ഇത്യേതേ വായവഃ പ്രോക്താ ദശ ദേഹേഷു സുസ്ഥിതാഃ । കേവലം ഭുക്തമന്നഞ്ച പുഷ്ടിദം സര്വദേഹിനാമ് ॥ ൨,൩൨.
ഇവയാണ് ശരീരത്തിൽ സ്ഥിരമായി നിലകൊള്ളുന്ന പത്ത് വായുകൾ. എല്ലാം ജീവികൾക്കും പോഷണം നൽകുന്നത് ഭക്ഷ്യമാണ്.
നയതേ പ്രാണദോ വായുഃ ശരീരേ സര്വസന്ധിഷു । ആഹാരോ ഭുക്തമാത്രസ്തു വായുനാ ക്രിയതേ ദ്വിധാ ॥ ൨,൩൨.
പ്രാണവായു ശരീരത്തിലെ എല്ലാ സംയുക്തങ്ങളിലും ഭക്ഷ്യത്തെ എത്തിക്കുന്നു. ഭക്ഷണം കഴിച്ച ഉടൻ തന്നെ വായു അതിനെ രണ്ടായി വിഭജിക്കുന്നു.
സ പ്രവിശ്യ ഗുഹേ സമ്യക്പൃഥഗന്നം പൃഥഗ്ജലമ് । ഊര്ധ്വമഗ്നേര്ജലം കൃത്വാ തദന്നഞ്ച ജലോപരി ॥ ൨,൩൨.
അത് ശരിയായി ഗുഹയിൽ പ്രവേശിച്ച്, ഭക്ഷ്യവും വെള്ളവും വേർതിരിക്കുന്നു; വെള്ളം അഗ്നിക്കു മുകളിൽ വയ്ക്കുന്നു, ഭക്ഷ്യം വെള്ളത്തിന് മുകളിൽ.
അഗ്നേശ്ചാധഃ സ്വയം പ്രാണസ്തമഗ്നിഞ്ച ധമേച്ഛനൈഃ । വായുനാ ധമ്യമാനോഽഗ്നിഃ പൃഥക്കിട്ടം പൃഥഗ്രസമ് ॥ ൨,൩൨.
അഗ്നിക്കു കീഴിൽ സ്വയം പ്രാണവായു ഉണ്ട്; അത് മൃദുവായി അഗ്നിയെ ഉണർത്തുന്നു. വായു അഗ്നിയെ ഉണർത്തുമ്പോൾ, കുഴച്ചും രസം വേർതിരിക്കുന്നു.
മലൈര്ദ്വാദശഭിഃ കിട്ടം ഭിന്നം ദേഹാത്പൃഥഗ്ഭവേത് । കര്ണാക്ഷിനാസികാ ജിഹ്വാ ദന്തനാഭിവപുര്ഗുദമ് ॥ ൨,൩൨.
പന്ത്രണ്ടു വിധമാലുള്ള മലങ്ങൾ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് വേർതിരിക്കുന്നു; ചെവി, കണ്ണ്, മൂക്ക്, നാവ്, പല്ല്, നാഭി, ത്വക്ക്, ഗുദം —
നഖാ മലാശ്രയാ ഹ്യേതേ വിണ്മൂത്രഞ്ചേത്യനന്തകമ് । ശുക്രശോണിതസംയോഗാദേതത്ഷാട്കൌശികം സ്മൃതമ് ॥ ൨,൩൨.
നഖങ്ങൾക്കും മലങ്ങൾക്കും വിറകും മൂത്രത്തിനും ഇവിടെയാണ് ആശ്രയം. ശുക്ലവും രക്തവും ചേർന്നാണ് ഈ ആറു വിധമാലുകൾ ഉണ്ടാകുന്നത്.
രോമ്ണാം കോട്യസ്തഥാ തിസ്രോഽപ്യര്ധകോടി സമന്വിതാഃ । ദ്വാത്രിംശദ്ദശനാഃ പ്രോക്താഃ സാമാന്യാദ്വിനതാസുത ॥ ൨,൩൨.
ഏഴു ലക്ഷത്തോളം രോമങ്ങൾ ഉണ്ട്; ഇരുപത് നഖങ്ങളും ഉണ്ട്; സാധാരണയായി മുപ്പത്തിരണ്ട് പല്ലുകൾ ഉണ്ടെന്ന് വിനതയുടെ മകനേ, പറയുന്നു.
സപ്ത ലക്ഷാണി കേശാഃ സ്യുര്നഖാഃ പ്രോക്താസ്തു വിംശതിഃ । മാംസം പലസഹസ്രൈകം സാമാന്യാദ്ദേഹസംസ്ഥിതമ് ॥ ൨,൩൨.
