കിം ദത്തൈര്ബഹുഭിര്ദാനൈഃ പിതുരന്ത്യേഷ്ടിമാചരേത് । അശ്വമേധോ മഹായജ്ഞഃ കലാം നാര്ഹതി ഷോഡശീമ് ॥ ൨,൩൦.
അച്ഛന്റെ അന്തിമകർമ്മം ചെയ്യാതെ അനവധി ദാനങ്ങൾ നൽകിയാലെന്ത്? അശ്വമേധം പോലുള്ള മഹായാഗം പോലും അതിന്റെ പത്തിനാറിൽ ഒന്നിനും തുല്യമല്ല.
ധര്മാത്മാ സ നു പുത്രോ വൈദേവൈരപി സുപൂജ്യതേ । ദാപയേദ്യസ്തു ദാനാനി ഹ്യാതുരം പിതരം ഭുവി ॥ ൨,൩൦.
ഭൂമിയിൽ രോഗാവസ്ഥയിൽ കഴിയുന്ന അച്ഛനുവേണ്ടി ദാനങ്ങൾ നടത്തിക്കുന്ന മകനാണ് ധാർമ്മികനും, വേദങ്ങൾക്കു പോലും അത്യന്തം ആരാധ്യനുമാണ്.
ലോഹദാനഞ്ച ദാതവ്യം ഭൂമിയുക്തേന പാണിനാ । യമം ഭീമഞ്ച നാപ്നോതി ന ഗച്ഛേത്തസ്യ വേശ്മനി ॥ ൨,൩൦.
ഭൂമിയെ സ്പർശിച്ച് കൈകൊണ്ട് ഇരുമ്പ് ദാനം ചെയ്യണം. അങ്ങനെ ചെയ്താൽ ഭയങ്കരനായ യമനെ കാണേണ്ടതില്ല, അവന്റെ ലോകത്തും പോകേണ്ടതില്ല.
കുഠാരോ മുസലോ ദണ്ഡഃ ഖഡ്ഗശ്ച ച്ഛുരികാ തഥാ । ഏതാനി യമഹസ്തേഷു ദൃശ്യാനി പാപകര്മിണാമ് ॥ ൨,൩൦.
കുരുവടി, ഉലക്ക, ദണ്ഡം, വാൾ, കത്തി — ഇവയെല്ലാം പാപം ചെയ്തവർക്കായി യമന്റെ കൈകളിൽ കാണപ്പെടും.
തസ്മാല്ലോഹസ്യ ദാനന്തു ബ്രാഹ്മണായാതുരോ ദദേത് । യമായുധാനാം സന്തുഷ്ട്യൈ ദാനമേതദുദാഹൃതമ് ॥ ൨,൩൦.
അതിനാൽ രോഗിയായവൻ ബ്രാഹ്മണനു ഇരുമ്പ് ദാനം ചെയ്യണം. യമന്റെ ആയുധങ്ങൾ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ ഈ ദാനം നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു.
ഗര്ഭസ്ഥാഃ ശിശവോ യേ ച യുവാനഃ സ്ഥവിരാസ്തഥാ । ഏഭിര്ദാനവിശേഷൈസ്തു നിര്ദഹേയുഃ സ്വപാതകമ് ॥ ൨,൩൦.
ഗർഭത്തിൽ ഉള്ളവർ, യുവാക്കൾ, വയോധികർ — ഇവർ ഈ പ്രത്യേക ദാനങ്ങൾകൊണ്ട് സ്വന്തം പാപങ്ങൾ കത്തിച്ചുകളയാം.
ഛുരിണഃ ശ്യാമശബലൌ ഷണ്ഡാമര്കാ ഉദുമ്ബരാഃ । ശബലാ ശ്യാമദൂതാ യേ ലോഹദാനേന പ്രീണിതാഃ ॥ ൨,൩൦.
