നാരകാംശ്ചൈവ സമ്പ്രേക്ഷ്യ മഹദ്ദുഃഖമവാപ്യതേ । ഏവം ഗതിമഹം ഗന്തേത്യഹര്നിശമനിര്വൃതഃ ॥ ൨,൩൨.
നരകവാസികളെ കണ്ടാല് വലിയ വേദന അനുഭവപ്പെടുന്നു. "ഞാനും അവിടെ പോകും" എന്ന ഭയം കൊണ്ട്, അവന് പകലും രാത്രിയും മനസ്സിലൊരു ശാന്തതയില്ലാതെ കഴിയുന്നു.
ഗര്ഭവാസേ മഹദ്ദുഃഖം ജായമാനസ്യ യോനിജമ് । ജാതസ്യ ബാലഭാവേഽപി വൃദ്ധത്വേ ദുഃഖമേവ ച ॥ ൨,൩൨.
ഗര്ഭത്തില് ജനിക്കാനിരിക്കുന്നവന് വലിയ വേദനയുണ്ട്. ജനിച്ചശേഷം ബാല്യത്തിലും വൃദ്ധാവസ്ഥയിലും വേദന മാത്രമേയുള്ളൂ.
കാമേര്ഷ്യാക്രോധസമ്ബന്ധാദ്യൌവനേഽപി ച ദുഃ സഹമ് । ദുഃസ്വപ്നം യാ വൃദ്ധതാ ച മരണേ ദുഃഖമുത്കടമ് ॥ ൨,൩൨.
കാമം, അസൂയ, കോപം എന്നിവ കാരണം യൌവനത്തിലും വേദനയുണ്ട്. വൃദ്ധാവസ്ഥ ദുർസ്വപ്നംപോലെയാണ്; മരണസമയത്ത് വേദന അത്യന്തം ശക്തമാണ്.
കൃഷ്യമാണശ്ച യാമ്യൈഃ സ നരകേഽപി ച യാത്യധഃ । പുനശ്ച ഗര്ഭാജ്ജന്മ സ്യാന്മരണം ദുഷ്കരം തഥാ ॥ ൨,൩൨.
യമന്റെ ദൂതന്മാര് വലിച്ചുകൊണ്ടുപോകുമ്പോള് ജീവന് കൂടുതല് താഴെയുള്ള നരകങ്ങളിലേക്ക് പോകുന്നു. പിന്നെയും ഗര്ഭത്തില് ജനനം, അതുപോലെ സഹിക്കാനാവാത്ത മരണം വീണ്ടും നേരിടുന്നു.
ഏവം സംസാരചക്രേഽസ്മിജ്ജന്തവോ ഘടയന്ത്രവത് । ഭ്രാമ്യന്തേ പ്രാക്തനൈര്ബധൈര്ബദ്ധാ വിധ്യന്തി ചാസകൃത് ॥ ൨,൩൨.
ഇങ്ങനെ ഈ ജനനമരണചക്രത്തില് ജീവികള് പഴയ ബന്ധനങ്ങളില് കുടുങ്ങി, യന്ത്രത്തിന്റെ ചക്രം പോലെ ഇടയ്ക്കിടയ്ക്ക് കറങ്ങി വലഞ്ഞ്, വീണ്ടും വീണ്ടും കഷ്ടപ്പെടുന്നു.
നാസ്തി പക്ഷിന്സുഖം കിഞ്ചിത്ക്ഷേത്രേ ദുഃ ഖശതാകുലേ । വിനതാസുത മോക്ഷായ യതിതവ്യം തതോ നരൈഃ ॥ ൨,൩൨.
ദുഃഖവും വിഷമവും നിറഞ്ഞ സ്ഥലത്ത് പക്ഷികള്ക്ക് സന്തോഷം ഒന്നുമില്ല; അതിനാല് വിനതയുടെ മകനേ, മനുഷ്യര് മോക്ഷത്തിനായി പരിശ്രമിക്കണം.
ഏതത്തേ സര്വമാഖ്യാതം യഥാ ഗര്ഭസ്യ സംസ്ഥിതിഃ । കഥയാമി ക്രമപ്രശ്രം പൃഷ്ടം വാ വര്തതേ സ്പൃഹാ ॥ ൨,൩൨.
ഗര്ഭത്തിലെ നിലയെക്കുറിച്ച് എല്ലാം ഞാൻ വിശദമായി പറഞ്ഞുതന്നു; ഇനി നീ ചോദിക്കാനാഗ്രഹിക്കുന്നതോ, അല്ലെങ്കില് ക്രമമായി തുടർന്നുള്ളതോ ഞാൻ പറഞ്ഞുതരാം.