ഏഴു ലക്ഷത്തോളം രോമങ്ങളും ഇരുപത് നഖങ്ങളും ഉണ്ട്; ശരീരത്തിൽ സാധാരണയായി ആയിരം പല തൂക്കമുള്ള മാംസം ഉണ്ട്.
രക്തം പലശതം താര്ക്ഷ്യം ബുദ്ധമേവ പുരാതനൈഃ । പലാനി ദശ മേദശ്ച ത്വചാ ചൈവ തു തത്സമാ ॥ ൨,൩൨.
രക്തം നൂറ് പല തൂക്കമാണെന്ന് പുരാതനർ പറയുന്നു, താർക്ഷ്യ; പത്ത് പല തൂക്കമാണ് മേദസും, ത്വക്കും അതിന് തുല്യമാണ്.
പലദ്വാദശകം മജ്ജാ മഹാരക്തം പലത്രയമ് । ശുക്രം ദ്വികുഡവം ജ്ഞേയം ശോണിതം കുഡവം സ്മൃതമ് ॥ ൨,൩൨.
പന്ത്രണ്ടു പല തൂക്കമാണ് മജ്ജ; മൂന്നു പല തൂക്കമാണ് മഹാരക്തം; രണ്ട് കുഡവം ശുക്ലം, ഒരു കുഡവം രക്തം എന്നാണ് അറിയേണ്ടത്.
ശ്ലേഷ്മാണശ്ച ഷഡൂര്ധ്വഞ്ച വിണ്മൂത്രം തത്പ്രമാണതഃ । അസ്ഥ്നാം ഹി ഹ്യധികം പ്രോക്തം ഷഷ്ട്യുത്തരശതത്രയാത് ॥ ൨,൩൨.
അറു അളവു ശ്ലേഷ്മവും, അതിനനുസരിച്ച് വിറകും മൂത്രവും; അസ്ഥികൾ കൂടുതലായി മൂന്ന് നൂറ് അറുപത് എണ്ണം ഉണ്ട്.
ഏവം പിണ്ഡഃ സമാഖ്യാതോ വൈഭവം സമ്പ്രചക്ഷ്മഹേ । സുഖം ദുഃ ഖം ഭയം ക്ഷേമം കര്മണൈവ ഹി പ്രാപ്യതേ ॥ ൨,൩൨.
ഇങ്ങനെ ശരീരം വിശദമായി പറഞ്ഞു. ഇനി അതിന്റെ ഐശ്വര്യം പറയാം. സുഖം, ദുഃഖം, ഭയം, സുരക്ഷ — എല്ലാം കർമ്മഫലമാണ്.
അധോമുഖം ചോര്ധ്വപാദം ഗര്ഭാദ്വായുഃ പ്രകര്ഷതി । തലേ തു കരയോര്ന്യസ്യ വര്ധതേ ജാനുപാര്ശ്വയോഃ ॥ ൨,൩൨.
തല താഴ്ത്തിയും കാലുകൾ മേലോട്ടും വെച്ചും ഗർഭത്തിൽ നിന്ന് വായു ശിശുവിനെ ആകർഷിക്കുന്നു; കൈകൾ തലയ്ക്ക് കീഴിൽ വയ്ക്കുമ്പോൾ, മുട്ടിന്റെ ഇരുവശത്തും വളർച്ചയുണ്ടാകും.
അങ്ഗുഷ്ഠൌ ചോപരി ന്യസ്തൌ ജാന്വോരഥ കരാങ്ഗുലീ । ജാനുപൃഷ്ഠേ തഥാ നേത്രേ ജാനുമധ്യേ ച നാസികാ ॥ ൨,൩൨.
വിരൽത്തുമ്പുകൾ മുകളിൽ വയ്ക്കുന്നു; കൈവിരലുകൾ മുട്ടിനരികിൽ; കണ്ണുകൾ മുട്ടിന്റെ പുറകിൽ, മൂക്ക് മുട്ടിന്റെ നടുവിൽ.
ഏവം വൃദ്ധിം ക്രമാദ്യാതി ജന്തുഃ സ്ത്രീഗര്ഭസംസ്ഥിതഃ । കാഠിന്യമസ്ഥീന്യായാന്തി ഭുക്തപീതേന ജീവതി ॥ ൨,൩൨.
ഇങ്ങനെ സ്ത്രീയുടെ ഗർഭത്തിൽ ജീവി ക്രമമായി വളരുന്നു; അസ്ഥികൾക്ക് കാഠിന്യം വരുന്നു; അമ്മ കഴിക്കുന്നതും കുടിക്കുന്നതുമാണ് ജീവനെ നിലനിർത്തുന്നത്.
