ദര്ഭതൂലീ നയേത്സ്വര്ഗമാതുരം തു ന സംശയഃ । തിലൈര്ദര്ഭൈശ്ച നിഃ ക്ഷിപ്തൈഃ സ്നാനം ക്രതുമയം ഭവേത് ॥ ൨,൩൨.
ദര്ഭപുല്ലില് ഇരുത്തിയാൽ മരിക്കാനിരിക്കുന്നവനെ സ്വര്ഗത്തിലേക്ക് നയിക്കും എന്നതിൽ സംശയമില്ല; എള്ളും ദര്ഭയും ഉപയോഗിച്ച് കുളിപ്പിച്ചാൽ അതു യാഗസമാനമായിരിക്കും.
ബ്രഹ്മാ വിഷ്ണുശ്ച രുദ്രശ്ച ശ്രീര്ഹുതാശസ്തഥൈവ ച । മണ്ഡലേ ചോപതിഷ്ഠന്തി തസ്മാത്കുര്വീത മണ്ഡലമ് ॥ ൨,൩൨.
ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും രുദ്രനും ശ്രീയും അഗ്നിയും മണ്ഡലത്തില് സാന്നിധ്യം വഹിക്കുന്നു; അതിനാല് മണ്ഡലം ഒരുക്കണം.
പ്രാഗുദഗ്വാ കൃതേനേഹ ശിരസാ ലോകമുത്തമമ് । വ്രജതേ യദി പാപസ്യാല്പത്വം പുംസോ ഭവേത്ഖഗ ॥ ൨,൩൨.
ഈ ലോകത്ത്, കിഴക്ക് അല്ലെങ്കിൽ ഈശാന്യ ദിക്കിലേക്ക് തലകുനിയുന്നവൻ, പക്ഷേ പാപം ചെറിയതാണെങ്കിലും, ഏറ്റവും ഉത്തമമായ ലോകം പ്രാപിക്കും, പക്ഷി.
പഞ്ചരത്നേ മുഖേ മുക്തേ ജിവേ ജ്ഞാനം പ്രരോഹതി । തുലസീ ബ്രാഹ്മണാ ഗാവോ വിഷ്ണുരേകാദശീ ഖഗ ॥ ൨,൩൨.
അഞ്ചു രത്നങ്ങൾ, മുത്തുകൾ അല്ലെങ്കിൽ മോക്ഷം നേടിയവരുടെ വാക്കുകളിൽ ഉണ്ടെങ്കിൽ, ജ്ഞാനം വളരും; തുളസി, ബ്രാഹ്മണൻ, പശുക്കൾ, വിഷ്ണു, ഏകാദശി — ഇവയൊക്കെയും, പക്ഷി.
പഞ്ച പ്രവഹണാന്യേവ ഭവാബ്ധൌ മജ്ജതാം നൃണാമ് । വിഷ്ണുരേകാദശീ ഗീതാ തുലസീ വിപ്രധേനവഃ ॥ ൨,൩൨.
ഭവസമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങുന്നവർക്കായി അഞ്ചു തുണികൾ ഉണ്ട്: വിഷ്ണു, ഏകാദശി, ഗീത, തുളസി, ബ്രാഹ്മണൻ, പശുക്കൾ.
അസാരേ ദുര്ഗസംസാരേ ഷട്പദീ ഭക്തിദായിനീ । നമോ ഭഗവതേ വാസുദേവായേതി ജപന്നരഃ ॥ ൨,൩൨.
ഈ അസാരമായ, കഠിനമായ ലോകത്തിൽ, ഭക്തി നൽകുന്ന ആറു പാദമുള്ള ശ്ലോകം ഉണ്ട്; 'ഭഗവാൻ വാസുദേവായെ നമസ്കാരം' എന്നത് ജപിക്കുന്നവൻ—
ഓങ്കാരപൂര്വം സായുജ്യം പ്രാപ്നുയാന്നാത്ര സംശയഃ । പൂജയാപി ച മല്ലോകപ്രാപ്തിരാരാദ്ദിവം വ്രജേത് ॥ ൨,൩൨.
ഓം എന്നത് മുൻപിൽ ചേർത്താൽ, സംശയമില്ലാതെ സായുജ്യം പ്രാപിക്കും; പൂജയാലും എന്റെ ലോകം വേഗത്തിൽ പ്രാപിച്ചു സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോകും.
ബന്ധാഭാവേ മമത്വേതു ജ്ഞാനം പുരുഷസൂക്തതഃ । യസ്യയസ്യാധികത്വം തു സാധനേഷ്വേഷു കാശ്യപ ॥ ൨,൩൨.