ഗരുഡ ഉവാച । മധ്യേ കൃതമഹാപ്രശ്നദ്വയസ്യാപ്തം മയോത്തരമ് । പ്രശ്നസ്യാപി തൃതീയസ്യ ഉത്തരം ച വിധീയതാമ് ॥ ൨,൩൨.
ഗരുഡന് പറഞ്ഞു: നിന്റെ രണ്ട് വലിയ ചോദ്യങ്ങള്ക്കുള്ള ഉത്തരം ഞാൻ ലഭിച്ചു; മൂന്നാമത്തെ ചോദ്യത്തിനും ഉത്തരം പറയണമെന്നു ഞാൻ അപേക്ഷിക്കുന്നു.
ശ്രീകൃഷ്ണ ഉവാച । മ്രിയമാണസ്യ കിം കൃത്യമിതി ത്വം പൃഷ്ടവാനസി । ശൃണു തത്രോത്തരം തൂക്തം കഥയാമി സമാസതഃ ॥ ൨,൩൨.
ശ്രീകൃഷ്ണന് പറഞ്ഞു: "മരിക്കാനിരിക്കുന്നവന് എന്ത് ചെയ്യണം?" എന്നതാണു നീ ചോദിച്ചത്. അതിന്റെ ഉത്തരം ഞാൻ സംക്ഷിപ്തമായി പറയാം, ശ്രദ്ധിക്കു.
ആസന്നമരണം ജ്ഞാത്വാ പുരുഷം സ്നാപയേത്തതഃ । ഗോമൂത്രഗോമയസുമൃത്തീര്ഥോദകകുശോദകൈഃ ॥ ൨,൩൨.
മരണം അടുത്തുവന്നെന്ന് അറിഞ്ഞാൽ, ആ മനുഷ്യനെ പശുവിന്റെ മൂത്രം, പശുവിന്റെ ചാണകം, ശുദ്ധമായ മണ്ണ്, തീര്ത്ഥജലം, ദര്ഭജലം എന്നിവകൊണ്ട് കുളിപ്പിക്കണം.
വാസസീ പരിധാര്യാഥ ധൌതേ തു ശുചിനീ ശുഭേ । ദര്ഭാണ്യാദൌ സമാസ്തീര്യ ദക്ഷിണാഗ്രാന്വികീര്യ ച ॥ ൨,൩൨.
ശുദ്ധവും വിശുദ്ധവുമായ വസ്ത്രം ധരിച്ച് ശരീരം കഴുകിയശേഷം ആദ്യം ദര്ഭ പുള്ളികള് തെക്കോട്ട് മുഖം കാണിച്ച് വിരിച്ചിടണം.
തിലാന് ഗോമയലിപ്തായാം ഭൂമൌ തത്ര നിവേശയേത് ॥ ൨,൩൨.
പശുവിന്റെ ചാണകം പുരട്ടിയ നിലത്ത് അവിടെ എള്ള് വിതറണം.
പ്രാഗുദക്ശിരസം വാപി മുഖേ സ്വര്ണം വിനിഃ ക്ഷേപേത് । ശാലഗ്രാമശിലാ തത്ര തുലസീ ച ഖഗേശ്വര ॥ ൨,൩൨.
തല കിഴക്കോ വടക്കോ നോക്കി കിടക്കുമ്പോഴും, അല്ലെങ്കില് വായില് പൊന്നിടണം; അവിടെയായി ശാലഗ്രാമശിലയും തുളസിയുമുണ്ടാകണം, പക്ഷിരാജാവേ.
വിധേയാ സന്നിധൌ സര്പിര്ദീപം പ്രജ്വാലയേത്പുനഃ । നമോ ഭഗവതേ വാസുദേവായേതി ജപസ്തഥാ ॥ ൨,൩൨.
ഇവയുടെ സാന്നിധ്യത്തില് വീണ്ടും നെയ്യ് വിളക്ക് തെളിയിക്കണം; "നമോ ഭഗവതേ വാസുദേവായ" എന്ന ജപവും ചെയ്യണം.
ആദൌ തു പ്രണവം കൃത്വാ പൂജാദാനേ തതഃ സ്മൃതേ । സമഭ്യര്ച്യ ഹൃഷീകേശം പുഷ്പധൂപാദിഭിസ്തതഃ ॥ ൨,൩൨.
ആദ്യം "ഓം" ഉച്ചരിച്ച്, പൂജയും സമർപ്പണവും നടത്തി, ഹൃഷീകേശനെ പുഷ്പം, ധൂപം മുതലായവ കൊണ്ട് ഭക്തിപൂര്വം ആരാധിക്കണം.
