിവരണങ്ങളും, ശംഖവും വാദ്യോപകരണങ്ങളുടെയും ശബ്ദവും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
പുരമധ്യപ്രവേശേ തു ചിത്രഗുപ്തസ്യ വൈ ഗൃഹമ് । പഞ്ചവിംശതിസംഖ്യാനാം യോജനാനാം സുവിസ്തരമ് ॥ ൨,൩൩.
നഗരത്തിന്റെ നടുവിൽ, ഇരുപത്തഞ്ച് യോജന വീതിയുള്ള, വിശാലമായ ചിത്രഗുപ്തന്റെ ഭവനം നിലകൊള്ളുന്നു.
ദശോച്ഛ്രിതം മഹാദിവ്യം ലോഹപ്രാകാരവോഷ്ടിതമ് । പ്രതോലീശതസംചാരം പതതാകാശതശോഭിതമ് ॥ ൨,൩൩.
പത്ത് അളവോളം ഉയരമുള്ള, അത്ഭുതകരമായ ദിവ്യമായ ആ ഭവനം ഇരുമ്പ് മതിലാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടതും, നൂറുകണക്കിന് കവാടങ്ങളോടും പതാകകളോടും അലങ്കരിച്ചതുമാണ്.
ദീപികാശതസങ്കീര്ണം ഗീതധ്വനിസമാകുലമ് । വിചിത്രചിത്രകുശലൈശ്ചിത്രഗുപ്തസ്യ വൈ ഗൃഹമ് ॥ ൨,൩൩.
നൂറുകണക്കിന് വിളക്കുകളും, ഗീതശബ്ദവും നിറഞ്ഞു, വിവിധ കലകളിൽ പ്രാവീണ്യം ഉള്ളവർ അലങ്കരിക്കുന്നതുമാണ് ചിത്രഗുപ്തന്റെ ഭവനം.
മണിമുക്താമയേ ദിവ്യേ ആസനേ പരമാദ്ഭുതേ । തത്രസ്ഥോ ഗണയത്യായുര്മാനുഷേഷ്വിതരേഷു ച ॥ ൨,൩൩.
മണികളും മുത്തുകളും കൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച അത്ഭുതകരമായ ദിവ്യാസനത്തിൽ ഇരുന്ന്, മനുഷ്യരുടെയും മറ്റുള്ളവരുടെയും ആയുര് എണ്ണുന്നു.
ന മുഹ്യതി കദാചിത്സ സുകൃതേ ദുഷ്കൃതേഽപി വാ । യദ്യേനോപാര്ജിതം യാവത്താവദ്വൈ വേത്തി തസ്യ തത് ॥ ൨,൩൩.
സത്കർമ്മങ്ങളിലോ ദുഷ്കർമ്മങ്ങളിലോ, ഒരിക്കലും അവൻ മനസ്സിലാക്ഷേപം കാണിക്കാറില്ല; ആരൊക്കെയോ എന്ത് സമ്പാദിച്ചുവോ അതെല്ലാം അവൻ കൃത്യമായി അറിയുന്നു.
ദശാഷ്ടദോഷരഹിതം കൃത കര്മ ലിഖത്യസൌ । ചിത്രഗുപ്താലയാതാച്യാം ജ്വരസ്യാസ്തി മഹാഗൃഹമ് ॥ ൨,൩൩.
പത്ത്, എട്ട് ദോഷങ്ങൾ ഇല്ലാത്ത പ്രവൃത്തികൾ അവൻ രേഖപ്പെടുത്തുന്നു; ചിത്രഗുപ്തന്റെ ഭവനത്തിൽ ജ്വരത്തിന് വലിയൊരു മന്ദിരം ഉണ്ട്.
ദക്ഷിണേ ചാപി ശൂലസ്യ ലതാവിസ്ഫോടകസ്യ ച । പശ്ചിമേ കാല പാശസ്യ അജീര്ണസ്യാരുചേസ്തഥാ ॥ ൨,൩൩.
തെക്കോട്ട് ശൂലത്തിനും പൊട്ടുന്ന വള്ളിക്കും മന്ദിരങ്ങൾ ഉണ്ട്; പടിഞ്ഞാറോട്ട് കാലപാശത്തിനും അജീർണ്ണത്തിനും രുചികുറവിനും മന്ദിരങ്ങൾ ഉണ്ട്.
മധ്യപീഠോത്തരേ ജ്ഞേയോ തഥാ ചാന്യാ വിഷചികാ । ഐശന്യാം വൈ ശിരോഽര്തിശ്ച ആഗ്നേയ്യാഞ്ചൈവ മൃകതാ ॥ ൨,൩൩.
നടുവിലുള്ള പീഠത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്ത് വിഷജ്വരത്തിന് മന്ദിരം ഉണ്ട്; ഈശാന്യത്തിൽ തലവേദനയ്ക്കും, അഗ്നേയഭാഗത്ത് കുഷ്ഠത്തിനും മന്ദിരങ്ങൾ ഉണ്ട്.
അതിസാരശ്ച നൈരൃത്യാം വായവ്യാം ദാഹസംജ്ഞകഃ । ഏഭിഃ പരിവൃതോ നിത്യം ചിത്രഗുപ്തഃ സ തിഷ്ഠതി ॥ ൨,൩൩.
നൈരൃത്യഭാഗത്ത് അതിസാരത്തിനും, വായുഭാഗത്ത് ദാഹത്തിനും മന്ദിരങ്ങൾ ഉണ്ട്; ഇവയാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് ചിത്രഗുപ്തൻ എപ്പോഴും അവിടെയുണ്ട്.
യത്കര്മ കുരുതേ കശ്ചിത്തത്സര്വം വിലഖത്യസൌ । ധര്മരാജഗൃഹദ്വാരി ദൂതാസ്താര്ക്ഷ്യ തഥാ നിശി । തിഷ്ഠന്തി പാപകര്മാണഃ പച്യമാനാ നരാധമാഃ ॥ ൨,൩൩.
ആരും ചെയ്യുന്ന പ്രവൃത്തികൾ എല്ലാം അവൻ രേഖപ്പെടുത്തുന്നു; ധർമ്മരാജാവിന്റെ ഭവനവാതിലിൽ, രാത്രി ഗരുഡന്റെ ദൂതന്മാർ നില്ക്കുന്നു; പാപം ചെയ്തവരും ദുർജ്ജനന്മാരും അവിടെ പാചകമാവുന്നു.
യമദൂതൈര്മഹാപാശൈര്ഹന്യമാനാശ്ച മുദ്ഗരൈഃ । വധ്യന്തേ വിവിധൈഃ പാപൈഃ പൂര്വകര്മകൃതൈര്നരാഃ ॥ ൨,൩൩.
യമദൂതന്മാർ വലിയ പാശങ്ങളാലും മുദ്ഗരങ്ങളാലും അടിച്ച്, മനുഷ്യരെ അവരുടെ മുൻകാർമിക പാപങ്ങൾക്കായി വിവിധ ശിക്ഷകൾക്ക് വിധേയരാക്കുന്നു.
നാനാപ്രഹാരണാഗ്രൈശ്ച നാനായന്ത്രൈസ്തഥാ പരേ । ഛിദ്യന്തേ പാപകര്മാണഃ ക്രകചൈഃ കാഷ്ഠവദ്ദ്വിധാ ॥ ൨,൩൩.
മറ്റുള്ളവർ വിവിധ ആയുധങ്ങളാലും ഉപകരണങ്ങളാലും, പാപം ചെയ്തവരായവർ, മരംപോലെ കശേരുവകൊണ്ടു മുറിക്കപ്പെടുന്നു.