വിഹായ തത്പുരം പ്രേതോ യാതി തപ്തപുരം പ്രതി । സുതപ്തനഗരം പ്രാപ്യ നവമേ മാസി സോഽശ്നുതേ । ദ്വിജഭോജ്യം പിണ്ഡദാനം കൃതം ശ്രാദ്ധം സുതേന യത് ॥ ൨,൧൬.
അവിടത്തെ നഗരം വിട്ട്, പ്രേതൻ ചൂട് നിറഞ്ഞ നഗരത്തിലേക്ക് പോവുന്നു; ഒമ്പതാം മാസം അത്യന്തം ചൂടുള്ള നഗരത്തിൽ എത്തുമ്പോൾ, മകനാൽ ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ഭക്ഷണം കൊടുക്കാൻ ചെയ്ത പിണ്ഡദാനവും ശ്രാദ്ധവും അവൻ അനുഭവിക്കുന്നു.
മാസി വൈ ദശമേ പ്രാപ്തേ രൌദ്രം സ്ഥാനം സ ഗച്ഛതി । ദശമേ മാസി യദ്ദത്തം തദ്ഭുക്ത്വാ ച പ്രയാതി സഃ ॥ ൨,൧൬.
പത്താം മാസം എത്തിയപ്പോൾ, അവൻ ഭയാനകമായ സ്ഥലത്ത് എത്തുന്നു; പത്താം മാസം നൽകിയതും അവൻ കഴിച്ച് മുന്നോട്ട് പോകുന്നു.
ദശൈകമാസികം ഭുക്ത്വാ പയോവര്ഷണമൃച്ഛതി । മേഘാസ്തത്ര പ്രവര്ഷന്തി പ്രേതാനാം ദുഃ ഖദായകാഃ ॥ ൨,൧൬.
പതിനൊന്നാം മാസം ശ്രാദ്ധം കഴിച്ചശേഷം, അവൻ പാലു മഴപെയ്യുന്ന സ്ഥലത്ത് എത്തുന്നു; അവിടെ, മേഘങ്ങൾ പ്രേതന്മാർക്ക് ദു:ഖം നൽകുന്ന വിധത്തിൽ മഴ പെയ്യുന്നു.
(തതഃ പ്രചലിതോ പോതോ ബഹുര്ഘമതൃഷാര്ദിതഃ) । ദ്വാദശേ മാസി യച്ഛ്രാദ്ധം തത്ര ഭുങ്ക്തേ സുദുഃ ശിതഃ ॥ ൨,൧൬.
ശക്തമായ ദാഹം അനുഭവിച്ച്, നാവു മുന്നോട്ട് നീങ്ങുമ്പോൾ, പന്ത്രണ്ടാം മാസം അവിടെ നൽകിയ ശ്രാദ്ധം ദു:ഖത്തോടെ അവൻ കഴിക്കുന്നു.
കിഞ്ചിന്ന്യൂനേ തതോ വര്ഷേ സാര്ധേ ചൈകാദശേഽഥ വാ । യാതി ശീതപുരം തത്ര ശീതം യത്രാതിദുഃ ഖദമ് ॥ ൨,൧൬.
വർഷം കുറച്ച് കുറവായിരിക്കുമ്പോഴും, പതിനൊന്നര മാസം കഴിഞ്ഞാലും, അവൻ അത്യന്തം തണുപ്പ് നിറഞ്ഞ നഗരത്തിലേക്ക് പോകുന്നു; അവിടെ തണുപ്പ് വളരെ ദു:ഖകരമാണ്.
ശീതാര്തഃ ക്ഷുധിതഃ സോഽഥ വീക്ഷതേ ഹി ദിശോ ദശ । തിഷ്ഠേത്തു ബാന്ധവഃ കോഽപി യോ മേ ദുഃഖം വ്യപോഹതി ॥ ൨,൧൬.