കത്തിയുള്ളവർ, കറുത്തവർ, പുള്ളിപ്പുള്ളികൾ, ഉണർവില്ലാത്തവർ, ഉഡുമ്പരമരങ്ങൾ, പുള്ളിപ്പുള്ളിയും കറുത്തവരുമായ ദൂതന്മാർ — ഇവരെല്ലാം ഇരുമ്പ് ദാനം ചെയ്താൽ സന്തോഷിക്കും.
പുത്രാഃ പൌത്രാസ്തഥാ ബന്ധുഃ സഗോത്രാഃ സുഹഹൃദസ്തഥാ । ദദതേ നാതുരേ ദാനം ബ്രഹ്മഘ്നൈസ്തു സമാ ഹി തേ ॥ ൨,൩൦.
മക്കൾ, മുമ്മക്കൾ, ബന്ധുക്കൾ, ഒരേ കുടുംബത്തിലെവർ, പ്രിയ സുഹൃത്തുക്കൾ — ഇവർ രോഗിക്ക് ദാനം നടത്തില്ലെങ്കിൽ ബ്രാഹ്മണഹത്യക്കാരോട് തുല്യരാണ്.
പഞ്ചത്വേ ഭൂമിയുക്തസ്യ ശൃണു തസ്യ ച യാ ഗതിഃ । അതിവാഹഃ പുനഃ പ്രേതോവര്ഷോര്ധ്വം സുകൃതം ലഭേത് ॥ ൨,൩൦.
ഭൂമിയെ സ്പർശിച്ചുകൊണ്ട് മരിക്കുന്നവന്റെ ഗതി കേൾക്കൂ: അവൻ ഭാരവാഹിയായി, ഒരു വർഷം പ്രേതമായി കഴിഞ്ഞ് നല്ല പ്രവൃത്തിയുടെ ഫലം നേടും.
അഗ്നിത്രയം ത്രയോ ലോകാസ്ത്രയോ വേദാസ്ത്രയോഽമരാഃ । കാലത്രയം ത്രിസന്ധ്യം ച ത്രയോ വര്ണാസ്ത്രിശക്തയഃ ॥ ൨,൩൦.
മൂന്നു അഗ്നികൾ, മൂന്നു ലോകങ്ങൾ, മൂന്നു വേദങ്ങൾ, മൂന്നു അമരന്മാർ, മൂന്നു കാലങ്ങൾ, മൂന്നു സന്ധികൾ, മൂന്നു വർണ്ണങ്ങൾ, മൂന്നു ശക്തികൾ.
പാദാദൂര്ധ്വം കടിം യാവത്താവദ്ബ്രഹ്യാധിതിഷ്ഠതി । ഗ്രീവാം യാവദ്ധരിര്നാഭേഃ ശരീരേ മനുജസ്യ ച ॥ ൨,൩൦.
കാലിന്റെ മുകളിൽ നിന്ന് അരയോളം ബ്രഹ്മാവ് വസിക്കുന്നു; നാഭിയിൽ നിന്ന് കഴുത്തുവരെ ഹരിയാണ് മനുഷ്യന്റെ ശരീരത്തിൽ വസിക്കുന്നത്.
മസ്തകേ തിഷ്ഠതീശാനോ വ്യക്താവ്യക്തോ മഹേശ്വരഃ । ഏകമൂര്തേസ്ത്രയോ ഭാഗാ ബ്രഹ്മാ വിഷ്ണുഹേശ്വരാഃ ॥ ൨,൩൦.
തലയിൽ ഈശാനൻ, വ്യക്തവും അവ്യക്തവുമായ മഹേശ്വരൻ വസിക്കുന്നു; ഒരേ രൂപത്തിൽ ബ്രഹ്മാവ്, വിഷ്ണു, ഈശ്വരൻ എന്നിങ്ങനെ മൂന്നു ഭാഗങ്ങളായി നിലകൊള്ളുന്നു.
അഹം പ്രാണഃ ശരീരസ്ഥോ ഭൂതഗ്രാമചതുഷ്ടയേ । ധര്മാധര്മേ മതിം ദദ്യാത്സുഖദുഃഖേ കൃതാകൃതേ ॥ ൨,൩൦.