പ്രണിപാതൈഃ സ്തവൈഃ പുണ്യൈര്ധ്യാ നയോഗേന പൂജയേത് । ദത്ത്വാ ദാനം ച വിപ്രേഭ്യോ ദീനാനാഥേഭ്യ ഏവ ച ॥ ൨,൩൨.
വന്ദനം, സ്തുതി, പുണ്യമായ ഗാനം, ധ്യാനം, യോഗം എന്നിവയിലൂടെ ആരാധിക്കണം; ബ്രാഹ്മണന്മാർക്കും ദരിദ്രരും അനാഥരും ആയവർക്കും ദാനം നൽകണം.
പുത്ത്രേ മിത്രേ കലത്രേ ച ക്ഷേത്രധാന്യധനാദിഷു । നിവര്തയേന്മമത്വം ച വിഷ്ണോഃ പാദൌ ഹൃദി സ്മരന് ॥ ൨,൩൨.
മകനോടും സുഹൃത്തുക്കളോടും ഭാര്യയോടും നിലവും ധാന്യവും ധനവും മുതലായവയോടും ഉള്ള മമതയെ വിട്ട്, വിഷ്ണുവിന്റെ പാദങ്ങൾ ഹൃദയത്തിൽ ഓർത്തിരിക്കണം.
ഉച്ചൈഃ പുരുഷസൂക്തം ച യദി ശ്രേഷ്ഠാപദസ്തദാ । പുത്ത്രാദ്യാഃ പ്രപഠേയുസ്തേ മ്രിയമാണേ നിജേ ജനേ ॥ ൨,൩൨.
സാധ്യമായാൽ പുരുഷസൂക്തം ഉച്ചത്തിൽ പാരായണം ചെയ്യണം; അപ്പോൾ മക്കളും മറ്റുള്ളവരും മരിക്കാനിരിക്കുന്ന അടുത്തവർക്കായി അതു വായിക്കണം.
ഏതത്തേ സര്വമാഖ്യാതം കൃത്യം മൃത്യാവുപസ്ഥിതേ । ഫലമപ്യസ്യ കൃത്സ്നസ്യ സമാസാത്തേ വദാമ്യഹമ് ॥ ൨,൩൨.
മരണം അടുത്തിരിക്കുമ്പോള് ചെയ്യേണ്ടതെല്ലാം ഞാൻ വിശദമായി പറഞ്ഞു; ഇനിയും ഇതിന്റെ മുഴുവൻ ഫലവും സംക്ഷിപ്തമായി ഞാൻ പറയും.
സ്നാനേന ശുചിതാപ്രാപ്തിരപാവിത്ര്യഹൃതിസ്തതഃ । തതോ വിഷ്ണോഃ സ്മൃതിസ്തസ്യ ജ്ഞാനാത്സര്വഫലപ്രദാ ॥ ൨,൩൨.
കുളിച്ചാൽ ശുദ്ധി ലഭിക്കും, അശുദ്ധി മാറും; അതിനുശേഷം വിഷ്ണുവിനെ ഓർത്താൽ ജ്ഞാനഫലങ്ങൾ എല്ലാം ലഭിക്കും.
ദര്ഭതൂലീ നയേത്സ്വര്ഗമാതുരം തു ന സംശയഃ । തിലൈര്ദര്ഭൈശ്ച നിഃ ക്ഷിപ്തൈഃ സ്നാനം ക്രതുമയം ഭവേത് ॥ ൨,൩൨.
ദര്ഭപുല്ലില് ഇരുത്തിയാൽ മരിക്കാനിരിക്കുന്നവനെ സ്വര്ഗത്തിലേക്ക് നയിക്കും എന്നതിൽ സംശയമില്ല; എള്ളും ദര്ഭയും ഉപയോഗിച്ച് കുളിപ്പിച്ചാൽ അതു യാഗസമാനമായിരിക്കും.
ബ്രഹ്മാ വിഷ്ണുശ്ച രുദ്രശ്ച ശ്രീര്ഹുതാശസ്തഥൈവ ച । മണ്ഡലേ ചോപതിഷ്ഠന്തി തസ്മാത്കുര്വീത മണ്ഡലമ് ॥ ൨,൩൨.
ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും രുദ്രനും ശ്രീയും അഗ്നിയും മണ്ഡലത്തില് സാന്നിധ്യം വഹിക്കുന്നു; അതിനാല് മണ്ഡലം ഒരുക്കണം.
പ്രാഗുദഗ്വാ കൃതേനേഹ ശിരസാ ലോകമുത്തമമ് । വ്രജതേ യദി പാപസ്യാല്പത്വം പുംസോ ഭവേത്ഖഗ ॥ ൨,൩൨.