തണുപ്പിലും വിശപ്പിലും പീഡിതനായി, അവൻ പത്ത് ദിശകളിലേക്കും നോക്കുന്നു; 'എന്തെങ്കിലും ബന്ധു എന്റെ ദു:ഖം മാറ്റാൻ ഇവിടെ ഉണ്ടാകുമോ?' എന്ന് ആലോചിക്കുന്നു.
കിങ്കരാസ്തം വദന്ത്യേവം ക്വ തേ പുണ്യം ഹി താദൃശമ് । ശ്രുത്വാ തേഷാം തു തദ്വാക്യം ഹാ ദൈവ ഇതി ഭാഷതേ ॥ ൨,൧൬.
അവന്റെ മുന്നിൽ നിന്ന കിങ്കരന്മാർ ചോദിച്ചു: 'നിന്റെ അത്തരം പുണ്യം എവിടെയാണ്?' അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, അവൻ ദുഃഖത്തോടെ പറഞ്ഞു: 'ഹായോ, വിധി!'
ദൈവം ഹി പൂര്വസുകൃതം തന്മയാ നൈവ സഞ്ചിതമ് । ഏവം സഞ്ചിന്ത്യ ബഹുശോ ധൈര്യമാലമ്ബതേ പുനഃ ॥ ൨,൧൬.
വിഭവം എന്നത് മുൻപുണ്ടാക്കിയ നല്ല പ്രവൃത്തികളാണ്; എന്നാൽ ഞാൻ അതൊന്നും സമ്പാദിച്ചില്ല. ഇങ്ങനെ വീണ്ടും വീണ്ടും ആലോചിച്ച്, അവൻ ഒടുവിൽ മനസ്സിലാശ്വാസം കണ്ടെത്തുന്നു.
ചത്വാരിംശദ്യോജനാനി ചതുര്യുക്താനി വൈ തതഃ । ധര്മരാജപുരം രമ്യം ഗന്ധര്വാപ്സരാകുലമ് ॥ ൨,൧൬.
അതിനുശേഷം, നാല്പത് യോജന ദൈർഘ്യമുള്ള, ഗന്ധർവരും അപ്സരസുകളും നിറഞ്ഞ മനോഹരമായ ധർമ്മരാജയുടെ നഗരം കാണാം.
ചതുരശീതിലക്ഷൈശ്ച മൂര്താമൂര്തൈരധിഷ്ഠിതമ് । ത്രയോദശ പ്രതീഹാരാ ധര്മരാജപുരേ സ്ഥിതാഃ ॥ ൨,൧൬.
അത് എൺപത്തിനാലു ലക്ഷം രൂപമുള്ളവരും രൂപമില്ലാത്തവരുമായ ജീവികൾ വസിക്കുന്ന നഗരമാണ്; അവിടെ പതിമൂന്ന് വാതിൽരക്ഷകർ നിലകൊള്ളുന്നു.
ശുഭാശുഭം തു യത്കര്മ തേ വിചാര്യ പുനഃ പുനഃ । ശ്രവണാ ബ്രഹ്മണഃ പുത്രാ മനുഷ്യാണാം ച ചേഷ്ടിതമ് । കഥയന്തി തദാ ലോകേ പൂജിതാഃ പൂജിതാഃ സ്വയമ് ॥ ൨,൧൬.
മനുഷ്യർ ചെയ്ത നല്ലതും ചീത്തയുമുള്ള പ്രവൃത്തികൾ അവർ വീണ്ടും വീണ്ടും പരിശോധിക്കുന്നു; ബ്രഹ്മാവിന്റെ പുത്രന്മാരായ ശ്രവണന്മാർ, മനുഷ്യരുടെ പ്രവൃത്തികൾ ലോകത്ത് പറയുകയും, സ്വയം ആദരിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു.
നരൈസ്തുഷ്ടൈശ്ച പുഷ്ടൈശ്ച യത്പ്രോക്തം ച കൃതം ച യത് । സര്വമാവേദയന്തി സ്മ ചിത്രഗുപ്തേ യമേ ച തത് ॥ ൨,൧൬.