ബന്ധനം ഇല്ലെങ്കിലും മമതയുണ്ടെങ്കിൽ, ജ്ഞാനം പുരുഷസൂക്തത്തിൽ നിന്ന് ലഭിക്കും; കശ്യപ, ഈ സാദ്ധ്യങ്ങളിൽ എത്ര അധികം പരിശ്രമം ചെയ്താലും—
തത്തത്ഫലസ്യാപ്യാധിക്യം ഭവതീത്യവധാരയ । ദാതവ്യാനി യഥാശക്ത്യാ പ്രീതോഽസൌ സര്വദാ ഭവേത് ॥ ൨,൩൨.
അതു പോലെ തന്നെ, അതിന്റെ ഫലവും അത്രയേറെ ആയിരിക്കും; കഴിയുന്നത്ര ദാനം ചെയ്യണം, അങ്ങനെ അവൻ എപ്പോഴും സന്തുഷ്ടനാകും.
ഏതത്തേ സര്വമാഖ്യാതം സ്നാനാദിഷു ഫലം മയാ । ബ്രഹ്മാണ്ഡേ യേ ഗുണാഃ സന്തി ശരീരേ തേ വ്യവസ്ഥിതാഃ ॥ ൨,൩൨.
സ്നാനം മുതലായവയുടെ ഫലങ്ങൾ എല്ലാം ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞു; ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിൽ ഉള്ള ഗുണങ്ങൾ ശരീരത്തിലും നിലകൊള്ളുന്നു.
പാതാലഭൂധരാ ലോകാസ്തഥാന്യേ ദ്വീപസാഗരാഃ । ആദിത്യാദിഗ്രഹാഃ സര്വേ പിണ്ഡമധ്യേ വ്യവസ്ഥിതാഃ ॥ ൨,൩൨.
പാതാളം, പർവ്വതങ്ങൾ, മറ്റു ലോകങ്ങൾ, ദ്വീപുകൾ, സമുദ്രങ്ങൾ, സൂര്യനും മറ്റു ഗ്രഹങ്ങളും എല്ലാം ശരീരത്തിനുള്ളിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
പാദാധസ്തു തലം ജ്ഞേയം പാദോര്ധ്വം വിതലം തഥാ । ജാനുഭ്യാം സുതലം വിദ്ധി സക്ഥിദേശേ മഹാതലമ് ॥ ൨,൩൨.
കാൽക്കീഴെ തലം, കാലിന്റെ മുകളിൽ വിതലം, മുട്ടയിൽ സുതലം, തൊണ്ടയിൽ മഹാതലം എന്നിങ്ങനെ അറിയണം.
തഥാ തലാതലഞ്ചോരൌ ഗുഹ്യദേശേ രസാതലമ് । പാതാലം കടിസംസ്ഥന്തു പാദാദൌ ലക്ഷയേദ്ബുധഃ ॥ ൨,൩൨.
അത് പോലെ, കാൽക്കിഴെയുള്ള ഭാഗത്ത് തലാതലം, ഗുഹ്യദേശത്ത് രസാതലം, കമരത്തിൽ പാതാളം — ഇങ്ങനെ കാൽ മുതൽ മുകളിൽ വരെ ജ്ഞാനികൾ തിരിച്ചറിയണം.
ഭൂര്ലോകം നാഭിമധ്യേ തു ഭുവര്ലോകം തദൂര്ധ്വതഃ । സ്വര്ഗലോകം ഹൃദയേ വിദ്യാത്കണ്ഠദേശേ മഹസ്തഥാ ॥ ൨,൩൨.
നാഭിയിൽ ഭൂർലോകം, അതിന്റെ മുകളിൽ ഭൂവർലോകം, ഹൃദയത്തിൽ സ്വർഗ്ഗലോകം, കഴുത്തിൽ മഹർലോകം എന്നിങ്ങനെ അറിയണം.
ജനലോകം വക്ത്രദേശേ തപോലോകം ലലാടകേ । സത്യലോകം മഹാരന്ധ്രേ ഭുവനാനി ചതുര്ദശ ॥ ൨,൩൨.
വായിൽ ജനലോകം, നെറ്റിയിൽ തപോലോകം, വലിയ തുളയിലുള്ള സ്ഥലത്ത് സത്യലോകം — ഇതാണ് പതിനാലു ലോകങ്ങൾ.