ഞാൻ ശരീരത്തിൽ പാർക്കുന്ന പ്രാണനാണ്, നാലു തരത്തിലുള്ള ജീവികളിൽ ഉള്ളത്; ധർമ്മത്തിലും അധർമ്മത്തിലും, സുഖത്തിലും ദുഃഖത്തിലും, ചെയ്തതിലും ചെയ്യാത്തതിലും വിവേകം നൽകുന്നത് ഞാനാണ്.
ജന്തോര്വുദ്ധിം സമാസ്ഥായ പൂര്വമര്മാധിവാസിതാമ് । അഹമേവ തഥാ ജീവാന്പ്രേരയാമി ച കര്മസു । സ്വര്ഗം ച നരകം മോക്ഷം പ്രയാന്തി പ്രാണിനോ ധ്രുവമ് ॥ ൨,൩൦.
ജീവിയുടെ ബുദ്ധിയിൽ, മുമ്പ് പ്രധാന മർമ്മങ്ങളിൽ പാർക്കുന്നവനായി, ഞാൻ തന്നെയാണ് ജീവികളെ കർമങ്ങളിൽ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നത്; അവശ്യം തന്നെ, ജീവികൾ സ്വർഗ്ഗത്തിലും നരകത്തിലും മോക്ഷത്തിലും എത്തുന്നു.
സ്വര്ഗസ്ഥം നരകസ്ഥം വാ ശ്രാദ്ധേ വാപ്യായനം ഭവേത് । തസ്മാച്ഛ്രാദ്ധാനി കുര്വീത ത്രിവിധാനി വിചക്ഷണഃ ॥ ൨,൩൦.
സ്വർഗ്ഗത്തോ നരകത്തോ അല്ലെങ്കിൽ ശ്രാദ്ധത്തിൽ ആയാലും ആഹാരം ലഭിക്കും; അതുകൊണ്ട് ബുദ്ധിമാൻ മൂന്നു വിധത്തിലുള്ള ശ്രാദ്ധങ്ങൾ നിർവഹിക്കണം.
മത്സ്യം കര്മം ച വാരാഹം നാരസിംഹഞ്ച വാമനമ് । രാമം രാമം ച കൃഷ്ണം ച ബുദ്ധം ചൈവ സകല്കിനമ് । ഏതാനി ദശ നാമാനി സ്മര്തവ്യാനി സദാ ബുധൈഃ ॥ ൨,൩൦.
മത്സ്യം, കൂർമ്മം, വരാഹം, നരസിംഹം, വാമനം, രാമൻ, രാമൻ, കൃഷ്ണൻ, ബുദ്ധൻ, കല്കി — ഈ പത്ത് നാമങ്ങൾ സദാ ജ്ഞാനികൾ ഓർക്കണം.
സ്വര്ഗം ജീവാഃ സുഖം യാന്തി ച്യുതാഃ സ്വര്ഗാച്ച മാനവാഃ । ലബ്ധ്വാ സുഖം ച വിത്തം ച ദയാദാക്ഷിണ്യസംയുതാഃ । പുത്രപൌത്രൈര്ധനൈരാഢ്യാ ജീവേയുഃ ശരദാം ശതമ് ॥ ൨,൩൦.
സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്കു പോകുന്ന ജീവികൾ സന്തോഷം നേടുന്നു; സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നിന്ന് മനുഷ്യരായി ജനിച്ചവർ സന്തോഷവും സമ്പത്തും ലഭിച്ച്, ദയയും ദാനവും ഉള്ളവരായി, മക്കളിലും മുമ്മക്കളിലും ധനത്തിലും സമ്പന്നരായി നൂറു വർഷം ജീവിക്കുന്നു.
ആതുരേ ച ദദേദ്ദാനം വിഷ്ണുപൂജാഞ്ച കാരയേത് । അഷ്ടാക്ഷരം തഥാ മന്ത്രം ജപേദ്വാ ദ്വാദശാക്ഷരമ് ॥ ൨,൩൦.