സന്തുഷ്ടരും സമൃദ്ധരുമായ മനുഷ്യർ പറയുന്നതും ചെയ്യുന്നതും എല്ലാം അവർ ചിത്രഗുപ്തനും യമനും അറിയിക്കുന്നു.
ദൂരാച്ഛ്രവണവിജ്ഞാനാ ദൂരാദ്ദര്ശനഗോചരാഃ । ഏവഞ്ചേഷ്ടാസ്തു തേ ഹ്യഷ്ടൌ സ്വര്ഭൂപാതാലചാരിണഃ ॥ ൨,൧൬.
അവർ ദൂരത്ത് നിന്ന് കേൾക്കാനും ദൂരത്ത് നിന്ന് കാണാനും കഴിവുള്ളവരാണ്; സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഭൂമിയിലും പാതാളത്തിലും സഞ്ചരിക്കുന്ന ഈ എട്ടുപേരും ഇങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
തേഷാം പത്ന്യസ്തഥൈ വോഗ്രാ ശ്രവണ്യഃ പൃഥഗാഹ്വയാഃ । ഏവം തേഷാം ശക്തിരസ്തി യര്ത്യേ മര്ത്യാധികാരിണഃ ॥ ൨,൧൬.
അവർക്കു ഭയങ്കരമായ ഭാര്യകളും ഉണ്ട്; അവരെ ശ്രവണികൾ എന്ന് വേറിട്ടു വിളിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ അവർക്ക് മരണലോകവാസികൾക്ക് മേൽ ശക്തിയുണ്ട്.
വ്രതൈര്ദാനൈസ്തവൈര്യശ്ച പൂജയേദിഹ മാനവഃ । ജായന്തേ തസ്യ തേ സൌമ്യാഃ സുഖമൃത്യുപ്രദായിനഃ ॥ ൨,൧൬.
മനുഷ്യൻ വ്രതങ്ങൾ പാലിച്ച്, ദാനം നൽകി, ഭക്ത്യാദരത്തോടെ ഇവരെ ആരാധിച്ചാൽ, അവർ അവനോട് സൗമ്യരായി, സുഗമമായ മരണം നൽകുന്നവരായി മാറുന്നു.
ശ്രീഗരുഡമാഹാപുരാണമ് ൧൭ ഗരുഡ ഉവാച । ഏകോ മേ സംശയോ ദേവ ഹൃദയേ സമ്പ്രബാധതേ । ശ്രമണാഃ കസ്യ പുത്രാശ്ച കഥം യമപുരേ സ്ഥിതാഃ ॥ ൨,൧൭.
ഗരുഡൻ ചോദിച്ചു: 'പ്രഭോ, എന്റെ മനസ്സിൽ ഒരു സംശയം ഉണ്ട്: ശ്രവണന്മാർ ആരുടെ പുത്രന്മാരാണ്? അവർ എങ്ങനെ യമന്റെ നഗരത്തിൽ വസിക്കുന്നു?'
മാനുഷൈശ്ച കൃതം കര്മ കസ്മാജ്ജാനന്തി തേ പ്രഭോ । കഥം ശൃണ്വന്തി തേ സര്വേ കസ്മാജ്ജ്ഞാനം സമാഗതമ് ॥ ൨,൧൭.
'മനുഷ്യർ ചെയ്യുന്ന പ്രവൃത്തികൾ അവർ എങ്ങനെ അറിയുന്നു? അവർ എല്ലാം എങ്ങനെ കേൾക്കുന്നു? അവർക്കു ഈ അറിവ് എങ്ങനെ ലഭിക്കുന്നു?'
കുത്ര ഭുഞ്ജന്തി ദേവേശ ക്രഥയസ്വ പ്രസാദതഃ । പക്ഷിരാജവചഃ ശ്രുത്വാ ഭഗവാന്വാക്യമബ്രവീത് ॥ ൨,൧൭.
'ദേവാദികളേ, അവർ എവിടെയാണ് വസിക്കുന്നത്? ദയവായി വിശദീകരിക്കുക.' പക്ഷിരാജാവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടശേഷം, ഭഗവാൻ ഉത്തരം പറഞ്ഞു.