ത്രികോണേ സംസ്ഥിതോ മേരുരധഃ കോണേ ച മന്ദരഃ । ദക്ഷിണേ ചൈവ കൈലാസോ വാമഭാഗേ ഹിമാചലഃ ॥ ൨,൩൨.
ത്രികോണത്തിൽ മേരുപർവ്വതം, അതിന്റെ കീഴിൽ മന്ദരം, തെക്കോട്ട് കൈലാസം, ഇടതുഭാഗത്ത് ഹിമാചലം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
നിഷധശ്ചോര്ധ്വഭാഗേ ച ദക്ഷിണേ ഗന്ധമാദനഃ । മലയോ (രമണോ) വാമരേഖായാം സപ്തൈതേ കുലപര്വതാഃ ॥ ൨,൩൨.
മുകളിൽ നിഷധം, തെക്കോട്ട് ഗന്ധമാദനം, ഇടതുവശത്തെ രേഖയിൽ മലയം (അല്ലെങ്കിൽ രമണം) — ഇവയാണ് ഏഴു പ്രധാന പർവ്വതങ്ങൾ.
thumb|400px|കുശാ ഏവം അശ്വത്ഥ പത്രയോഃ സൂക്ഷ്മദര്ശീ അവലോകനമ് അസ്ഥിസ്ഥാനേ സ്ഥിതോ ജമ്ബൂഃ ശാകോ മജ്ജാസു സംസ്ഥിതഃ । കുശദ്വീപഃ സ്ഥിതോ മാംസേ ക്രൌഞ്ചദ്വീപഃ ശിരാസ്ഥിതഃ ॥ ൨,൩൨.
എല്ലുകൾക്കിടയിൽ ജാംബൂദ്വീപ്, മജ്ജയിൽ ശാകദ്വീപ്, മാംസത്തിൽ കുശദ്വീപ്, ശിരകളിൽ ക്രൗഞ്ചദ്വീപ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
ത്വചായാം ശാല്മലിര്ദ്വീപോ പ്ലക്ഷഃ രോമ്ണാം ച സഞ്ചയേ । നഖസ്ഥഃ പുഷ്കരദ്വീപഃ സാഗരാസ്തദനന്തരമ് ॥ ൨,൩൨.
ത്വച്ചയിൽ ശാൽമലിദ്വീപ്, രോമങ്ങളുടെ കൂട്ടത്തിൽ പ്ലക്ഷദ്വീപ്, നഖങ്ങളിൽ പുഷ്കരദ്വീപ്, അതിന് ശേഷം സമുദ്രങ്ങൾ.
ക്ഷാരോദശ്ച തഥാ മൂത്രേ ക്ഷാരേ ക്ഷീരോദസാഗരഃ । സുരോദധിശ്ച ശ്ലേഷ്മസ്ഥഃ മജ്ജായാം ഘൃതസാഗരഃ ॥ ൨,൩൨.
മൂത്രത്തിൽ ക്ഷാരോദസമുദ്രം, പിത്തത്തിൽ ക്ഷീരോദസമുദ്രം, ശ്ലേഷ്മത്തിൽ സുരോദധി, മജ്ജയിൽ നെയ്യിന്റെ സമുദ്രം.
രസോദധിം രസേ വിദ്യാച്ഛോണിതേ ദധിസാഗരമ് । സ്വാദുലം ലമ്ബികാസ്ഥാനേ ഗര്ഭോദം ശുക്രസംസ്ഥിതമ് ॥ ൨,൩൨.
രുചിയുടെ സാരത്തിൽ രസസമുദ്രം ഉണ്ടെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം. രക്തത്തിൽ തൈരസമുദ്രം, നാവിന്റെ അറ്റത്ത് മധുരം, വീര്യത്തിൽ ഗർഭസമുദ്രം നിലകൊള്ളുന്നു.
നാദചക്രേ സ്ഥിതഃ സൂര്യോ ബിന്ദുചക്രേ ച ചന്ദ്രമാഃ । ലോചനസ്ഥഃ കുജോ ജ്ഞേയോ ഹൃദയേ ച ബുധഃ സ്മൃതഃ ॥ ൨,൩൨.
നാദചക്രത്തിൽ സൂര്യനും, ബിന്ദുചക്രത്തിൽ ചന്ദ്രനും സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. കണ്ണുകളിൽ അങ്ങനെയാണു ചൊവ്വയും, ഹൃദയത്തിൽ ബുധനും സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
വിഷ്ണുസ്ഥാനേ ഗുരും വിദ്യാച്ഛ്രുക്രേ ശുക്രോ വ്യവസ്ഥിതഃ । നാഭിസ്ഥാനേ സ്ഥിതോ മന്ദോ മുഖേ രാഹുഃ സ്ഥിതഃ സദാ ॥ ൨,൩൨.