രോഗികള്ക്ക് ദാനം നൽകുകയും വിഷ്ണുവിനെ പൂജിക്കുകയും വേണം; അഷ്ടാക്ഷരമോ അല്ലെങ്കിൽ ദ്വാദശാക്ഷരമോ എന്ന മന്ത്രം ജപിക്കണം.
പൂജയേച്ഛുക്ലപുഷ്പൈശ്ച നൈവേദ്യൈര്ഘൃതപാചിതൈഃ । തഥാ ഗന്ധൈശ്ച ധൂപൈശ്ച ശ്രുതിസ്മൃതിമനൂദിതൈഃ ॥ ൨,൩൦.
വെളുത്ത പുഷ്പങ്ങളാൽ, നെയ്യിൽ പാകം ചെയ്ത നൈവേദ്യങ്ങളാൽ, സുഗന്ധങ്ങളാലും ധൂപങ്ങളാലും, ശൃതി-സ്മൃതികളിൽ പറഞ്ഞതുപോലെ പൂജിക്കണം.
വിഷ്ണുര്മാതാ പിതാ വിഷ്ണുര്വിഷ്ണുഃ സ്വജനബാന്ധവാഃ । യത്ര വിഷ്ണും ന പശ്യാമി തേന വാസേന കിം മമ ॥ ൨,൩൦.
വിഷ്ണു അമ്മയാണ്, വിഷ്ണു അച്ഛനാണ്, വിഷ്ണു ബന്ധുക്കളാണ്; ഞാൻ വിഷ്ണുവിനെ കാണാത്ത സ്ഥലത്ത് എനിക്ക് വാസം എന്തിനാണ്?
ജലേ വിഷ്ണുഃ സ്ഥലേ വിഷ്ണുര്വിഷ്ണുഃ പര്വതമസ്തകേ । ജ്വാലാമാലാകുലേ വിഷ്ണുഃ സര്വം വിഷ്ണുമയം ജഗത് ॥ ൨,൩൦.
ജലത്തിൽ വിഷ്ണു, നിലത്ത് വിഷ്ണു, പർവതശിഖരത്തിൽ വിഷ്ണു, ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിയിൽ വിഷ്ണു; ഈ ലോകം മുഴുവൻ വിഷ്ണുവാൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
വയമാപോ വയം പൃഥ്വീ വയം ദര്ഭാ വയം തിലാഃ । വയം ഗാവോ വയം രാജാ വയം വായുര്വയം പ്രജാഃ ॥ ൨,൩൦.
ഞങ്ങൾ തന്നെയാണ് വെള്ളം, ഞങ്ങൾ ഭൂമി, ഞങ്ങൾ ദർഭാ, ഞങ്ങൾ എള്ള്; ഞങ്ങൾ പശുക്കൾ, ഞങ്ങൾ രാജാവ്, ഞങ്ങൾ കാറ്റ്, ഞങ്ങൾ ജനങ്ങൾ.
വയം ഹേമ വയം ധാന്യം വയം മധു വയം ഘൃതമ് । വയം വിപ്രാ വയം ദേവാ വയം ശമ്ഭുശ്ച ഭൂര്ഭുവഃ ॥ ൨,൩൦.
ഞങ്ങൾ പൊന്നാണ്, ഞങ്ങൾ ധാന്യമാണ്, ഞങ്ങൾ തേനും, ഞങ്ങൾ നെയ്യും; ഞങ്ങൾ ബ്രാഹ്മണർ, ഞങ്ങൾ ദേവന്മാർ, ഞങ്ങൾ ശംഭുവും ഭൂമിയും ആകാശവും.
അഹം ദാതാ അഹം ഗ്രാഹീ അഹം യജ്വാ അഹം ക്രതുഃ । അഹം ഹര്താ അഹം ധര്മോ അഹം പൃഥ്വീ ഹ്യഹം ജലമ് ॥ ൨,൩൦.