ശ്രീകൃഷ്ണ ഉവാച । ശൃണുഷ്വ വചനം സത്യം സര്വേഷാം സൌഖ്യദായകമ് । തദഹം കഥയിഷ്യാമി ശ്രവണാനാം വിചേഷ്ടിതമ് ॥ ൨,൧൭.
ശ്രീകൃഷ്ണൻ പറഞ്ഞു: 'എന്റെ വാക്കുകൾ കേൾക്കൂ; എല്ലാം സന്തോഷം നൽകുന്ന സത്യം ഞാൻ പറയുന്നു. ശ്രവണന്മാരുടെ പ്രവർത്തികൾ ഞാൻ ഇപ്പോൾ വിശദമായി പറയും.'
ഏകീഭൂതം യദാ സര്വം ജഗത്സ്ഥാവരജങ്ഗമമ് । ക്ഷീരോദസാഗരേ പൂര്വം മയി സുപ്തേ ജഗത്പതൌ ॥ ൨,൧൭.
സകല ജഡജഡരഹിതമായ ലോകവും ഒന്നായി ലയിച്ചിരുന്ന കാലത്ത്, ക്ഷീരസാഗരത്തിൽ ഞാൻ, ലോകപതി, ഉറങ്ങിക്കൊണ്ടിരിക്കെ—
നാഭിസ്ഥോജസ്തപസ്തേപേ വര്ഷാണി സുബഹൂന്യപി । ഏകീഭൂതം ജഗത്സൃഷ്ടം ഭൂതഗ്രാമചതുര്വിധമ് ॥ ൨,൧൭.
എന്റെ നാഭിയിൽ നിന്നുള്ള താമരയിൽ നിന്ന്, അദ്ദേഹം അനേകം വർഷങ്ങൾ തപസ്സ് ചെയ്തു; അപ്പോൾ ലോകം ഒന്നായി, നാലു വർഗ്ഗങ്ങളായ ജീവികൾ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു.
ബ്രഹ്മണാ നിര്മിതം പൂര്വം വിഷ്ണുനാ പാലിതം തദാ । രുദ്രഃ സംഹാരമൂര്തിശ്ച നിര്മിതോ ബ്രഹ്മണാ തതഃ ॥ ൨,൧൭.
ആദ്യം ബ്രഹ്മാവ് ലോകം സൃഷ്ടിച്ചു; പിന്നീട് വിഷ്ണു അതിനെ സംരക്ഷിച്ചു; പിന്നെ, സംഹാരസ്വരൂപനായ രുദ്രൻ ബ്രഹ്മാവാൽ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു.
വായുഃ സര്വഗതഃ സൃഷ്ടഃ സൂര്യസ്തേജോഭിവൃദ്ധിമാന് । ധര്മരാജസ്തതഃ സൃഷ്ടശ്ചിത്രഗുപ്തേന സംയുത) ॥ ൨,൧൭.
എല്ലായിടത്തും സാന്നിധ്യമുള്ള വായുവിനെയും, പ്രകാശം നിറഞ്ഞ സൂര്യനെയും സൃഷ്ടിച്ചു; അതിനുശേഷം, ചിത്രഗുപ്തനോടൊപ്പം ധർമ്മരാജാവിനെയും സൃഷ്ടിച്ചു.
സൃഷ്ട്വൈതദാദികം സര്വം തപസ്തേപേ തു പദ്മജഃ । ഗതാനി ബഹുവര്ഷാണി ബ്രഹ്മണോ നാഭിപങ്കജേ ॥ ൨,൧൭.
ഇങ്ങനെ ആദിയിൽ എല്ലാം സൃഷ്ടിച്ചതിനുശേഷം, പദ്മജനായ ബ്രഹ്മാവ് തപസ്സ് ചെയ്തു; ബ്രഹ്മാവിന്റെ നാഭിതാമരയിൽ അനേകം വർഷങ്ങൾ കടന്നു.