വിഷ്ണുസ്ഥലത്ത് ഗുരുവും, വീര്യത്തിൽ ശുക്രനും, നാഭിയിൽ ശനിയും, വായിൽ എല്ലായ്പ്പോഴും രാഹുവും ഇരിക്കുന്നു.
പായു (ദ) സ്ഥാനേ സ്ഥിതഃ കേതുഃ ശരീരേ ഗ്രഹമണ്ഡലമ് । വിഭക്തഞ്ച സമാഖ്യാതമാപാദതലമസ്തകമ് ॥ ൨,൩൨.
പായുവിൽ കെതുവും, ശരീരമൊട്ടാകെ ഗ്രഹമണ്ഡലവും, കാലുതൊടിയിൽ നിന്ന് തലവരെയായി വിഭജിച്ചിരിക്കുന്നു.
ഉത്പന്നാ യേ ഹി സംസാരേ മ്രിയന്തേ തേ ന സംശയഃ । ബുഭുക്ഷാ ച തൃഷാ രൌദ്രാ ദാഹോദ്ഭൂതാ ച മൂര്ഛനാ ॥ ൨,൩൨.
ലോകത്തിൽ ജനിച്ചവർക്ക് മരണം ഉറപ്പാണ്, സംശയമില്ല. വിശപ്പും ദാഹവും കഠിനമായ വേദനയും ചൂടിൽ നിന്നുള്ള മയക്കം പോലും ഉണ്ടാകും.
യത്ര പീഡാസ്ത്വിമാ രൌദ്രാസ്താ വൈ വൃശ്ചികദംശജാഃ । വിനാശഃ പൂര്ണകാലേ ച ജായതേ സര്വദേഹിനാമ് ॥ ൨,൩൨.
ഈ കഠിനവേദനകൾ ഉണ്ടാകുന്നിടത്ത്, അതെല്ലാം വൃശ്ചികദംശം പോലെ അനുഭവപ്പെടുന്നു. സമയമെത്തുമ്പോൾ എല്ലാ ജീവികൾക്കും നാശം സംഭവിക്കും.
അഗ്രേ അഗ്രേ ഹി ധാവന്തി യമലോകഗതസ്യവൈ । തപ്തവാലുകമധ്യേന പ്രജ്വലദ്വഹ്നിമധ്യതഃ ॥ ൨,൩൨.
യമലോകത്തിലേക്ക് പോയവർ മുന്നോട്ട് ഓടുന്നു, കത്തുന്ന മണലിലും ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിയിലൂടെയും കടന്ന്.
കേശഗ്രാഹൈഃ സമാക്രാന്താ നീയന്തേ യമകിങ്കരൈഃ । പാപിഷ്ഠാസ്ത്വധമാസ്താര്ക്ഷ്യ ദയാധര്മവിവിര്ജിതാഃ ॥ ൨,൩൨.
വളരെ പാപികൾ, ദയയും ധർമ്മവും ഇല്ലാത്തവർ, യമദൂതന്മാർ അവരുടെ മുടി പിടിച്ച് വലിച്ചുകൊണ്ടുപോകുന്നു, ടാർക്ഷ്യ.
യമലോകേ വസന്ത്യേതേ കുട്യാം ജന്മ ന വിദ്യതേ । ഏവം സഞ്ജായതേ താര്ക്ഷ്യ മര്ത്യേ ജന്തുഃ സ്വകര്മഭിഃ ॥ ൨,൩൨.
അവർ യമലോകത്തിലെ ഒരു കുടിലിൽ വസിക്കുന്നു, അവിടെ ജനനം ഇല്ല. അങ്ങനെ, ടാർക്ഷ്യ, ഓരോ ജീവിയും തങ്ങളുടെ കർമ്മം അനുസരിച്ച് മനുഷ്യരിൽ ജനിക്കുന്നു.
ഉത്പന്നാ യേ ഹി സംസാരേ മ്രിയന്തേ തേ ന സംശയഃ । ആയുഃ കര്മ ച വിത്തഞ്ച വിദ്യാ നിധനമേവ ച ॥ ൨,൩൨.
ലോകത്തിൽ ജനിച്ചവർക്ക് മരണം ഉറപ്പാണ്, സംശയമില്ല. ആയുസ്സ്, കർമ്മം, സമ്പത്ത്, വിജ്ഞാനം, മരണം—ഇവയൊക്കെയും അവർക്കുണ്ട്.