നാഡീ വാപ്യായനീ നാമ നാഭ്യാം തത്ര നിബധ്യതേ । സ്ത്രീണാം തഥാന്ത്രസുഷിരേ സ നിബദ്ധഃ പ്രജായതേ ॥ ൨,൩൨.
വാപ്യായനീ എന്നൊരു നാഡി ഉണ്ട്, അത് നാഭിയിൽ ബന്ധിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു; സ്ത്രീകളിൽ അത് ആന്ത്രത്തിലെ പൊക്കിലാണു ബന്ധിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നത്; അവിടെ നിന്നാണ് ജനനം നടക്കുന്നത്.
ക്രാമന്തി ഭുക്തപീതാനി സ്ത്രീണാം ഗര്ഭോദരേ തഥാ । തൈരാപ്യായിതദേഹോഽസൌ ജന്തുര്വൃദ്ധിമുപൈതി ച ॥ ൨,൩൨.
സ്ത്രീകള് കഴിക്കുന്ന ഭക്ഷണവും പാനീയവും ഗര്ഭത്തില് പ്രവേശിക്കുന്നു. അതിനാല് അവയുടെ ശരീരത്തില് വളരുന്ന ജീവന് ആഹാരം ലഭിച്ച് വളര്ന്നു പോവുന്നു.
സ്മൃത്യസ്തത്ര പ്രയാന്ത്യസ്യ ബഹ്വ്യഃ സംസാരഭൂതയഃ । തതോ നിര്വേദമായാതി പീഡ്യമാന ഇതസ്തതഃ ॥ ൨,൩൨.
അവിടെ, അവന് അനേകം ഓര്മ്മകള് ഉണരുന്നു, അവയാണ് ജന്മമരണചക്രത്തിന്റെ അടിത്തറ. അങ്ങനെ പലവിധം വേദന അനുഭവിച്ച്, അവന് വിരക്തി അനുഭവിക്കുന്നു.
പുനര്നൈവം കരിഷ്യാമി ഭുക്തമാത്ര ഇഹോദരാത് । തഥാതഥാ യതിഷ്യാമി ഗര്ഭം നാപ്നോമ്യഹം യഥാ ॥ ൨,൩൨.
ഗര്ഭത്തില് ഭക്ഷണം ലഭിച്ച ഉടനെ, "ഇനി ഇങ്ങനെ ചെയ്യില്ല," എന്ന് അവന് ചിന്തിക്കുന്നു. "എന്തു വഴിയാലും വീണ്ടും ഗര്ഭത്തില് ജനിക്കാതിരിക്കാന് ശ്രമിക്കണം," എന്നും തീരുമാനിക്കുന്നു.
ഇതി സഞ്ചിന്തയഞ്ജീവോ സ്മൃത്വാ ജന്മശതാനി വൈ । യാനി പൂര്വാനുഭൂതാനി ദേവഭൂതാത്മജാനി വൈ ॥ ൨,൩൨.
ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ച്, ആ ആത്മാവ് ദേവന്മാരായോ, ഭൂതങ്ങളായോ, മനുഷ്യരായോ ആയിരുന്നു മുന്പ് അനുഭവിച്ച അനേകം ജന്മങ്ങള് ഓര്മ്മിക്കുന്നു.
തതഃ കാലക്രമാജ്ജന്തുഃ പരിവര്ത്യത്വധോമുഖഃ । നവമേ ദശമേ വാപി മാസി സംജായതേ തതഃ ॥ ൨,൩൨.
ശേഷം, സമയക്രമത്തില് ആ ജീവന് തലകീഴായി തിരിയുന്നു. ഒമ്പതാം അല്ലെങ്കില് പത്താം മാസത്തില് അവന് ജനനം ലഭിക്കുന്നു.
നിഷ്ക്രമ്യമാണോ വാതേന പ്രാജാപത്യേന പീഡ്യതേ । നിഷ്ക്രമതേ ച വിലപംസ്തദാ ദുഃഖനിപീഡിതഃ ॥ ൨,൩൨.
ജനനകാലത്ത്, പ്രജാപതിയുടെ വായുവാല് അവന് വേദന അനുഭവിക്കുന്നു. വേദനയാല് കരഞ്ഞുകൊണ്ട്, അവന് പുറത്തേക്ക് വരുന്നു.
നിഷ്ക്രാമംശ്ചോദരാന്മൂര്ഛാമസഹ്യാം പ്രതിപദ്യതേ । പ്രാപ്നോതി ചേതനാം ചാസൌ വായുസ്പര്ശസുഖാന്വിതഃ ॥ ൨,൩൨.