യോയോ ഹി നിര്മിതഃ പൂര്വം തത്തത്കര്മ സമാചരേത് । കസ്മിംശ്ചിത്സമയേ തത്ര ബ്രഹ്മാ ലോകസമന്വിതഃ ॥ ൨,൧൭.
ഏത് ജീവിയും ഏത് പ്രവൃത്തിക്കായി സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടോ, അപ്പോഴൊക്കെ ബ്രഹ്മാവും ലോകങ്ങളും ചേർന്ന് അവരെ അതിന് അനുയോജ്യമായ സ്ഥലത്ത് നയിക്കുന്നു.
രുദ്രോ വിഷ്ണുസ്തഥാ ധര്മഃ ശാസയന്തി വസുന്ധരാമ് । ന ജാനീമോ വയം കിഞ്ചില്ലോകകൃത്യമിഹോച്യതാമ് ॥ ൨,൧൭.
രുദ്രനും വിഷ്ണുവും ധർമ്മവും ഭൂമിയെ ഭരിക്കുന്നു; ലോകങ്ങളുടെ കര്മങ്ങള് എന്താണെന്ന് ഞങ്ങള്ക്കറിയില്ല—ഇവിടെ അതെല്ലാം പറയേണ്ടതുണ്ട്.
ഇതി ചിന്താപരാഃ സര്വേ ദേവാ വിമമൃശുസ്തദാ । സംചിന്ത്യ ബ്രഹ്മണോ മന്ത്രം വിബുധൈഃ പ്രേരിതസ്തദാ ॥ ൨,൧൭.
ഇങ്ങനെ എല്ലാവരും ആലോചനയില് മുഴുകി ദേവന്മാര് ആ സമയത്ത് ചിന്തിച്ചു; ബ്രഹ്മാവിന്റെ മന്ത്രം പരിഗണിച്ച് ജ്ഞാനികള് അവരെ പ്രേരിപ്പിച്ചു.
ഗൃഹീത്വാ പുഷ്പപത്രാണി സോസൃജദ്ദ്വാദശാത്മജാന് । തേജോരാശീന്വിശാലാക്ഷാന്ബ്രഹ്മണോ വചനാത്തു തേ ॥ ൨,൧൭.
പൂക്കളുടെയും ഇലയുടെയും സഹായത്തോടെ ബ്രഹ്മാവ് പന്ത്രണ്ടു പുത്രന്മാരെ സൃഷ്ടിച്ചു; അവർ പ്രകാശമുള്ളവരും വിശാലമായ കണ്ണുകളുള്ളവരുമായിരുന്നു, ബ്രഹ്മാവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം അങ്ങനെ ആയിരുന്നു.
യോയം വദതി ലോകേസ്മിഞ്ഛുഭം വാ യദി വാശുഭമ് । പ്രാപയന്തി തതഃ ശീഘ്രം ബ്രഹ്മണഃ കര്ണഗോചരമ് ॥ ൨,൧൭.
ഈ ലോകത്ത് ആരെങ്കിലും നല്ലതോ ചീത്തയോ പറയുന്നുണ്ടെങ്കിൽ, അതെല്ലാം അവർ വേഗത്തിൽ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ചെവിയിലേക്കെത്തിക്കുന്നു.
ദൂരാച്ഛ്രവണവിജ്ഞാനം ദൂരാദ്ദര്ശനഗോചരമ് । സര്വേ ശൃണ്വന്തി യത്പക്ഷിംസ്തേനൈവ ശ്രവണാ മതാഃ ॥ ൨,൧൭.
ദൂരത്ത് നിന്ന് കേൾക്കാനും ദൂരത്ത് നിന്ന് കാണാനും കഴിയുന്ന ജ്ഞാനം അവർക്കുണ്ട്; പക്ഷികൾ പറയുന്നതെല്ലാം അവർ കേൾക്കുന്നു, അതുകൊണ്ടാണ് അവരെ 'ശ്രവണ' എന്നു വിളിക്കുന്നത്.