ഞാൻ ദാതാവാണ്, ഞാൻ സ്വീകരിക്കുന്നവനാണ്, ഞാൻ യജ്ഞം ചെയ്യുന്നവനാണ്, ഞാൻ യാഗമാണ്; ഞാൻ അകറ്റുന്നവനും, ഞാൻ ധർമ്മവും, ഞാൻ ഭൂമിയും ഞാൻ വെള്ളവുമാണ്.
ധര്മാധര്മേ മതിം ദദ്യാം കര്മഭിസ്തു ശുഭാശുഭൈഃ । യത്കര്മ ക്രിയതേ ക്വാപി പൂര്വജന്മാര്ജിതം ഖഗ ॥ ൨,൩൦.
ധർമ്മത്തിലും അധർമ്മത്തിലും ഞാൻ വിവേകം നൽകുന്നു, നല്ലതും ചീത്തയുമായ കർമങ്ങളിലൂടെ; എവിടെയായാലും ചെയ്യപ്പെടുന്ന കർമ്മം, പക്ഷീ, മുൻജന്മത്തിൽ സമ്പാദിച്ചതാണ്.
ധര്മേ മതിമഹം ദദ്യാമധര്മേഽപ്യഹമേവ ച । യാതനാം കുരുതേ സോഽപി ധര്മേ മുക്തിം ദദാമ്യഹമ് ॥ ൨,൩൦.
ധർമ്മത്തിൽ ഞാൻ വിവേകം നൽകുന്നു; അധർമ്മത്തിലും ഞാൻ തന്നെയാണ്; അവൻ യാതന സൃഷ്ടിച്ചാലും, ധർമ്മത്തിലൂടെ മോക്ഷം നൽകുന്നത് ഞാനാണ്.
മനുജാനാം ഹിതാ താര്ക്ഷ്യ അന്തേ വൈതരണീ സ്മൃതാ । തയാവമത്യ പാപൌഘം വിഷ്ണുലോകം സ ഗച്ഛതി ॥ ൨,൩൦.
മനുഷ്യരുടെ ക്ഷേമത്തിനായി, ടാർക്ഷ്യാ, അവസാനത്തിൽ വൈതരണി ഓർക്കപ്പെടുന്നു; അതു കടന്ന് പാപങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച്, വിഷ്ണുലോകം പ്രാപിക്കുന്നു.
ബാലത്വേ യച്ച കൌമാരേ യച്ച പരിണതൌ ച യത് । സര്വാവമ്ഥാകൃതം പാപം യച്ച ജന്മാന്തരേഷ്വപി ॥ ൨,൩൦.
ശിശുകാലത്തും യൗവനത്തും പ്രൗഢിയിലും ചെയ്ത എല്ലാ പാപങ്ങളും, മറ്റു ജന്മങ്ങളിൽ ചെയ്തതും കൂടെ.
യന്നിശായാം തഥാ പ്രാതര്യന്മധ്യാഹ്നാപരാഹ്നയോഃ । സന്ധ്യയോര്യത്കൃതം കര്മ കര്മണാ മനസാ ഗിരാ ॥ ൨,൩൦.
രാത്രിയിലും, രാവിലെയും, ഉച്ചയിലും, വൈകുന്നേരത്തിലും, സന്ധ്യാസമയങ്ങളിലും, ചെയ്യുന്നതും, ചിന്തിക്കുന്നതും, പറയുന്നതുമായ എല്ലാ പ്രവൃത്തികളും,
ദത്ത്വാ വരാം സകൃദപി കപിലാം സര്വകാമികാമ് । ഉദ്ധരേദന്തകാലേ സ ആത്മാനം പാപസഞ്ചയാത് ॥ ൨,൩൦.
എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറ്റുന്ന കപില വർണ്ണ പശുവിനെ ഒരിക്കൽ പോലും ദാനം ചെയ്താൽ, മരണസമയത്ത് ആൾ തന്റെ പാപങ്ങൾക്കൊന്നും അടിമയാകാതെ രക്ഷപ്പെടും.