ഗര്ഭത്തില് നിന്ന് പുറത്തുവരുമ്പോള് അത്യന്തം സഹിക്കാനാവാത്ത മയക്കം അനുഭവപ്പെടുന്നു. വായുവിന്റെ സ്പര്ശം ലഭിച്ചപ്പോള് അവന് ബോധം തിരികെ ലഭിച്ച്, അല്പം ആശ്വാസം അനുഭവിക്കുന്നു.
തതസ്തം വൈഷ്ണവീ മായാ സമാസ്കന്ദതി മോഹിനീ । തയാ വിമോഹിതാത്മാസൌ ജ്ഞാനഭ്രംശമവാപ്നുതേ ॥ ൨,൩൨.
അതിനുശേഷം, വിഷ്ണുവിന്റെ മായ എന്ന മോഹിനി അവനെ ആവൃതമാക്കുന്നു. അവളുടെ മായയില് പെട്ട്, അവന്റെ ജ്ഞാനം നഷ്ടപ്പെടുന്നു.
ഭ്രഷ്ടജ്ഞാനം ബാലഭാവേ തതോ ജന്തുഃ പ്രപദ്യതേ । തതഃ കൌമാരകാവസ്ഥാം യൌവനം വൃദ്ധതാമപി ॥ ൨,൩൨.
ജ്ഞാനം നഷ്ടപ്പെട്ട ജീവന് ബാല്യത്തിലേക്ക് കടക്കുന്നു. പിന്നീട് ബാല്യം, കൗമാരം, യൌവനം, വൃദ്ധാവസ്ഥ എന്നിവയിലേക്കും എത്തുന്നു.
പുനശ്ച തദ്വന്മരണം ജന്മ പ്രാപ്നോതി മാനവഃ । തതഃ സംസാരചക്രേഽസ്മിന് ഭ്രാമ്യതേ ഘടയന്ത്രവത് ॥ ൨,൩൨.
പിന്നീട് വീണ്ടും അതുപോലെ മരണമോ ജനനമോ മനുഷ്യന് അനുഭവിക്കുന്നു. അങ്ങനെ ഈ ജന്മമരണചക്രത്തില് അവന് യന്ത്രത്തില് ചുറ്റുന്ന ചക്രംപോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നു.
കദാചിത്സ്വര്ഗമാപ്നോതി കദാചിന്നിരയം നരഃ । സ്വര്ഗം ച നിരയം ചൈവ സ്വകര്മഫലമശ്നുതേ ॥ ൨,൩൨.
ഒരിക്കല് സ്വര്ഗ്ഗത്തിലേക്കും, മറ്റൊരിക്കല് നരകത്തിലേക്കും മനുഷ്യന് പോകുന്നു. സ്വയം ചെയ്ത കര്മ്മഫലങ്ങള് അനുസരിച്ച് സ്വര്ഗ്ഗവും നരകവും അനുഭവിക്കുന്നു.
കദാചിദ്ഭുക്തകര്മാ ച ഭുവം സ്വല്പേന ഗച്ഛതി । സ്വര്ലോകേ നരകേ ചൈവ ഭുക്തപ്രായേ ദ്വിജോത്തമാഃ ॥ ൨,൩൨.
ചിലപ്പോള് ചെയ്ത കര്മ്മങ്ങള് തീര്ന്നാല് കുറച്ചു കാലം ഭൂമിയില് ജനിക്കുന്നു. സ്വര്ഗ്ഗത്തിലും നരകത്തിലും അനുഭവങ്ങള് തീരുമ്പോള് വീണ്ടും ഭൂമിയില് തിരിച്ചെത്തുന്നു.
നരകേഷു മഹദ്ദുഃഖമേതദ്യത്സ്വര്ഗവാസിനഃ । ദൃശ്യതേ നാത്ര മോദന്തേ പാത്യമാനാസ്തു നാരകൈഃ ॥ ൨,൩൨.
നരകങ്ങളില് വലിയ വേദനയാണുള്ളത്, ഇത് സ്വര്ഗ്ഗവാസികള് കാണുന്നു. അവിടെ ആരും സന്തോഷിക്കുന്നില്ല, നരകവാസികളോടൊപ്പം തള്ളപ്പെടുമ്പോള്.
സ്വര്ഗേഽപി ദുഃ ഖമതുലം യദാരോഹണകാലതഃ । പ്രഭൃത്യഹം പതിഷ്യാമീത്യേതന്മനസി വര്തതേ ॥ ൨,൩൨.
സ്വര്ഗ്ഗത്തിലും, ഉയരുന്ന സമയത്ത് തന്നെ, അതുല്യമായ വേദനയുണ്ട്. "ഇവിടെ നിന്ന് എപ്പോഴെങ്കിലും വീഴും" എന്ന ചിന്ത മനസ്സില് നിലനില്ക്കുന്നു.