ഈ ലോകത്ത്, കിഴക്ക് അല്ലെങ്കിൽ ഈശാന്യ ദിക്കിലേക്ക് തലകുനിയുന്നവൻ, പക്ഷേ പാപം ചെറിയതാണെങ്കിലും, ഏറ്റവും ഉത്തമമായ ലോകം പ്രാപിക്കും, പക്ഷി.
പഞ്ചരത്നേ മുഖേ മുക്തേ ജിവേ ജ്ഞാനം പ്രരോഹതി । തുലസീ ബ്രാഹ്മണാ ഗാവോ വിഷ്ണുരേകാദശീ ഖഗ ॥ ൨,൩൨.
അഞ്ചു രത്നങ്ങൾ, മുത്തുകൾ അല്ലെങ്കിൽ മോക്ഷം നേടിയവരുടെ വാക്കുകളിൽ ഉണ്ടെങ്കിൽ, ജ്ഞാനം വളരും; തുളസി, ബ്രാഹ്മണൻ, പശുക്കൾ, വിഷ്ണു, ഏകാദശി — ഇവയൊക്കെയും, പക്ഷി.
പഞ്ച പ്രവഹണാന്യേവ ഭവാബ്ധൌ മജ്ജതാം നൃണാമ് । വിഷ്ണുരേകാദശീ ഗീതാ തുലസീ വിപ്രധേനവഃ ॥ ൨,൩൨.
ഭവസമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങുന്നവർക്കായി അഞ്ചു തുണികൾ ഉണ്ട്: വിഷ്ണു, ഏകാദശി, ഗീത, തുളസി, ബ്രാഹ്മണൻ, പശുക്കൾ.
അസാരേ ദുര്ഗസംസാരേ ഷട്പദീ ഭക്തിദായിനീ । നമോ ഭഗവതേ വാസുദേവായേതി ജപന്നരഃ ॥ ൨,൩൨.
ഈ അസാരമായ, കഠിനമായ ലോകത്തിൽ, ഭക്തി നൽകുന്ന ആറു പാദമുള്ള ശ്ലോകം ഉണ്ട്; 'ഭഗവാൻ വാസുദേവായെ നമസ്കാരം' എന്നത് ജപിക്കുന്നവൻ—
ഓങ്കാരപൂര്വം സായുജ്യം പ്രാപ്നുയാന്നാത്ര സംശയഃ । പൂജയാപി ച മല്ലോകപ്രാപ്തിരാരാദ്ദിവം വ്രജേത് ॥ ൨,൩൨.
ഓം എന്നത് മുൻപിൽ ചേർത്താൽ, സംശയമില്ലാതെ സായുജ്യം പ്രാപിക്കും; പൂജയാലും എന്റെ ലോകം വേഗത്തിൽ പ്രാപിച്ചു സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോകും.
ബന്ധാഭാവേ മമത്വേതു ജ്ഞാനം പുരുഷസൂക്തതഃ । യസ്യയസ്യാധികത്വം തു സാധനേഷ്വേഷു കാശ്യപ ॥ ൨,൩൨.
ബന്ധനം ഇല്ലെങ്കിലും മമതയുണ്ടെങ്കിൽ, ജ്ഞാനം പുരുഷസൂക്തത്തിൽ നിന്ന് ലഭിക്കും; കശ്യപ, ഈ സാദ്ധ്യങ്ങളിൽ എത്ര അധികം പരിശ്രമം ചെയ്താലും—
തത്തത്ഫലസ്യാപ്യാധിക്യം ഭവതീത്യവധാരയ । ദാതവ്യാനി യഥാശക്ത്യാ പ്രീതോഽസൌ സര്വദാ ഭവേത് ॥ ൨,൩൨.
അതു പോലെ തന്നെ, അതിന്റെ ഫലവും അത്രയേറെ ആയിരിക്കും; കഴിയുന്നത്ര ദാനം ചെയ്യണം, അങ്ങനെ അവൻ എപ്പോഴും സന്തുഷ്ടനാകും.
ഏതത്തേ സര്വമാഖ്യാതം സ്നാനാദിഷു ഫലം മയാ । ബ്രഹ്മാണ്ഡേ യേ ഗുണാഃ സന്തി ശരീരേ തേ വ്യവസ്ഥിതാഃ ॥ ൨,൩൨.
സ്നാനം മുതലായവയുടെ ഫലങ്ങൾ എല്ലാം ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞു; ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിൽ ഉള്ള ഗുണങ്ങൾ ശരീരത്തിലും നിലകൊള്ളുന്നു.